Begin van het tekenseizoen: vossen en borreliose

Met de warme temperaturen van de afgelopen weken is het tekenseizoen begonnen en daarmee ook het risico om door de beet van deze kleine spinachtigen besmet te raken met ernstige ziekten zoals de ziekte van Lyme.

Actueel onderzoek toont echter aan dat onze waardevolste bondgenoot in de strijd tegen de ziekte van Lyme waarschijnlijk de Vos is. IG Wild beim Wild roept daarom, als onderdeel van een grensoverschrijdende alliantie van natuur- en dierenbeschermingsorganisaties, op om de jacht op vossen te stoppen.

Lyme-borreliose is in Europa de meest voorkomende door teken overgedragen ziekte; meer dan 200’000 mensen raken er elk jaar mee besmet.

Het aantal mensen dat besmet raakt met borreliose en andere door teken overgedragen ziekten neemt in Zwitserland toe. Het Federaal Bureau voor Volksgezondheid gaat ervan uit dat in Zwitserland jaarlijks ongeveer 6’000 tot 12’000 mensen ziek worden van de zogenoemde Lyme-borreliose. Bij TBE (tekenencefalitis) gaat het om 100 tot 250 gevallen. Daarom beschouwt het Federaal Bureau voor Volksgezondheid (BAG) door teken overgedragen ziekten als een belangrijk gezondheidsprobleem voor Zwitserland.

Op bosbodems, in stedelijke gebieden en in parken wachten teken op hun eerste bloedmaaltijd. Ook de alomtegenwoordige muizen en andere kleine zoogdieren, die de gevreesde ziekteverwekkers in en op zich dragen, dienen als voedsel voor de kleine zwarte parasieten.

Maar het hoeft niet zo te zijn. Een nieuwe studie wijst erop dat het ontbreken van muizenetende roofdieren, met name de vos, de oorzaak is van het toenemende aantal door teken overgedragen ziekten. Tekenlarven worden geboren zonder de voor de mens gevaarlijke ziekteverwekkers. Alleen teken die eerder besmette dieren hebben gebeten, zijn verantwoordelijk voor de besmetting van mensen.

De ziekte wordt veroorzaakt door bacteriën en uit zich in het beginstadium alleen door roodheid rond de tekenbeet en lichte algemene klachten zoals hoofd- en ledemaatpijn. Als de ziekteverwekkers zich door het lichaam verspreiden, kunnen ze leiden tot hartproblemen, blijvende orgaanschade en ernstige chronische klachten. Tot op heden bestaat er – anders dan bijvoorbeeld bij TBE (tekenencefalitis), die eveneens door teken wordt overgedragen – geen vaccin tegen Lyme-borreliose.

Meer vossen – minder borreliose-verwekkers

Recent onderzoek toont aan dat onze waardevolste bondgenoten in de strijd tegen deze ernstige infectieziekte roofdieren zijn die zich met muizen voeden – allereerst de rode vos. De Nederlandse bioloog Hofmeester* vergeleek 20 bosgebieden met verschillende populatiedichtheden van roofdieren zoals vossen en marters. Zijn uiterst interessante bevinding: in gebieden waar veel vossen leefden, droegen aanzienlijk minder teken de verwekkers van Lyme-borreliose bij zich.

Als reden daarvoor identificeerde hij de invloed van roofdieren op het gedrag van muizen, die gelden als het belangrijkste reservoir van de verwekker van de ziekte van Lyme. Waar voldoende roofdieren zijn, houden muizen zich vaker schuil en worden ze zo minder vaak door tekenlarven besmet. Daardoor kan de ziekte van Lyme zich moeilijker verspreiden in de muizenpopulatie, nemen teken de verwekker minder vaak op en daalt de kans op overdracht op de mens. De bescherming van vossen draagt er dus aan bij om mensen, maar ook huisdieren en andere wilde dieren te beschermen tegen ziekten die door teken worden overgedragen!

Onderzoekers pleiten voor het sparen van vossen

De auteurs van de studie, die is gepubliceerd in de gerenommeerde Britse «Proceedings of the Royal Society of Biological Sciences», pleiten er daarom voor onze verhouding tot roofdieren zoals de rode vos te heroverwegen. Juist vossen worden in vrijwel heel Europa intensief bejaagd, in plaats van dat ze worden gewaardeerd en beschermd als bondgenoten in de strijd tegen ziekten.

Het Aktionsbündnis Fuchs sluit zich bij deze beoordeling aan: «Voor de vervolging van de rode vos is geen enkele redelijke grond», aldus Daniel Peller, een van de initiatiefnemers van het bondgenootschap.

«Integendeel: zoals we weten uit gebieden zonder vossenjacht, profiteert de natuur van de bescherming van deze sociale en intelligente roofdieren. Dat ze ons helpen in de strijd tegen de ziekte van Lyme is een extra argument om een einde te maken aan de vaak dieronvriendelijke bejaging van de vos.»

Wie bang is voor ziekten zoals de ziekte van Lyme, de hazenpest of de zogenaamde vossenlintworm, zou zich met klem moeten uitspreken tegen de recreatieve jacht. Het recreatieve jacht als populatiecontrole faalt aantoonbaar.

*) Hofmeester, T.R. et al (2017): Cascading effects of predator activity on tick-borne disease risk. Proc. R. Soc. B 284 : 20170453.