Waarom vriezen eenden in de winter niet vast op het ijs?

Achter dit fenomeen zit de speciale bloedsomloop van watervogels, die ervoor zorgt dat er in hun poten kouder bloed stroomt dan in hun lichaam.

Warmtewisselaar in de poten

Dit is een geniale truc van de natuur, want: «Als eenden warme poten zouden hebben, zouden ze het ijs laten smelten en vervolgens vastvriezen in het smeltwater. Dat is echter zelden het geval, bijvoorbeeld bij langdurige vorst en wanneer een dier ziek of gewond is», zegt wildbioloog prof. Klaus Hackländer. In plaats daarvan stroomt het ongeveer 40 graden warme arteriële bloed op weg van het hart naar de poten, net als bij een warmtewisselaar, direct langs het veel koudere veneuze bloed uit de poten en koelt daarbij zo ver af dat de zwemvliezen van de poten tot bijna nul graden kunnen afkoelen.

En de eend heeft nog meer overlevingstrucs voor de winter in petto: haar dekveren liggen als dakpannen over elkaar, sluiten daarbij lucht in en vormen zo een isolerende laag. «Bovendien vet de eend haar veren in met een olieachtig en waterafstotend secreet uit haar stuitklier», zegt Hackländer. De Vogels verdelen het vet met hun snavel zorgvuldig over het verenkleed, zodat het water er gewoon vanaf glijdt. Een isolerende vetlaag onder de huid dient de watervogel bovendien als bescherming tegen de kou.

Waarom brood voeren schadelijk is

Ondanks deze strategieën moeten eenden in de winter zuinig omgaan met hun krachten en energie besparen. Daarom moet men het liefst vermijden om ze te laten schrikken en ook zijn hond ervan weerhouden om ze op te jagen. Bovendien zijn eenden vooral in de winter aangewezen op voedsel en veilige slaapplaatsen. Doorgaans vinden de dieren het hele jaar door voldoende voedsel – ze met brood voeren is geen goed idee: «Te veel brood trekt niet alleen andere eenden aan, maar ook duiven en ratten. Bovendien bestaat het grote gevaar dat er zich in stilstaand of langzaam stromend water te veel voedingsstoffen ophopen, met andere woorden dat de zogenaamde eutrofiëring intreedt», legt Hackländer uit. Door de vele voedingsstoffen in het water beginnen algen in het voorjaar sterker te groeien en nemen ze andere waterplanten het levensnoodzakelijke licht. Als de algen later afsterven, kan dat zoveel zuurstof verbruiken dat het water omslaat.

Daarom is het voeren van eenden meestal verboden. Het overtreden van een voederverbod geldt als overtreding en kan duur uitpakken: afhankelijk van de boetetabel kan de goedbedoelde daad tussen de 25 en 1’000 euro kosten. Wie het echt goed voorheeft met de dieren, kan zich dus het beste beperken tot ze observeren – rustig, met warme voeten en zonder broodkruimels in de zakken.