Kantonaal volksinitiatief – Kanton Aargau

«Voor professionele wildbescherming»

Grondwetsinitiatief in de vorm van een uitgewerkt ontwerp

Op grond van § 64 van de grondwet van het kanton Aargau van 25 juni 1980 en van de wet inzake politieke rechten (GPR)

Ingediend door het initiatiefcomité [datum van indiening]

Initiatieftekst

De ondertekenende, in het kanton Aargau stemgerechtigde personen dienen het volgende grondwetsinitiatief in:

De grondwet van het kanton Aargau van 25 juni 1980 wordt aangevuld met de volgende paragrafen:

§ [nieuw] Professionele bescherming van wilde dieren

1 De uitoefening van de jacht door particulieren (jachtrevieren, recreatieve jacht) is op het gehele grondgebied van het kanton Aargau verboden. Bestaande jachtpachtovereenkomsten worden niet verlengd.

2 De bescherming, de verzorging en, voor zover nodig, de regulering van in het wild levende dieren is uitsluitend voorbehouden aan vakkundig opgeleide wildbeheerders in dienst van het kanton.

3 Het afschieten van wilde dieren is alleen toegestaan als laatste maatregel, wanneer alle andere geschikte maatregelen ter voorkoming van schade of afwending van gevaar zijn uitgeput of ontoereikend zijn. Hiervoor is voorafgaande goedkeuring van de wildcommissie vereist.

4 Het kanton richt een onafhankelijke wildcommissie op, bestaande uit vertegenwoordigers van dier- en natuurbeschermingsorganisaties, de wetenschap en de betrokken autoriteiten. De commissie houdt toezicht op het wildbeheer en beslist over reguleringsmaatregelen.

5 Het kanton bevordert de natuurlijke regulering van de wildpopulaties, de verbinding van leefgebieden en de coëxistentie van mens en wild dier.

6 Het kanton vergoedt de betrokken gemeenten passend voor het wegvallen van de inkomsten uit jachtpacht gedurende een overgangsperiode van vijf jaar.

7 De verdere details worden geregeld bij wet.

§ [nieuw] Bescherming van bedreigde en beschermde soorten wilde dieren

1 Het kanton ziet af van aanvragen voor preventieve populatieregulering van beschermde wildediersoorten volgens de federale wet op de jacht en de bescherming van in het wild levende zoogdieren en vogels, met name van wolf, lynx, beer, bever, otter, goudjakhals, steenarend, grote zaagbek en andere onder federaal recht beschermde soorten.

2 Het zet in op de bevordering van de coëxistentie van mens en wild dier, passieve schadepreventie, de ecologische opwaardering van leefgebieden en de wetenschappelijke begeleiding van de aanwezigheid van wilde dieren.

3 Maatregelen tegen individuele wilde dieren die een onmiddellijk en aanzienlijk gevaar voor mensen vormen, blijven voorbehouden. Deze moeten tot het minimum worden beperkt en door de bevoegde vakinstantie van het kanton worden uitgevoerd.

4 Het kanton zet zich in het kader van de interkantonale samenwerking en tegenover de Bond actief in voor de bescherming en het behoud van bedreigde wildediersoorten.

Overgangsbepaling

1 De regeringsraad vaardigt de vereiste uitvoeringsbepalingen uit binnen twee jaar na aanvaarding van deze grondwetswijziging.

2 Bestaande jachtpachtovereenkomsten lopen uiterlijk vijf jaar na inwerkingtreding van de uitvoeringswetgeving af. Gemeenten die inkomsten uit jachtpacht verliezen, worden tijdens de overgangsperiode passend vergoed.

3 De regeringsraad waarborgt de continuïteit van het wildbeheer tijdens de overgangsfase.

Toelichtingen

1. Uitgangspositie

In het kanton Aargau, het grootste Mittellandkanton van Zwitserland met circa 700'000 inwoners op een oppervlakte van 1'404 km², is de huidige recreatieve jacht een systeem zonder democratische legitimatie door de brede bevolking. De recreatieve jacht dient noch de soortenbescherming noch een eigentijds beheer van wilde dieren. Het is de uitoefening van een bloedig vrijetijdsvermaak ten koste van gevoelige wezens, gelegitimeerd door verouderde verhalen die geen wetenschappelijke toets kunnen doorstaan. De bewering dat zonder recreatieve jacht het ecologische evenwicht zou instorten, wordt door het Geneefse model al meer dan 50 jaar empirisch weerlegd (zie het uitgebreide Dossier over het Geneefse jachtverbod op wildbeimwild.com).

