Odbudowa populacji pójdźki

Pójdźka jest wspierana dużym nakładem sił przez BirdLife Szwajcaria i licznych partnerów.

W 2020 roku naliczono 149 śpiewających samców, mniej więcej trzy razy więcej niż dwadzieścia lat temu. Odbudowa populacji pokazuje, że ochrona gatunkowa działa, gdy władze, organizacje przyrodnicze i rolnicy współpracują dzięki wsparciu finansowemu licznych darczyńców. Cele określone w Planie działania na rzecz pójdźki w Szwajcarii nie zostały jednak jeszcze osiągnięte.

Pójdźka jako ptak lęgowy w naszym kraju niemal wyginęła. Na początku tego tysiąclecia jej populacja liczyła zaledwie około 50 do 60 rewirów. Prawie dołączyłaby w ten sposób do listy dawnych ptaków lęgowych, takich jak dzierzba rudogłowa i dzierzba srokosz, kulik wielki czy ostatnio kuropatwa, które w ostatnich dziesięcioleciach zniknęły ze Szwajcarii.

Choć chwilami nadzieja na przetrwanie pójdźki była niewielka, BirdLife Szwajcaria i liczni partnerzy podjęli decyzję, by zrobić wszystko dla jej przetrwania w Szwajcarii. Pierwsze kompleksowe działania ochronne w kantonie Genewa sięgają lat 80. XX wieku, gdzie profesjonalni strażnicy przyrody zajmują się ochroną gatunków, zwierząt i przyrody. Mniej więcej od roku 2000 starania te zostały wzmocnione również w innych częściach kraju. Działania skoncentrowano na potencjalnie odpowiednich siedliskach i ich ulepszaniu. Od tego czasu zrealizowano liczne środki, takie jak sadzenie drzew wysokopiennych i zakładanie powierzchni sprzyjających różnorodności biologicznej. Ponadto łąki i pastwiska są użytkowane w sposób bardziej przyjazny przyrodzie, instalowane są budki lęgowe i czatownie, a także tworzone małe struktury, takie jak kępy krzewów oraz stosy gałęzi i kamieni. Obecnie projekty wspierające istnieją w Genewie, we fryburskiej i berneńskiej krainie jezior (Seeland), w Ticino, w Ajoie (JU) oraz w trójstycznym obszarze graniczym koło Bazylei.

Od 2003 roku projekty są realizowane w ramach programu wspierania gatunków przez BirdLife Szwajcaria i Stację Ornitologiczną w Sempach przy wsparciu Federalnego Urzędu Środowiska BAFU. W tym kontekście trzej partnerzy opublikowali w 2016 roku plan działania dla pójdźki w Szwajcarii. Podsumowuje on stan populacji, wskazuje na pilną potrzebę działania i określa cele długoterminowej ochrony. Realizacja planu działania jest już w pełnym toku dzięki ścisłej współpracy między kantonami, BirdLife Szwajcaria i licznymi partnerami projektu.

Doświadczenia z projektów pokazują, że te środki przynoszą efekty. Od początku działań wspierających około roku 2000 populacja pójdźki wzrosła z około 50–60 do 149 rewirów w 2020 roku. Z zastosowanych środków korzysta ponadto wiele innych gatunków zwierząt i roślin. Sukcesy te w dużej mierze zawdzięczamy projektom prowadzonym przez BirdLife i jego partnerów oraz niestrudzonemu zaangażowaniu wielu wolontariuszy. Finansowanie udało się zapewnić tylko dzięki hojnemu wsparciu licznych prywatnych fundacji, kantonów, Konfederacji, funduszy i innych darczyńców. Dla długoterminowego zabezpieczenia tych sukcesów ogromne znaczenie ma współpraca z Konfederacją i kantonami.

Cele Planu działania na rzecz pójdźki w Szwajcarii nie zostały jednak jeszcze zrealizowane. Zgodnie z planem do 2031 roku dąży się do osiągnięcia 300 par lęgowych. Pozostaje więc wiele do zrobienia. Wyzwania dotyczą przede wszystkim dalszej poprawy jakości i połączenia siedlisk, które znajdują się wyłącznie na terenach rolniczych. Znaczna część rolników jest otwarta na zaangażowanie się na rzecz pójdźki. Jednak polityka rolna przewiduje obecnie rekompensaty tylko dla części działań, a ponadto często nie są one konkurencyjne¹. Co więcej, nadal istnieje wiele dopłat szkodzących różnorodności biologicznej, które działają wbrew podejmowanym wysiłkom². Aby cel federalny, jakim jest 300 par lęgowych w Szwajcarii w 2031 roku, został osiągnięty, a tym samym populacja pójdźki została trwale zabezpieczona, potrzebne są przede wszystkim dwie rzeczy:

1. konsekwentne kontynuowanie projektów w ramach programu ochrony gatunkowej ptaków w Szwajcarii prowadzonego przez BirdLife Schweiz, Szwajcarską Stację Ornitologiczną i BAFU wraz z licznymi lokalnymi partnerami, służących szczególnemu wspieraniu pójdźki.
2. nowoczesna polityka dopłat i polityka rolna, która stworzy odpowiednie zachęty do ochrony i wspierania zagrożonych gatunków.

Również derkacz w górę

Jak ponadto poinformowała organizacja BirdLife, rok 2020 był też rekordowy dla derkacza, któremu w Szwajcarii grozi wyginięcie. Wiosną usłyszano 88 odzywających się samców – średnia z ostatnich lat wynosiła 34. Ornitolodzy spodziewają się 50 lęgów.

