Straty zimowe rodzin pszczelich 2024/2025: analiza i czynniki ryzyka

Wyniki ankiety pokazują, że 18,9 % rodzin pszczelich nie przetrwało zimy 2024/2025.

Jest to znacznie więcej niż w roku poprzednim (14,9 %). Do strat zimowych dochodzą jeszcze straty poniesione przed zazimowaniem, w okresie od sierpnia do października. Wynoszą one 9,6 % i są również wyższe niż w roku poprzednim (7,5 %). 12 % zazimowanych rodzin pszczelich przetrwało wprawdzie zimę, ale są zbyt słabe, aby rozwinąć się w silną rodzinę. To również więcej niż w roku poprzednim (10,1 %).

Miód cementowy jako czynnik ryzyka

Zimowa śmiertelność rodzin pszczelich to zjawisko wielowymiarowe: od około dwóch dekad straty wahają się na wysokim poziomie, bez wyraźnego trendu. Za główną przyczynę uznaje się roztocza Varroa – jednak nie wyjaśnia to wszystkich przypadków. Tej zimy szczególną uwagę zwrócono na miód spadziowy. Analiza pokazuje, że rodziny zimujące na miodzie spadziowym miały znacznie wyższe wskaźniki strat (23,4 %) niż te karmione innym pokarmem (16,4 %). Ubiegłoroczny miód spadziowy zawierał w wielu regionach wysoki udział melecytozy – cukru trójskładnikowego, który powoduje krystalizację miodu już w plastrach. Stanowi to wyzwanie dla pszczół. „Zimą pszczoły potrzebują dużo energii i wody, aby w ogóle móc przetworzyć ten tak zwany miód cementowy” – wyjaśnia Mathias Götti Limacher, prezes apisuisse . Problematyczna jest jednak nie tylko konsystencja, ale również skład, który może szkodzić pszczołom. Badanie przeprowadzone na Uniwersytecie w Hohenheim wykazało, że pszczoły karmione melecytozą żyły krócej i częściej cierpiały na choroby jelit, zaburzenia ruchowe oraz utratę owłosienia. Słaba strawność mogła więc znacząco przyczynić się do wzrostu zimowej śmiertelności.

Wiele czynników stresogennych

Negatywny wpływ miały również niewystarczające lub zbyt późne zabiegi zwalczające roztocza Varroa. Na podstawie dostępnych danych nie można jednak jednoznacznie stwierdzić, czy zwiększone występowanie szerszenia azjatyckiego dodatkowo wpłynęło na straty zimowe. Bez wątpienia stanowi on jednak dodatkowy czynnik stresogenny dla dotkniętych rodzin pszczelich. Te złożone zależności pokazują wyraźnie: nowoczesne pszczelarstwo wymaga solidnej wiedzy i konsekwentnego szkolenia. „Tylko ten, kto rozumie potrzeby rodziny pszczelej i fachowo reaguje na wyzwania takie jak pasożyty, jakość pokarmu czy ekstremalne warunki pogodowe, może skutecznie ograniczyć straty” – mówi Mathias Götti Limacher.

Różnice regionalne

Również w tym roku widoczne są różnice regionalne. Jednak we wszystkich regionach straty są wyższe niż w roku poprzednim. Najwyższy wskaźnik strat odnotowuje region Lémanique (VS, VD, GE) – 28,9 %. Powyżej średniej krajowej znajdują się również kanton Zurych (23,3 %) oraz Ticino (22,5 %). W poprzednim roku szczególnie dotknięty był region Espace Mittelland (BE, FR, SO, NE, JU). W tym roku wskaźnik strat wynosi tam 17,5 % – czyli poniżej średniej krajowej. Podobnie sytuacja wygląda w północno-zachodniej Szwajcarii (BS, BL, AG) – 17,6 % oraz we wschodniej Szwajcarii (GL, SH, AR, AI, SG, GR, TG) – 16,5 %. Szwajcaria centralna (LU, UR, SZ, OW, NW, ZG) odnotowuje najniższy wskaźnik strat – 15,8 %. Dla Księstwa Liechtensteinu dostępne są dane jedynie z 15 pasiek, dlatego nie można sformułować ostatecznej oceny.