Aargau is een kanton met verpachte jachtgebieden. Ongeveer 200 jachtgebieden worden door de gemeenten aan particuliere jachtgezelschappen verpacht. De pachters betalen een pachtsom en jagen voor eigen rekening als vrijetijdsbesteding. In tegenstelling tot de wijdverbreide bewering nemen de pachters geen verantwoordelijkheid voor het gebied in ecologische zin op zich, maar handelen zij binnen het kader van kantonale afschotplannen, die primair gericht zijn op de belangen van de bosbouw en de landbouw. Het systeem dient in de eerste plaats de circa 2.000 actieve recreatieve jaagsters en recreatieve jagers (zie de Psychologie van de jacht in het kanton Aargau alsook de kritische analyse van de jachtopleiding op wildbeimwild.com).

Parallel daaraan komen op federaal niveau steeds meer beschermde wilde diersoorten onder druk te staan. Met de herziening van de jachtwet in december 2022 werd de preventieve regulering van de wolf ingevoerd. Sinds februari 2025 mag de bever op kantonaal verzoek worden afgeschoten. De politieke druk op andere soorten zoals de lynx, de otter en de grote zaagbek neemt gestaag toe. Aargau is het belangrijkste beverkanton van Zwitserland: langs de Aare, de Reuss, de Limmat en hun zijrivieren leeft de grootste beverpopulatie van het land (zie de analyse van het jachtbeleid op wildbeimwild.com en de wolvenbeleid op wildbeimwild.com).

Het kanton Aargau heeft de mogelijkheid om hier een duidelijk signaal af te geven: niet alleen voor professionele wildbescherming in plaats van recreatieve jacht, maar ook voor een consequente bescherming van bedreigde wilde diersoorten op kantonaal niveau.

2. Het voorbeeld: kanton Genève

Op 19 mei 1974 stemde ongeveer tweederde van de stemmers in het kanton Genève voor de afschaffing van de recreatieve militiejacht. Vóór het verbod was het grofwild in het kanton vrijwel uitgeroeid: herten en wilde zwijnen waren al decennialang verdwenen, van het ree leefden nog slechts enkele tientallen exemplaren. Ongeveer 300 recreatieve jagers zetten op grote schaal fazanten, patrijzen en hazen uit voor de recreatieve jacht.

De ervaringen sinds het verbod op recreatieve jacht zijn eenduidig:

– De biodiversiteit is aanzienlijk toegenomen. Het aantal overwinterende watervogels is vervijftigvoudigd van enkele honderden naar ongeveer 30.000. Genève herbergt tegenwoordig de grootste populatie veldhazen en een van de laatste patrijzenpopulaties van Zwitserland.

– De reeënstand heeft zich op een gezond niveau gestabiliseerd, bij een jaarlijkse speciale afschot door professionele wildbeheerders van slechts 20 tot 36 dieren. De populatie beweegt zich binnen een dichtheid die verenigbaar is met het bosoppervlak.

– In 2005 sprak 90 procent van de Geneefse stemgerechtigden zich in een nieuwe volksstemming uit voor het behoud van het verbod op de recreatieve jacht. In 2009 werd een voorstel tot herinvoering in het kantonnale parlement met 70 tegen 7 stemmen verworpen.

– De totale kosten van het professionele wildbeheer in Genève bedragen ongeveer 1,2 miljoen frank per jaar, verdeeld over ongeveer 600.000 frank voor personeel (circa drie voltijdse banen, verdeeld over ongeveer een dozijn milieuambtenaren), 250.000 frank voor preventie en 350.000 frank voor schadevergoeding. Dat komt neer op ongeveer 2,40 frank per inwoner per jaar.

De wilde dieren in het kanton Genève vertonen een aanzienlijk kleinere vluchtafstand tegenover mensen dan in bejaagde gebieden. De Geneefse fauna-inspecteur Gottlieb Dandliker, sinds 2001 verantwoordelijk voor het wildbeheer, noemt het verbod op de recreatieve jacht het financieel voordeligste alternatief voor het kanton. Een uitgebreide beschrijving is te vinden in de Dossier «Genève en het jachtverbod» op wildbeimwild.com.

De efficiëntie van het Geneefse model blijkt uit een directe vergelijking: een professionele wildbeheerder in Genève heeft voor een sanitair afschot van een wild zwijn gemiddeld 8 uur en maximaal 2 patronen nodig. Een recreatieve jager in het kanton Zürich heeft daarvoor 60 tot 80 uur en tot 15 patronen nodig. De dichtheid van veldhazen in Genève bedraagt 17,7 dieren per 100 hectare (de hoogste van Zwitserland), in het kanton Zürich slechts 1,0 per 100 hectare (vgl. Feitencheck kantonsregering Zürich).

