Zatrzymać polowania na lisy – napisz do Wielkiej Rady kantonu Gryzonia
W Gryzonii na lisy poluje się podczas trzech rodzajów łowów: podczas polowania wysokogórskiego we wrześniu, polowania nizinnego w październiku i listopadzie oraz nocnego polowania na przełęczach od listopada do końca lutego. Według federalnej statystyki łowieckiej w kantonie w 2025 roku zabito 2’027 lisów. Jak podaje rząd, w ciągu ostatnich dziesięciu lat myśliwi rekreacyjni z Gryzonii odstrzeliwali rocznie od 1’350 do 3’412 lisów.
15 października 2026 roku lucerneński prawnik Pascal Wolf złożył w Kancelarii Stanu petycję „Zakaz powszechnych polowań na lisy”: całoroczny okres ochronny dla lisa rudego, odstrzały tylko w wyjątkowych przypadkach wcześniej zatwierdzonych, monitoring ze sprawozdaniem dla Wielkiej Rady oraz pierwszeństwo dla środków nieśmiercionośnych, na wzór kantonu Genewa. 6 listopada 2026 roku nadeszła odpowiedź (pismo odpowiadające DIEM): odrzucenie wszystkich sześciu wniosków.
Pismo podpisała radna rządowa dr Carmelia Maissen, szefowa Departamentu Infrastruktury, Energii i Mobilności. W odróżnieniu od Lucerny, Glarus czy Solury Gryzonia odnosi się do petycji na sześciu stronach i dziękuje za „starannie uzasadnione i poparte źródłami naukowymi zgłoszenie”. Tym bardziej godne uwagi jest to, co pismo przyznaje: kantonalny zakaz byłby „dopuszczalny na gruncie prawa federalnego”, odstrzały z powodu świerzbu przyczyniają się do zwalczania choroby „tylko w bardzo ograniczonym stopniu”, a jeśli chodzi o ochronę rzadkich gatunków, uzasadnienie petycji w odniesieniu do Gryzonii „jest trafne”. Ostatecznie rząd wyraźnie uzasadnia polowania na lisy „względami tradycyjnymi”.
Możesz coś zrobić, niezależnie od tego, w którym okręgu wyborczym mieszkasz. Zwróć się bezpośrednio do radnej lub radnego Wielkiej Rady. Jest to legalne, skuteczne i zajmuje tylko niewiele czasu.
Ważne: nie polegaj wyłącznie na e-mailu. Z kilku kantonów otrzymaliśmy informacje, że wiadomości dotyczące łowiectwa rekreacyjnego na lisy bywają zwracane jako niedoręczalne. Dlatego skorzystaj z kilku dróg: listu, telefonu lub osobistej rozmowy. Często wiadomość skierowana do sekretariatu frakcji lub partii jest skuteczniejsza niż do poszczególnych członków.
Wzór listu: skopiuj ten tekst do swojego programu pocztowego
Dotyczy: Polowania na lisy w Gryzonii: prośba o rozważenie całorocznego okresu ochronnego
Szanowna Pani [Imię i nazwisko] / Szanowny Panie [Imię i nazwisko]
Proszę Państwa o dokonanie przeglądu politycznego dotyczącego polowań na lisy w kantonie Gryzonia.
6 listopada 2026 roku Departament Infrastruktury, Energii i Mobilności odrzucił petycję „Zakaz powszechnego polowania na lisy”. W piśmie z odpowiedzią sam przyznaje, że kantonalny zakaz byłby dopuszczalny na gruncie prawa federalnego, że odstrzał lisów dotkniętych świerzbem przyczynia się do zwalczania tej choroby tylko w bardzo ograniczonym stopniu oraz że lis odgrywa rolę w spadku liczebności rzadkich gatunków jedynie w nielicznych przypadkach i lokalnie. Na ile łowiectwo rekreacyjne reguluje populację lisów, „nie można rozstrzygająco stwierdzić”. Ostatecznie polowanie na lisy uzasadnia się tradycją.
Co roku w Gryzonii odstrzeliwuje się od 1’350 do 3’412 lisów. Według rządu w latach 2023 i 2024 w celu zapobiegania szkodom wyrządzanym przez dzikie zwierzęta trzeba było odstrzelić od 80 do 100 lisów. Jakie szkody za tym stoją, rząd nie wyjaśnia. W pojedynczych przypadkach nie potrzeba powszechnego polowania na całą populację, lecz ukierunkowanych interwencji strażników przyrody, które prawo dopuszcza już dziś.
Że da się obejść bez polowania na lisy, pokazuje nie tylko miejski kanton Genewa, lecz także sama Gryzonia: Szwajcarski Park Narodowy w Engadynie od 1914 roku jest wolny od polowań, także na lisy. Przez ponad sto lat nie sprawdził się tam żaden ze scenariuszy, którymi uzasadnia się polowanie na lisy. Raport fachowy SWILD przygotowany na zlecenie kantonu Zug (maj 2026) dochodzi ponadto do wniosku, że praktykowane dziś polowanie na lisy nie reguluje populacji w sposób trwały i nie poprawia zwalczania epizootii.
