Wordt aspartaam als kankerverwekkend geclassificeerd?

Wordt aspartaam als «waarschijnlijk kankerverwekkend» geclassificeerd?

Verschillende zoetstoffen, zoals die op basis van de plant Stevia rebaudiana, zijn populaire vervangers voor suiker.

De al decennialang gebruikte zoetstof aspartaam zou binnenkort bij de WHO onder kankerverdenking kunnen komen te staan. Waarom dat toch niet betekent dat de suikervervanger kankerverwekkend is.

Het kankeronderzoeksbureau IARC van de Wereldgezondheidsorganisatie WHO wil volgens insiders de zoetstof aspartaam als “waarschijnlijk kankerverwekkend” classificeren. Het besluit, dat begin deze maand werd genomen na een bijeenkomst van externe experts van de groep, zou in juli bekend worden gemaakt, zo vernam persbureau Reuters van twee personen die op de hoogte zijn van de zaak.

Bij de aanbeveling wordt kennelijk geen rekening gehouden met hoeveel een mens veilig van een product kan innemen. De adviezen voor individuen zijn afkomstig van een apart WHO-deskundigencomité voor voedingsadditieven, het JECFA, en van de nationale toezichthouders. Ook het JECFA onderzoekt het gebruik van aspartaam en wil zijn bevindingen op 14 juli bekendmaken, de dag waarop ook de IARC-beoordeling wordt gepubliceerd.

De caloriearme zoetstof aspartaam is in Europa toegelaten voor gebruik als tafelzoetstof en als voedingsadditief in levensmiddelen – bijvoorbeeld in dranken, desserts, zoetwaren, zuivelproducten, kauwgom, caloriearme producten en producten voor gewichtsbeheersing. De zoetstof wordt al decennialang uitgebreid onderzocht. Volgens de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid EFSA wordt aspartaam op basis van grondige veiligheidsbeoordelingen als veilig voor menselijke consumptie beschouwd.

Vorig jaar toonde een Franse studie onder 100.000 volwassenen aan dat mensen die grotere hoeveelheden kunstmatige zoetstoffen – waaronder aspartaam – consumeerden, een licht verhoogd risico op kanker hadden. Deze studie volgde op een onderzoek van het Ramazzini Instituut in Italië uit het begin van de jaren 2000, waarin werd gemeld dat bepaalde vormen van kanker bij muizen en ratten in verband werden gebracht met aspartaam. De eerste studie kon echter niet aantonen dat aspartaam het verhoogde kankerrisico veroorzaakte, en de methodologie van de tweede studie werd in twijfel getrokken, ook door de EFSA, die het onderzoek heeft beoordeeld. De IARC verklaarde dat zij bij haar beoordeling in juni 1300 studies heeft geëvalueerd.

De JECFA beschouwt het consumeren van aspartaam binnen de aanvaarde dagelijkse hoeveelheden sinds 1981 als veilig. Zo zou een volwassene met een gewicht van 60 kilogram elke dag tussen de twaalf en 36 blikjes light-frisdrank moeten drinken – afhankelijk van de hoeveelheid aspartaam in de drank – om risico te lopen. Deze inschatting wordt grotendeels gedeeld door nationale regelgevende instanties, ook in de Verenigde Staten en Europa. Een woordvoerder van de IARC zei dat de resultaten van de IARC en het JECFA-comité tot juli vertrouwelijk blijven.

Statisticus: classificatie zegt niets over de omvang van de gezondheidsrisico's

De beslissing van de IARC zou opnieuw een debat kunnen ontketenen over de veiligheid van zoetstoffen, maar ook over de rol van het kankeronderzoeksagentschap. De beoordelingen van dit agentschap kunnen grote invloed hebben, maar stonden in het verleden ook bekend als verwarrend voor het publiek. In de categorie «waarschijnlijk kankerverwekkend» plaatst de IARC ook rood vlees, hete dranken boven 65 graden of bijvoorbeeld nachtwerk.

De ervaren Britse statisticus Kevin McConway, emeritus hoogleraar aan de Open University, waarschuwt ervoor om de mogelijke nieuwe IARC-classificatie te beschouwen als een aanwijzing voor consumenten over de mate waarin aspartaam mogelijk kankerverwekkend is: «Deze classificatie door de IARC zegt niets over de omvang van de gezondheidsrisico's.» Zij geeft alleen aan dat een stof in het algemeen een gevaar kan vormen of dat iets theoretisch een risico vormt, maar niet of het in het echte leven, bij de gebruikelijke consumptiepatronen, daadwerkelijk gevaarlijk is.

Hij vindt de herbeoordeling daarom niet noodzakelijk zinvol, zoals bij veel andere indelingen in de betreffende categorie 2B. Daaronder vallen bijvoorbeeld ook aloë vera-substanties of bepaalde reinigingsmiddelen, haarproducten of drukinktadditieven. Van de 1'042 stoffen die door het kankeragentschap in vier categorieën worden ingedeeld, vallen er 322 in deze groep. «Het bewijs dat deze stoffen een gevaar zouden kunnen vormen, is echt niet erg sterk, en evenmin dat de IARC-classificatie iets zegt over de werkelijke risico's bij blootstelling aan deze stoffen.»

De gevolgen van een IARC-classificatie ondervond het Duitse concern Bayer, dat de ontwikkeling van glyfosaat van Monsanto overnam en zich daarmee een golf van rechtszaken in de VS op de hals haalde. Autoriteiten wereldwijd hebben het onkruidverdelgingsmiddel als niet-kankerverwekkend beoordeeld. Alleen IARC beoordeelde het in 2015 als «waarschijnlijk kankerverwekkend». Op die inschatting beroepen de eisers zich. Meer over dit onderwerp voeding en Milieu & Natuurbescherming.