3. Het concept: professioneel wildbeheer in plaats van recreatieve jacht

Het initiatief vervangt de recreatieve jacht niet door een vacuüm, maar door professioneel wildbeheer volgens het wildbeheerdersmodel. Dit model is gebaseerd op de volgende uitgangspunten:

Vakkennis in plaats van vrijetijdsvermaak. Professionele wildbeheerders handelen op wetenschappelijke basis, met een biologische opleiding en in het kader van een kantonnale prestatieovereenkomst. Hun doel is het behoud van gezonde populaties wilde dieren, niet het maximaliseren van het aantal afschoten. In tegenstelling hiertoe streeft de recreatieve jacht door haar systeem naar het belang om het eigen bestaansrecht te waarborgen door hoge aantallen bejaagbare soorten (vgl. de kritische analyse van de jachtopleiding op wildbeimwild.com).

Ultima-ratioprincipe. Afschot is alleen toegestaan wanneer alle niet-dodelijke maatregelen zijn uitgeput. Daartoe behoren elektrische afrasteringen, verjaging, habitatinrichting, verplaatsing, smaakafstotende middelen en bouwkundige beschermingsmaatregelen. In Genève worden fruitbomen met netten beschermd, zodat reeën en hazen geen schors kunnen afknagen. Voor wilde zwijnen stelt het kanton boeren elektrische afrasteringen ter beschikking. Deze praktijk laat zien: coëxistentie is een kwestie van willen, niet van technische mogelijkheden.

Democratische controle door een wildbeheercommissie. De onafhankelijke commissie, samengesteld uit dierenbeschermings- en natuurbeschermingsorganisaties, wetenschap en overheid, voorkomt dat politieke druk van individuele belangengroepen het wildbeheer verwatert. Het Bazelse initiatief verankert dit beschermingsmechanisme consequenter dan het huidige Geneefse recht, door de goedkeuringsplicht van de wildbeheercommissie grondwettelijk vast te leggen.

Natuurlijke zelfregulatie als leidend principe. De ervaring uit Genève, uit nationale parken en uit talrijke wetenschappelijke Studies toont aan: populaties wilde dieren reguleren zichzelf in de meeste gevallen. De recreatieve jacht verstoort dit natuurlijke proces doordat zij sociale structuren vernietigt, de voortplantingscijfers kunstmatig verhoogt en trekbewegingen verandert.

4. Waarom Aargau?

Het kanton Aargau leent zich om meerdere redenen bijzonder goed voor de invoering van professionele wildbescherming:

Het grootste Mittelland-kanton met de laagste kosten per hoofd van de bevolking. Met 700.000 inwoners op 1.404 km² heeft Aargau de beste verhouding tussen bevolking en oppervlakte van alle kantons met verpachte jacht. De netto meerkosten liggen onder één frank per inwoner per jaar. Dat is minder dan de helft van het niveau in Genève (2,40 frank) en maakt het kostenargument van de tegenstanders krachteloos.

Belangrijkste bevermkanton van Zwitserland. Langs de Aare, de Reuss, de Limmat en hun zijrivieren leeft de grootste beverpopulatie van het land. Sinds februari 2025 mag de bever in heel Zwitserland op verzoek van een kanton worden afgeschoten. De tweede paragraaf van het initiatief beschermt de bever in Aargau en geeft het kanton een duidelijk standpunt in het nationale debat (zie wildbeimwild.com over roofdieren).

Middellandtopografie. Aargau is overwegend vlak tot heuvelachtig (Middelland en uitlopers van de Jura). Het kent geen hooggebergte. De topografie is rechtstreeks vergelijkbaar met die van Genève. Het argument dat het Geneefse model alleen in een stadskanton werkt, gaat in Aargau niet op: Aargau heeft een landelijk karakter en dezelfde landschapsstructuur als Genève.

3.000 handtekeningen in 12 maanden. Bij 700.000 inwoners vormen 3.000 handtekeningen slechts 0,4 procent van de bevolking. In Aarau, Baden, Brugg, Lenzburg, Wohlen, Rheinfelden en Zofingen kan efficiënt worden ingezameld (zie wildbeimwild.com over wilde dieren in bebouwd gebied).

Agglomeratie Zürich als stedelijke basis. Het oostelijke deel van Aargau (Baden, Wettingen, Spreitenbach) behoort tot de agglomeratie Zürich en heeft een stedelijk karakter. Samen met de steden Aarau, Brugg en Rheinfelden woont een aanzienlijk deel van de kantonsbevolking in agglomeraties die dierenwelzijnsvriendelijk zijn.

Terugkeer van de otter verwacht. Deskundigen verwachten de terugkeer van de otter naar Noordwest-Zwitserland. De Aare is een potentieel verspreidingsgebied. De soortbeschermingsparagraaf van het initiatief is vooruitziend en beschermt ook toekomstige terugkeerders.

Signaalwerking als testcase voor de verpachte jacht. Bazel-Stad kent de facto nauwelijks recreatieve jacht. Appenzell Buitenrhoden en Zug zijn kleine kantons. Aargau zou het eerste grote Middellandkanton zijn dat de systeemwissel doorvoert. Succes hier zou signaalwerking hebben voor heel Duitstalig Zwitserland.

