Amazonegebied brandt: Vleesconsumptie als hoofdoorzaak

De Braziliaanse regenwouden zijn een speelbal geworden van de agrarische concerns. Waar vandaag de branden woeden, grazen morgen runderen. Daarmee zijn ook de consumenten in Europa medeverantwoordelijk voor de ontbossing van het Amazonegebied.

De beelden van het brandende regenwoud in Brazilië raken mensen over de hele wereld. Hoewel de branden duizenden kilometers verderop woeden, heeft de ramp aan de andere kant van de Atlantische Oceaan ook te maken met het consumptiegedrag in Europa. Vooral de honger naar sappige steaks en hartige koteletten voedt de ontbossing en het afbranden van grote oppervlakten in het Amazonegebied.

«Natuurlijk heeft ook ons handelen veel te maken met het verlies van het regenwoud», zegt de hoogleraar wereldvoedseleconomie aan de Duitse universiteit van Göttingen, Matin Qaim. «We importeren bijvoorbeeld grote hoeveelheden soja als veevoer voor onze runderen en varkens, en de toenemende sojateelt in Brazilië draagt bij aan de ontbossing van het regenwoud.»

Het Amazonegebied is een fascinerend ecosysteem en de groene long van de wereld, maar tegelijk ook een gigantische schatkamer aan grondstoffen die begeerte wekt: in het regenwoud valt goed geld te verdienen met rundvlees en soja, energie en goud. Volgens een studie van de Wereldbank kunnen juist boeren in het Amazonegebied aanzienlijk winstgevender werken dan in andere regio's.

Vleesproductie explodeert

Volgens de inschatting van milieuactivisten hebben boeren de recente branden in het Amazonegebied aangestoken om nieuwe weidegrond voor hun veekuddes of akkers voor de sojateelt te creëren. Gewoonlijk worden al gekapte bosgebieden in brand gestoken om het struikgewas en de boomstronken te verbranden, zoals de natuurbeschermingsorganisatie Greenpeace uitlegt. Bolsonaro heeft echter een politiek klimaat geschapen waarin boeren zich aangemoedigd voelen tot steeds meer ontbossing en brandstichting, zeggen milieuactivisten. Omdat het regenseizoen nog niet is begonnen, breiden de branden zich steeds verder uit.

De voedsel- en landbouworganisatie van de VN, de FAO, maakt de omzetting naar weidegrond verantwoordelijk voor 80 procent van het verlies aan regenwoud in de Amazoneregio. In de afgelopen jaren is de vleesproductie in Brazilië geëxplodeerd: ongeveer 200 miljoen runderen leven er tegenwoordig in het grootste land van Zuid-Amerika. De export steeg volgens een analyse van de organisatie Foodwatch de afgelopen 14 jaar met meer dan 700 procent. Tegenwoordig is Brazilië de grootste exporteur van rundvlees ter wereld.

https://youtu.be/RB0lLlFxft8

Wat op de enorme weilanden en akkers in Brazilië wordt geteeld, belandt ook in Europa op het bord. Volgens de Europese Commissie is Brazilië de grootste exporteur van landbouwproducten naar de Europese Unie. Vorig jaar verkocht Brazilië landbouwproducten ter waarde van 14,5 miljard euro aan de EU. Door het onlangs overeengekomen vrijhandelsakkoord tussen het Zuid-Amerikaanse economische bondgenootschap Mercosur en de Europese Unie zou dat in de toekomst zelfs nog meer kunnen worden.

Mercosur als extra aanjager

«De Europese Unie maakt zich met haar handtekening onder het vrijhandelsakkoord met de Mercosur-landen medeschuldig aan de verwoestende bosbranden', zegt de Brazilië-referent van het katholieke Latijns-Amerikaanse hulpwerk Adveniat uit Duitsland, Klemens Paffhausen. 'De beloofde lagere tarieven op de import van rundvlees en soja uit Zuid-Amerika leiden tot meer ontbossing en meer landbouwgrond.»

• 

• 

• 

• 

• 

• 

Frankrijk en Ierland dreigen nu het Mercosur-akkoord te blokkeren vanwege de massale ontbossing in het Braziliaanse regenwoud. Ook de Europese Commissie wil via de Mercosur-deal druk uitoefenen op de regering van de Braziliaanse president Jair Bolsonaro.

Alleen al in augustus 2019 is volgens satellietgegevens 1’700 vierkante kilometer Amazone-regenwoud vernietigd, meer dan drie keer zoveel als in augustus 2018. De experts gaan ervan uit dat er tot het einde van het jaar in totaal 10’000 vierkante kilometer bos wordt vernietigd.

Uitbreiding van het landbouwareaal

De extreemrechtse Braziliaanse president Jair Bolsonaro is nauw verbonden met de landbouwlobby en heeft milieubeschermingsvoorschriften versoepeld. Braziliaanse boeren mochten onlangs niet meer vijf, maar twintig hectare afbranden. De instanties die illegale ontbossing moeten voorkomen, zijn onder Bolsonaro verzwakt. Steeds grotere bosgebieden worden daarom gekapt en vervolgens afgebrand om ruimte te maken voor landbouw en veeteelt.

Aantal branden zal nog toenemen

Van januari tot eind augustus zijn in Brazilië volgens Inpe in totaal 88’816 branden geregistreerd, waarvan meer dan de helft in het Amazonebekken. Dat is het hoogste aantal sinds 2010, toen er in het hele jaar meer dan 132’000 bosbranden werden geteld. Experts vrezen dat het aantal branden in het Amazonegebied deze maand nog aanzienlijk zal toenemen. Volgens hen ligt het hoogtepunt van de ontbossing in juli en dat van de daaropvolgende branden in september.

Prijzen moeten omhoog

Nog veel belangrijker is de handel in soja. Inmiddels is Brazilië de op één na grootste producent van de groene boon. Onlangs werd in het Zuid-Amerikaanse land 117 miljoen ton sojabonen geoogst. Ook hier gaat het leeuwendeel naar China, en door het handelsconflict tussen Peking en Washington zou dat nog meer kunnen worden.

Om iets te doen aan de ontbossing van regenwoud voor nieuwe akkers of weiland, zouden volgens klimaatonderzoeker Richard Fuchs van het Karlsruher Institut für Technologie de consumenten moeten worden aangesproken via hun portemonnee. "De vleesconsumptie moet omlaag", zei hij onlangs tegen het persbureau DPA. "De EU-lidstaten zouden vlees van dieren die zijn vetgemest met soja uit regenwoudgebieden forfaitair kunnen belasten. Zo worden de ecologische gevolgkosten in de prijs verrekend.»