Tradycja politycznie wciąż nie usprawiedliwia kontynuowania polowania, którego pożytku sam kanton nie potrafi udowodnić. Dlatego proszę Państwa o poparcie w Wielkiej Radzie niezależnej oceny naukowej polowania na lisy oraz całorocznego okresu ochronnego dla lisa rudego.
Z poważaniem
[Twoje imię i nazwisko]
[Twoja miejscowość]
Co rozstrzygnięto w kantonie Gryzonia
Petycja „Zakaz powszechnego polowania na lisy”, złożona 15 października 2026 roku przez Pascala Wolfa. Postuluje ona całoroczny okres ochronny dla lisa rudego, zabijanie pojedynczych lisów wyłącznie w uprzednio zatwierdzonych wyjątkowych przypadkach, jasne zasady dotyczące chorych i rannych zwierząt, ochronę odstrzałów wyjątkowych przed nadużyciami, monitoring ze sprawozdaniem dla Wielkiej Rady oraz pierwszeństwo środków niezabijających.
Odpowiedź z 6 listopada 2026 r., członkini rządu kantonalnego dr Carmelia Maissen, Departament Infrastruktury, Energii i Mobilności: odrzucenie wszystkich wniosków. Gryzonia, licząca 7’105 kilometrów kwadratowych i 28 mieszkańców na kilometr kwadratowy, nie jest porównywalna z Genewą. Polowanie na lisy jest zgodne z prawem i zrównoważone, służy odstrzałowi chorych zwierząt oraz zapobieganiu szkodom łowieckim. Jako dowód rząd przytacza, że po ograniczeniu polowania w okresie przelotów w pobliżu zabudowy od 2021 roku konflikty się nasiliły: zamiast 10 do 40 lisów rocznie (2018–2022) w latach 2023 i 2024 trzeba było odstrzelić od 80 do 100 lisów w celu zapobiegania szkodom.
Czego rząd nie udowadnia
Departament potwierdza, że kantonalny zakaz powszechnego polowania na lisy byłby zgodny z prawem federalnym, a środki wobec pojedynczych zwierząt wyrządzających znaczne szkody pozostałyby możliwe również w takim przypadku. Kanton mógłby więc zakazać powszechnego polowania na lisy, ale nie chce tego zrobić. Jego kontynuowanie jest decyzją polityczną, a nie obowiązkiem wynikającym z prawa federalnego.
Jak silnie łowiectwo rekreacyjne reguluje liczebność lisów, departament według własnych słów nie może „jednoznacznie stwierdzić”. W następnym zdaniu mimo to czytamy, że można „z dużym prawdopodobieństwem zakładać”, iż odstrzał łowiecki w istotnym stopniu przyczynia się do bezproblemowego współistnienia z lisem. Pismo nie przedstawia żadnego dowodu skuteczności. Z założenia robi się uzasadnienie dla zabijania rocznie nawet 3’412 lisów.
W przypadku odstrzałów urzędowych kanton wymaga odniesienia do konkretnego przypadku, uzasadnienia i proporcjonalności. Administracji nie wolno stosować „plošnej, ryczałtowej regulacji liczebności” za pomocą takich wyjątków. Natomiast dla powszechnego polowania na lisy wystarcza mu założenie, że jest ono pożyteczne. Właśnie tę podwójną miarę musi zbadać polityka.
Jako dowód rosnących konfliktów na terenach zabudowanych departament podaje liczbę lisów zabitych w celu zapobiegania szkodom. Jakie szkody powstały, jak zmieniał się ich zakres i jakie środki ochronne wcześniej wypróbowano, pozostaje niejasne. Więcej odstrzałów dowodzi na razie tylko większej liczby odstrzałów, a nie konieczności powszechnego polowania. Ograniczenie polowania w okresie przelotów w pobliżu zabudowy wprowadzono zresztą z obawy przed efektem wabienia wilków; czy wzrost ma inne przyczyny, pismo nie bada.
Argument o chorobach również nie wytrzymuje krytyki. Według departamentu odstrzał lisów chorych na świerzb ogranicza chorobę jedynie w bardzo niewielkim stopniu. Nikt nie kwestionuje tego, że ciężko ranne lub cierpiące zwierzęta należy uwolnić od cierpienia — petycja wprost przewiduje takie przypadki. Zabicie chorego lisa nie uzasadnia jednak ogólnego polowania na jego zdrowych pobratymców.