5. Over de eerste paragraaf: Professionele bescherming van wilde dieren

Paragraaf 1 – Verbod op de recreatieve jacht en aflopen van de pachtcontracten

Het verbod op de jacht door particulieren via het jachtwijksysteem vormt de kern van het initiatief. Dit komt overeen met het Geneefse model. De kantonale bevoegdheid hiervoor staat buiten kijf: de federale jachtwet (JSG) laat de organisatie van de jachtuitoefening uitdrukkelijk aan de kantons over (art. 3, lid 1 JSG). De drie jachtsystemen van Zwitserland – de patentjacht, de jachtwijkjacht en de staats- respectievelijk regiejacht – zijn gelijkwaardig. Het kanton Genève past sinds 1974 de regiejacht toe, in overeenstemming met het federale recht. De toevoeging «Bestaande jachtpachtovereenkomsten worden niet verlengd» is specifiek voor kantons met jachtwijkjacht: zij zorgt ervoor dat de systeemwijziging ordelijk verloopt en dat bestaande contractuele verplichtingen worden gerespecteerd.

Paragraaf 2 – Professioneel wildbeheer

In plaats van recreatieve jagers nemen vakkundig opgeleide wildbeheerders in kantonale dienst alle taken op het gebied van wildzorg en, waar nodig, populatiebeheer over. Deze vakmensen beschikken over een uitgebreidere biologische of wildecologische opleiding en handelen op wetenschappelijke basis en in het openbaar belang. In Genève heeft dit systeem zich al meer dan 50 jaar bewezen.

Paragraaf 3 – Afschot als ultimum remedium

De centrale vernieuwing ten opzichte van het huidige systeem: afschot is niet de regel, maar de uitzondering. Passieve maatregelen krijgen voorrang. In Genève worden jaarlijks gemiddeld ongeveer 250 wilde zwijnen door wildbeheerders geschoten (volgens de jachtstatistieken van het BAFU), voornamelijk jonge dieren, waarbij leiddieren om ethische redenen en ter behoud van de sociale stabiliteit van de zwijnenroedels expliciet worden ontzien.

Paragraaf 4 – Wildcommissie

De onafhankelijke wildcommissie is gemodelleerd naar het Genève-model van de constitutionele faunacommissie. Ze zorgt ervoor dat dier- en natuurbeschermingsorganisaties inspraak hebben bij regulerende beslissingen en voorkomt dat de regering zelfstandig en onder druk van belangengroepen uitzonderingen toestaat. De betrokkenheid van de wetenschap waarborgt dat beslissingen op bewijs gebaseerd zijn en niet berusten op de jachtideologische mythes waarmee de Lobby van de recreatieve jacht haar praktijk al decennialang legitimeert.

Paragraaf 5 – Natuurlijke regulering en coëxistentie

Deze paragraaf verankert het leidmotief van professionele wildbescherming in de grondwet: de natuur reguleert zichzelf grotendeels, wanneer de mens niet door massale afschot ingrijpt in de populatiedynamiek. De bevordering van de coëxistentie omvat in Aargau met name het veiligstellen en met elkaar verbinden van corridors voor wilde dieren langs de grote rivieren (Aare, Reuss, Limmat), de ecologische opwaardering van uiterwaardenlandschappen en de voorlichting van de bevolking over het juiste gedrag tegenover wilde dieren (vgl. wildbeimwild.com over wilde dieren in bebouwd gebied).

Paragraaf 6 – Vergoeding voor gemeenten

Deze paragraaf is specifiek voor kantons met jachtwijkjacht. De circa 200 gemeenten in Aargau die momenteel jachtwijken verpachten, ontvangen pachtinkomsten. Het wegvallen van deze inkomsten wordt gedurende een overgangsperiode van vijf jaar op passende wijze gecompenseerd. De pachtinkomsten per gemeente zijn doorgaans bescheiden en bedragen typisch enkele duizenden franken per jaar. Ten opzichte van de gemeentebegrotingen is dit bedrag marginaal.

Overgangsbepalingen

De termijn van twee jaar geeft de regeringsraad voldoende tijd om de uitvoeringswetgeving uit te werken, professionele wildbeheerders aan te stellen en de wildcommissie samen te stellen. De uitdovingsregeling van vijf jaar voor bestaande jachtpachtovereenkomsten is grondwettelijk vereist om de eigendomswaarborg van de gemeenten en de pachters te beschermen. De bestaande afdeling Jacht en Visserij van het Departement Bouw, Verkeer en Milieu kan als institutionele basis dienen.

6. Over de tweede paragraaf: bescherming van bedreigde en beschermde diersoorten

De tweede paragraaf is bijzonder relevant voor het kanton Aargau. Het kanton is het belangrijkste beverkanton van Zwitserland. Aan de Aare, de Reuss, de Limmat en hun zijrivieren leeft de grootste beverpopulatie van het land. Sinds februari 2025 mag de bever landelijk op verzoek van een kanton worden afgeschoten. De artikel over soortenbescherming legt het afzien van dergelijke verzoeken vast in de grondwet.