Program ochrony tego ptaka łąkowego BirdLife rozpoczął około 25 lat temu. W jego ramach BirdLife zawiera z rolniczkami i rolnikami umowy dotyczące miejsc lęgowych, w których zobowiązują się oni kosić swoje łąki później, aby derkacz mógł wyprowadzić lęgi bez ryzyka ich skoszenia. Rolnicy otrzymują rekompensatę za poniesione straty.

Dalsze informacje

Ogólnoszwajcarska sieć projektów regionalnych

Pójdźka jest gatunkiem priorytetowym programu «Ochrona gatunkowa ptaków w Szwajcarii» (Artenförderung Vögel Schweiz), prowadzonego przez BirdLife Schweiz, Szwajcarską Stację Ornitologiczną w Sempach oraz Federalny Urząd Ochrony Środowiska BAFU. Od 2003 roku w ramach tego programu realizowane są projekty regionalne. Projekty zależą od finansowania ze strony prywatnych fundacji, Fond Landschaft Schweiz FLS, prywatnych darowizn oraz kantonów. Kilku darczyńców wspiera projekty od ponad 15 lat. W imieniu wszystkich zaangażowanych BirdLife Schweiz serdecznie dziękuje za te ważne wsparcie!

kanton Genewa

W kantonie Genewa grupa młodzieżowa Nos Oiseaux już w 1983 roku zaczęła wspierać największą szwajcarską populację pójdźki, wieszając liczne odpowiednie budki lęgowe. Od 2011 roku projekt prowadzi kantonalny związek BirdLife, Groupe Ornithologique du Bassin Genevois GOBG. We współpracy z kantonem Genewa, rolnikami, właścicielami gruntów i innymi partnerami, oprócz wieszania kolejnych budek lęgowych, poprawia się lub tworzy od nowa obszary wspierające różnorodność biologiczną. Pójdźka lokalnie zwiększyła swoją liczebność, w 2020 roku naliczono 77 rewirów. To ponad dwukrotnie więcej niż w 2001 roku (32).

Kanton Jura

BirdLife Schweiz założył w 2002 roku wraz z Pro Natura Jura, Nos Oiseaux, Société des Sciences Naturelles du Pays de Porrentruy i Association pour la Sauvegarde de la Baroche stowarzyszenie «Collectif Chevêche-Ajoie», które na początku roku przekształciło się w stowarzyszenie «Collectif Chevêche». Collectif oraz Fondation Rurale Interjurassienne we współpracy z kantonem Jura posadziły około 2500 drzew wysokopiennych, zabezpieczyły umowami około 40 hektarów ekstensywnych użytków zielonych na obszarach występowania pójdźki oraz zawiesiły ponad 160 budek dla pójdźki. Od kilku lat Collectif wspiera kanton w kwestiach planowania przestrzennego, aby długofalowo zabezpieczyć populację ściśle związaną z terenami zabudowanymi. Działania Collectif Chevêche przyczyniły się w ten sposób do wzrostu liczebności pójdźki z 13 rewirów w 2003 roku do 46 rewirów w 2020 roku.

Seeland BE/FR

W 2005 roku w Seeland niespodziewanie utworzyła się para lęgowa pójdźki. Samica pochodziła z populacji genewskiej i dostarczyła dowodu, że osiedlenie się gatunku może się udać także na duże odległości. Ornitologiczne Towarzystwo Kerzers i BirdLife Szwajcaria od tego czasu wspierają ten gatunek na tym obszarze, wywieszając budki lęgowe. Od 2015 roku BirdLife Szwajcaria, Berner Ala, Berneńskie Towarzystwo Ochrony Ptaków BVS oraz ich sekcje realizują wspólnie z lokalną grupą IBA i Związkiem Biotopów Grosses Moos projekt poprawy siedlisk pójdźki i innych ptaków krajobrazu rolniczego. Również w 2015 roku Szwajcarska Stacja Ornitologiczna w Sempach, we współpracy z BirdLife Szwajcaria, rozpoczęła eksperyment naukowy dotyczący wpływu dużej liczby dziupli na pójdźkę.

Północno-zachodnia Szwajcaria i Regio Trirhena

W trójstyku granic BirdLife Szwajcaria, BirdLife Aargau, Związek Ochrony Przyrody i Ptaków kantonu Bazylea-Okręg (BNV), Towarzystwo Ornitologiczne Bazylei (OGB), BirdLife Solothurn, NABU Südbaden oraz LPO Alsace (Ligue pour la Protection des Oiseaux) realizują od 1999 roku wspólny projekt. W ramach projektu partnerzy wspierają populacje w Alzacji i południowej Badenii oraz poprawiają siedliska w Szwajcarii, aby wędrujące pójdźki mogły się tu ponownie osiedlić. Udało się znacznie powiększyć populacje pójdźki na północ od Bazylei: w Niemczech z 14 par lęgowych w 2003 roku do obecnych 32, we Francji z 14 do 103 par lęgowych. Przyrodnicy mają teraz nadzieję na napływ par pójdźki do Baselbiet i doliny Fricktal.

Kanton Ticino

W Ticino BirdLife Szwajcaria i Ficedula badają i wspierają pójdźkę. W przeciwieństwie do północnej strony Alp ptaki te zasiedlają tu zamiast dziupli w drzewach rustici, czyli tradycyjne budynki gospodarcze. Osoby odpowiedzialne za projekt badają pokarm, rewiry łowieckie i typy kryjówek, a zdobytą wiedzę wykorzystują do ochrony civetty, jak pójdźka nazywa się po włosku. Innymi ważnymi działaniami są sadzenie drzew oraz sukcesywne koszenie łąk, aby umożliwić pójdźce zdobywanie pokarmu. Populacja odbudowała się z zaledwie 4 par w 2005 roku do 23 rewirów w 2020 roku.