Środki niezabijające mają już pierwszeństwo, pisze departament. Nie wskazuje jednak, które i gdzie zastosowano ani z jakim skutkiem. Zamiast tego uznaje polowanie na lisy wprost za dopuszczalne „z powodów tradycyjnych”. Przykład genewski rząd odrzuca, powołując się na warunki wiejskie, natomiast o Parku Narodowym we własnym kantonie, w którym od 1914 roku obowiązuje zakaz polowań, nie wspomina. Ile warta jest tradycja, pokazuje graubündeński targ skór: 8 franków za skórę.
Co mówi nauka
Regulacja populacji: Lis rudy szybko wyrównuje straty dzięki wyższej rozrodczości i migracji. Lokalny odstrzał nie obniża zagęszczenia lisów na poziomie krajobrazu (Baker i in. 2002; Rushton i in. 2006; Kämmerle i in. 2019). Rząd Gryzonii sam nie potrafi powiedzieć, w jakim stopniu łowiectwo rekreacyjne reguluje populację.
Świerzb: W 2025 roku strażnicy przyrody w Gryzonii odstrzelili 160 lisów chorych na świerzb. Że ten odstrzał ledwie ogranicza chorobę, potwierdza sam rząd w piśmie z odpowiedzią. Wiele lisów przechodzi świerzb i wytwarza przeciwciała.
Wścieklizna i tasiemiec bąblowcowy: Wścieklizny nie pokonało łowiectwo, lecz szczepionkowe przynęty stosowane od 1978 r. W przypadku tasiemca bąblowcowego intensywne polowania w rejonie Nancy zwiększyły odsetek zakażonych lisów (Comte et al. 2017), a w Luksemburgu po zakazie polowań z 2015 r. spadł on z ok. 40 do poniżej 10 procent.
Obszary wolne od polowań: W Szwajcarskim Parku Narodowym od 1914 roku nie poluje się na lisy. Populacje regulują się tam same poprzez dostępność pokarmu, konkurencję i naturalną śmiertelność. Więcej w dossier Lis w Szwajcarii: najczęściej polowany predator bez lobby.
Pełny przegląd badań: Badania: wpływ hobby-łowów na dzikie zwierzęta
Zugerski raport SWILD
Kanton Zug jako dotąd jedyny kanton zareagował na petycję w sprawie polowania na lisy badaniem naukowym. Raport specjalistyczny SWILD ukazał się w maju 2026 roku i został przedstawiony komisji łowieckiej 16 czerwca 2026 roku. Wniosek: obecnie praktykowane polowanie na lisy nie reguluje populacji w sposób trwały, nie poprawia zwalczania chorób zakaźnych, a w ochronie zwierząt gospodarskich ustępuje metodom niezabijającym. Gryzonia od 1991 roku zbiera dane o przyczynach śmierci zwierząt oraz o liczbie obserwowanych lisów. Dane do takiej oceny sytuacji byłyby więc dostępne.
Pełne badanie jest publicznie dostępne: Podstawy naukowe dotyczące polowań na lisy
Gdzie znajdziesz dane kontaktowe
Wielka Rada kantonu Gryzonia liczy 120 członków, wybieranych w 39 okręgach wyborczych. Kadencja trwa od sesji sierpniowej 2026 do sesji sierpniowej 2030. Nazwiska, frakcje i dane kontaktowe znajdziesz w systemie informacji rady pod adresem ris.gr.ch: Mitglieder des Grossen Rats. Najskuteczniejsza jest osobiście sformułowana wiadomość do członków z twojego okręgu wyborczego lub z twojej partii.
Co dotychczas wydarzyło się w kantonie Gryzonia
📌 8 franków za skórę: co targ futer w Gryzonii zdradza o polowaniu na lisy
700 do 800 skór lisich w Thusis, przedstawionych jako „szacunek wobec zwierzęcia i natury".
📌 Flims, Klosters, Sedrun: Trzy psy, które myśliwi rekreacyjni z Gryzonii wzięli za lisy
Noc, polowanie na lisy i cel, który przed oddaniem strzału nie został z całą pewnością rozpoznany.
📌 Dolina Calanca: zabite lisy obok przystanku autobusowego
Myśliwi rekreacyjni wieszają upolowane lisy przy drodze kantonalnej oraz naprzeciwko przystanku autobusowego.
📌 Polowania w Gryzonii 2026/27: przegląd incydentów, naruszeń i wydarzeń
Nasza bieżąca relacja z sezonu łowieckiego w Gryzonii.
📌 Statystyki łowieckie 2000–2025: zabito o połowę mniej lisów
W całej Szwajcarii polowanie na lisy zmniejszyło się o połowę, w Gryzonii spadło jedynie o 26 procent.
📌 Lis w Szwajcarii: najczęściej polowany predator bez lobby
Dlaczego rocznie odstrzeliwuje się około 19’000 lisów bez planowania odstrzału i bez naukowego uzasadnienia.