De formulering met ‘met name’ is bedoeld als dynamische verwijzing naar het federale recht. Ze zorgt ervoor dat de kantonale bescherming automatisch ook geldt voor soorten die de federale wetgever in de toekomst onder bescherming stelt of op een reguleringslijst plaatst, zonder dat een grondwetswijziging nodig is. Deskundigen verwachten de terugkeer van de otter naar Noordwest-Zwitserland; het initiatief beschermt ook toekomstige terugkeerders (zie de Analyse van het wolvenbeleid op wildbeimwild.com).

7. Kostengevolgen: concreet budget voor het kanton Aargau

Het referentiebudget van Genève

In Genève, dat met 282 km² ongeveer vijf keer kleiner is dan het kanton Aargau en ongeveer 500.000 inwoners telt, bedragen de totale kosten van professioneel wildbeheer ongeveer 1,2 miljoen frank per jaar: ongeveer 600.000 frank voor personeel, ongeveer 250.000 frank voor preventie en ongeveer 350.000 frank voor schadevergoeding.

Doorberekening voor het kanton Aargau

Voor het kanton Aargau met een oppervlakte van 1.404 km² en ongeveer 700.000 inwoners ontstaat de volgende realistische kostenraming:

Personeelskosten: 600.000 tot 840.000 frank per jaar. Er zijn 5 tot 6 voltijdse posities nodig voor professionele wildbeheerders. Eén voltijdse positie in kantonale dienst kost, inclusief sociale lasten en bijkomende werkgeverskosten, ongeveer 120.000 tot 140.000 frank per jaar. Het kanton Aargau is weliswaar vijf keer groter dan Genève, maar topografisch eenvoudiger (Middelland, geen Alpen), en de bebouwingsstructuur is compacter.

Materiaalkosten: 120.000 tot 180.000 frank per jaar. Hieronder vallen uitrusting, voertuigen, verjaagapparatuur, monitoringinfrastructuur (fotovallen, GPS-zenders), bouwkundige beschermingsmaatregelen, elektrische afrasteringen en voorlichting.

Schadevergoeding: 100.000 tot 200.000 frank per jaar. Voornamelijk schade door wilde zwijnen in de landbouw en beverschade aan waterlopen en infrastructuur.

Totale kosten: 820.000 tot 1.220.000 frank per jaar (bruto). Dat komt overeen met ongeveer 1,15 tot 1,75 frank per inwoner per jaar.

Besparingen

Daar staan aanzienlijke besparingen tegenover: het kanton hoeft geen jachtpachtcontracten meer te beheren voor circa 200 jachtgebieden, geen jachtexamens meer af te nemen, geen afschotplanning meer op te stellen voor 200 jachtgebieden en geen jachttoezicht meer te organiseren. De middelen die momenteel binnen de sectie Jacht en Visserij met deze taken belast zijn, kunnen deels worden ingezet voor andere doeleinden.

Wegvallende inkomsten

Met de afschaffing van de recreatieve jacht vervallen de geschatte pachtinkomsten uit de jachtgebieden van 400.000 tot 700.000 Zwitserse frank per jaar. Daar staan echter de nooit meegewogen externe kosten van de vrijwillige jacht tegenover – wildongevallen, jachtgerelateerde verbijtschade aan het beschermingsbos, administratieve lasten, politie- en rechtszaken – die een veelvoud van deze inkomsten bedragen. In het kanton Genève vervallen deze inkomsten al sinds 1974, zonder financiële problemen: vóór het jachtverbod waren er meer dan 400 recreatieve jagers actief, tegenwoordig doen drie voltijdbanen hetzelfde werk beter. Sanitair en therapeutisch afschot door professionele wildbeheerders is niet hetzelfde als regulerende bejaging op basis van jagerslatijn of verkeerd begrepen ‘natuurbeleving’ van recreatieve jagers. Een integrale kostenberekening toont aan: de vrijwillige jacht kost de belastingbetaler aanzienlijk meer dan ze oplevert (vgl. «Wat de recreatieve jacht Zwitserland werkelijk kost» op wildbeimwild.com).

Recreatieve jagers in de politiek stemmen tegen natuurbescherming. De lobby van de recreatieve jacht bestrijdt systematisch initiatieven voor biodiversiteit en soortenbescherming. In 2024 bestreed zij het biodiversiteitsinitiatief (63 procent nee). In 2020 sneuvelde de jachtwet, waaraan zij had meegewerkt, bij het referendum (51,9 procent nee). In 2016 torpedeerde de Tessijnse jagersvereniging het Nationaal Park Parc Adula. In de zittingsperiode 2015 tot 2019 stemden recreatieve jagers in het parlement grotendeels tegen milieubelangen. Wie beweert dat recreatieve jagers natuurbeschermers zijn, negeert hun stemgedrag (vgl. Tessijnse jagersvereniging: 30 jaar onzin en Kostendossier).

De De netto meerkosten liggen naar verwachting tussen de 350.000 en 650.000 Zwitserse frank per jaar bedragen, wat neerkomt op ongeveer 0,50 tot 0,95 Zwitserse frank per inwoner overeenkomt. Dit zijn de laagste kosten per hoofd van alle kantons in de reeks en minder dan de helft van het niveau in Genève (vgl. Jachtmythen-feitencheck op wildbeimwild.com).

8. Verenigbaarheid met hogere regelgeving

Eerste paragraaf: afschaffing van de recreatieve jacht

Het initiatief is in overeenstemming met het federale recht. De federale jachtwet (JSG) laat de regeling van het jachtrecht, het jachtsysteem, het jachtgebied en het jachttoezicht uitdrukkelijk over aan de kantons (art. 3 lid 1 JSG). De drie jachtsystemen zijn gelijkwaardig. Het kanton Genève past sinds 1974 het beheerjachtsysteem toe en heeft in meer dan 50 jaar nooit een federaalrechtelijke bezwaar ondervonden. De vijfjarige uitloopclausule voor jachtpachtcontracten waarborgt de eigendomsgarantie van gemeenten en pachters.

Tweede paragraaf: bescherming van beschermde soorten

Art. 7a JSG geeft de kantons de mogelijkheid tot preventieve regulering, maar verplicht hen daar niet toe. Het afzien van deze mogelijkheid is niet in strijd met het federale recht, noch met het Verdrag van Bern.

Eenheid van materie

Het initiatief waarborgt de eenheid van materie, aangezien alle bepalingen van beide paragrafen betrekking hebben op het kantonale wildbeheer en de bescherming van in het wild levende dieren.

9. Anticiperen op voorzienbare bezwaren

«Aargau is te groot en te landelijk voor het Geneefse model»

De feiten: Aargau is topografisch direct vergelijkbaar met Genève: Middelland, geen Alpen, gematigde hoogteverschillen. De oppervlakte is groter, maar de bevolking eveneens. De kosten per hoofd zijn zelfs lager dan in Genève (minder dan één frank in plaats van 2,40 frank), omdat de 700.000 inwoners de kosten over veel schouders verdelen. Aargau heeft geen hooggebergte, geen extreme topografie, geen dunbevolkte bergdalen. De uitdagingen zijn dezelfde als in Genève: wilde zwijnen in de landbouw, reeën in het bos, bevers langs de rivieren.

Korte communicatieve formule: «Aargau heeft hetzelfde landschap als Genève en minder dan de helft van de kosten per hoofd. Waar werkt het, als het niet hier werkt?»

«De gemeenten verliezen pachtinkomsten»

De feiten: De inkomsten uit jachtpacht bedragen per gemeente doorgaans enkele duizenden franken per jaar. In verhouding tot de gemeentebegrotingen is dit bedrag marginaal. Het initiatief voorziet in een overgangsvergoeding van vijf jaar. Bovendien vervallen met de recreatieve jacht ook de gemeentelijke plichten in het jachtbeheer, wat leidt tot administratieve besparingen (vgl. de Psychologie van de jacht in het kanton Aargau).

Korte communicatieve formule: «Enkele duizenden franken pachtinkomsten per gemeente. Vijf jaar lang gecompenseerd. En het bestuur wordt eenvoudiger.»

«De kosten stijgen – uiteindelijk betaalt de belastingbetaler»

De feiten: Minder dan één frank per inwoner per jaar. Dat is minder dan de helft van het Geneefse niveau. Genève doet dit al 50 jaar, met 2,40 frank per hoofd, en 90 procent van de bevolking wil dit behouden. In Zürich werden vermeende kosten van 20 miljoen frank beweerd, die nooit zijn aangetoond. In Aargau liggen de concreet berekende cijfers voor.

Korte communicatieve formule: «Minder dan één frank per persoon per jaar. Minder dan de helft van Genève. Het Zürichse schrikbeeld van 20 miljoen was verzonnen.»

10. Samenvatting

Dit initiatief geeft de bevolking van Aargau de mogelijkheid om zich uit te spreken voor een modern, op bewijs gebaseerd wildbeheer en een uitgebreide bescherming van bedreigde wilde diersoorten. De eerste paragraaf volgt het al meer dan 50 jaar beproefde Geneefse model en vervangt de recreatieve jacht door professionele wildbescherming – tegen de laagste kosten per hoofd van alle kantons uit de reeks. De tweede paragraaf beschermt met name de bever, de belangrijkste bedreigde soort in Aargau, en zorgt ervoor dat het kanton afziet van het preventief doden van beschermde soorten.

Het resultaat zou een Aargau zijn waarin wilde dieren geen doelwit zijn voor recreatieve jagers, noch slachtoffer van een politiek gemotiveerd afschotbeleid, maar als onderdeel van een levende natuur professioneel worden beschermd – ten behoeve van de dieren en de gehele bevolking.

Initiatiefcomité «Voor professionele wildbescherming»

[Naam 1], [Naam 2], [Naam 3] …

(Comitéleden volgens kantonaal recht, woonachtig in het kanton Aargau)

Contactadres: [Adres van het comité]

Bijlage: Aanvullende documentatie

De volgende dossiers en bronnen onderbouwen de argumentatie van dit initiatief en zijn beschikbaar als bijlagen:

Het Genèvemodel in detail: wildbeimwild.com/dossiers/genf-und-das-jagdverbot – Uitgebreid overzicht van het Geneefse wildbeheer sinds 1974 met kosten, populatiecijfers en de ontwikkeling van de biodiversiteit.

Wetenschappelijke studies: wildbeimwild.com/studien-ueber-die-auswirkung-der-jagd-auf-wildtiere-und-jaeger – Verzameling wetenschappelijke studies over de zelfregulatie van populaties wilde dieren en de ecologische gevolgen van de recreatieve jacht.

Jacht in Zwitserland: wildbeimwild.com/warum-die-hobby-jagd-in-der-schweiz-kein-naturschutz-ist – Doorlopend bijgewerkt overzicht van het Zwitserse jachtbeleid.

Psychologie van de jacht in het kanton Aargau: wildbeimwild.com – Psychologie van de jacht in kanton AG – Kantonspecifieke analyse van de psychologie achter de recreatieve jacht.

Psychologie van de recreatieve jacht: wildbeimwild.com/category/psychologie-jagd – Overkoepelende artikelen over de psychologie van de recreatieve jacht.

Wolvendossier: wildbeimwild.com/dossiers/wolf-in-der-schweiz-fakten-politik-und-die-grenzen-der-jagd – Actuele ontwikkelingen in het wolvenbeleid in Zwitserland.

Wilde dieren en roofdieren: wildbeimwild.com/category/wildtiere – Informatie over wilde dieren, roofdieren en de coëxistentie van mens en wild dier.

Jachtmythes: wildbeimwild.com/dossiers/jagdmythen – Feitencheck van de meest voorkomende beweringen van de lobby van de recreatieve jacht.

Kantonaal volksinitiatief Basel-Stadt: Modeltekst van het initiatief in het kanton Basel-Stadt – De blauwdruk voor de gehele reeks initiatieven.

Opmerking over de procedure

Het initiatiefcomité dient de initiatieftekst voorafgaand aan het begin van de handtekeningeninzameling ter voortoetsing in bij de kanselarij van het kanton Aargau. Voor het welslagen van het initiatief zijn 3.000 geldige handtekeningen vereist. De inzamelingstermijn bedraagt 12 maanden vanaf publicatie in het Amtsblatt. De indieningsmodaliteiten zijn geregeld in de wet op de politieke rechten (GPR).

Strategische briefing voor activisten

Volksinitiatief «Voor professionele bescherming van wilde dieren» – kanton Aargau Intern werkdocument – stand maart 2026

Samenvatting

Aargau is het grootste Mittelland-kanton van Zwitserland en heeft de laagste kosten per inwoner van alle kantons in de initiatiefreeks: minder dan één frank per inwoner per jaar. De Mittelland-topografie is direct vergelijkbaar met Genève. Aargau is het belangrijkste beverkanton van Zwitserland, wat de soortenbeschermingsparagraaf bijzonder relevant maakt. 3.000 handtekeningen in 12 maanden zijn haalbaar bij 700.000 inwoners. Oost-Aargau behoort tot de agglomeratie Zürich en heeft een stedelijk karakter. Een succes in Aargau zou het bewijs zijn dat het Genève-model ook werkt in een groot Mittelland-kanton.

1. Waarom juist Aargau?

Laagste kosten per inwoner.Minder dan één frank. Minder dan de helft van Genève. Het kostenargument, dat in Zürich fataal was, heeft in Aargau geen effect.

Middellandtopografie.Geen Alpen, geen hooggebergte. Direct vergelijkbaar met Genève. Het argument «Genève is een stadskanton, dat werkt bij ons niet» gaat hier niet op.

Beverkanton.De grootste beverpopulatie van Zwitserland. Sinds februari 2025 mag er op afgeschoten worden. De soortenbeschermingsparagraaf mobiliseert natuurbeschermingsorganisaties.

3.000 handtekeningen bij 700.000 inwoners. Dat is 0,4 procent. 12 maanden inzamelingstermijn. Realistisch.

Stedelijke basis in het oosten. Baden, Wettingen en Spreitenbach behoren tot de agglomeratie Zürich.

2. De lessen uit Zürich: wat we anders doen

Positieve titel. «Voor professionele wildbescherming» in plaats van «Wildbeheerders in plaats van jagers». De tegenstanders moeten zich positioneren tegen «professionele wildbescherming».

Concrete begrotingsberekening. De Zürichse regering stelde 20 miljoen in het vooruitzicht en de initiatiefnemers hadden daar niets tegenover te stellen. In Aargau liggen de concreet berekende cijfers op tafel: minder dan één frank per hoofd.

Vroegtijdig steun van partijen zeker stellen. In Zürich stemde in de kantonsraad niet één stem voor. In Aargau moeten SP, Groenen en GLP er vroeg bij worden betrokken.

Soortenbescherming als verbreding van de coalitie. De bever-paragraaf mobiliseert bovendien natuurbeschermingsverenigingen, die met de zuivere anti-jachtboodschap niet worden bereikt.

3. Analyse van tegenstanders en voorbereide antwoorden

Tegenargument 1: «Aargau is te groot»

Wat de tegenstanders zullen zeggen: Aargau heeft 1.404 km², Genève slechts 282. Het Genève-model zou niet overdraagbaar zijn.

De feiten: De oppervlakte is groter, maar de bevolking ook. De kosten per hoofd zijn lager dan in Genève. De topografie is identiek: middenland. Geen enkel aspect van het Aargauer terrein is veeleisender dan in Genève.

Korte communicatieve formule: «Zelfde landschap, minder dan de helft van de kosten. Waar werkt het, als niet in Aargau?»

Tegenargument 2: «De gemeenten verliezen inkomsten»

De feiten: Enkele duizenden franken per gemeente. Gecompenseerd gedurende vijf jaar. In verhouding tot de gemeentebudgetten marginaal. Het beheer wordt eenvoudiger.

Korte communicatieve formule: «De pachtinkomsten zijn een fractie van de gemeentebudgetten. En ze worden vijf jaar lang gecompenseerd.»

Tegenargument 3: «Dat kost de belastingbetaler»

De feiten: Minder dan één frank per persoon per jaar. Het Zürichse schrikbeeld van 20 miljoen werd nooit onderbouwd. Genève doet dit al 50 jaar.

Korte communicatieve formule: «Minder dan één frank. Minder dan de helft van Genève. De Zürichse 20 miljoen was een verzinsel.»

4. Communicatiestrategie: De drie kernboodschappen

«Genève doet het al 50 jaar voor.» Meer biodiversiteit, stabiele populaties, minimale kosten, 90 procent instemming.

«Professioneel in plaats van recreatief.» Vakmensen in plaats van vrijetijdsschutters. In het algemeen belang in plaats van als vrijetijdsbesteding.

«Minder dan één frank per persoon per jaar.» De laagste kosten per hoofd van alle kantons.

5. Tijdschema en volgende stappen

Fase	Inhoud	Tijdsbestek
Vorming comité & voorlopige toetsing tekst	Jurist inschakelen; comitéleden werven volgens kantonaal recht met woonplaats in Aargau	Maand 1–3
Indiening voor voorlopige toetsing	Staatskanselarij Aargau	Maand 3–4
Publicatie & start inzameling	Termijn van 12 maanden; doel: 3.500+ handtekeningen als buffer	Maand 4
Contacten met partijen & coalitievorming	SP, Groenen, GLP; natuurbeschermingsverenigingen; bevergroepen	Maand 1–12
Indiening van de handtekeningen	Staatskanselarij, officiële controle	Maand 19–21
Debat in de Grote Raad	Parlementaire verankering; mediawerk	Maand 22–30
Stemcampagne	Finale mobilisatie, infografieken, mediaprésentie	Maand 30–36

6. Campagnemateriaal

Het Genève-dossier op wildbeimwild.com als centraal argumentatiekader.
De Psychologie van de jacht in het kanton Aargau als achtergrondmateriaal.
Lokale media: Aargauer Zeitung, Badener Tagblatt, Lenzburger Bezirks-Anzeiger, Tele M1, Radio Argovia.
Infografiek: bever aan Aare, Reuss en Limmat als visueel leidmotief. Kostenvergelijking AG vs. GE.

7. Verdere bronnen

Dit document is een voorbeeldtekst van IG Wild beim Wild. Het mag vrij worden gebruikt door activisten, organisaties of initiatiefcomités en worden aangepast aan de situatie in het kanton Aargau.

Feitencheck: de beweringen van de lobby van de recreatieve jacht

De brochure «Die Jagd in der Schweiz schützt und nützt» van JagdSchweiz leest als een reclamefolder – maar de centrale beweringen houden geen stand bij een feitencheck. Tien verhalen onder de loep, van «staatstaak» via «biodiversiteit» tot «80% instemming»: Dossier: Feitencheck JagdSchweiz-brochure →