Kantonaal volksinitiatief: kanton Aargau

«Voor professionele wildbescherming»

Grondwetsinitiatief in de vorm van een uitgewerkt ontwerp

Op grond van § 64 van de grondwet van het kanton Aargau van 25 juni 1980 en van de wet inzake politieke rechten (GPR)

Ingediend door het initiatiefcomité [datum van indiening]

Initiatieftekst

De ondertekenende, in het kanton Aargau stemgerechtigde personen dienen het volgende grondwetsinitiatief in:

De grondwet van het kanton Aargau van 25 juni 1980 wordt aangevuld met de volgende paragrafen:

§ [nieuw] Professionele bescherming van wilde dieren

1 De uitoefening van de jacht door particulieren (jachtrevieren, recreatieve jacht) is op het gehele grondgebied van het kanton Aargau verboden. Bestaande jachtpachtovereenkomsten worden niet verlengd.

2 De bescherming, de verzorging en, voor zover nodig, de regulering van in het wild levende dieren is uitsluitend voorbehouden aan vakkundig opgeleide wildbeheerders in dienst van het kanton.

3 Het afschieten van wilde dieren is alleen toegestaan als laatste maatregel, wanneer alle andere geschikte maatregelen ter voorkoming van schade of afwending van gevaar zijn uitgeput of ontoereikend zijn. Hiervoor is voorafgaande goedkeuring van de wildcommissie vereist.

4 Het kanton richt een onafhankelijke wildcommissie op, bestaande uit vertegenwoordigers van dier- en natuurbeschermingsorganisaties, de wetenschap en de betrokken autoriteiten. De commissie houdt toezicht op het wildbeheer en beslist over reguleringsmaatregelen.

5 Het kanton bevordert de natuurlijke regulering van de wildpopulaties, de verbinding van leefgebieden en de coëxistentie van mens en wild dier.

6 Het kanton garandeert de financiering van het wildbeheer onafhankelijk van de inkomsten uit jachtpacht.

7 De verdere details worden geregeld bij wet.

§ [nieuw] Bescherming van bedreigde en beschermde soorten wilde dieren

1 Het kanton ziet af van de regulering van bestanden van beschermde diersoorten overeenkomstig art. 7a van de federale wet op de jacht en de bescherming van wilde zoogdieren en vogels, en verleent geen afschotvergunningen voor individuele dieren van beschermde soorten overeenkomstig art. 12 lid 2 van deze wet, in het bijzonder niet voor wolf, lynx, beer, bever, otter, goudjakhals, steenarend, grote zaagbek en andere volgens federaal recht beschermde soorten. Lid 3 blijft voorbehouden.

2 Het zet in op de bevordering van de coëxistentie van mens en wild dier, passieve schadepreventie, de ecologische opwaardering van leefgebieden en de wetenschappelijke begeleiding van de aanwezigheid van wilde dieren.

3 Maatregelen tegen individuele wilde dieren die een onmiddellijk en aanzienlijk gevaar voor mensen vormen, blijven voorbehouden. Deze moeten tot het minimum worden beperkt en door de bevoegde vakinstantie van het kanton worden uitgevoerd.

4 Het kanton zet zich in het kader van de interkantonale samenwerking en tegenover de Bond actief in voor de bescherming en het behoud van bedreigde wildediersoorten.

Overgangsbepaling

1 De regeringsraad vaardigt de vereiste uitvoeringsbepalingen uit binnen twee jaar na aanvaarding van deze grondwetswijziging.

2 Bestaande jachtpachtovereenkomsten lopen uiterlijk vijf jaar na het inwerkingtreden van de uitvoeringswetgeving af.

3 De regeringsraad waarborgt de continuïteit van het wildbeheer tijdens de overgangsfase.

Toelichtingen

1. Uitgangspositie

In het kanton Aargau, qua bevolkingsomvang het vierde kanton van Zwitserland met meer dan 700'000 inwoners op 1'404 km², is de huidige recreatieve jacht een systeem zonder democratische legitimatie door de brede bevolking. De recreatieve jacht dient noch het soortenbehoud, noch een eigentijds wildbeheer. Het is de uitoefening van een bloedig vrijetijdsvermaak ten koste van gevoelige wezens, gelegitimeerd door verouderde verhalen die geen wetenschappelijke toetsing doorstaan. De bewering dat zonder recreatieve jacht het ecologisch evenwicht zou instorten, wordt al meer dan 50 jaar empirisch weerlegd door het Geneefse model (zie het uitgebreide Dossier over het Geneefse jachtverbod op wildbeimwild.com).

Aargau is een kanton met jacht per jachtgebied. Het kanton verpacht de 174 jachtgebieden telkens voor acht jaar aan particuliere jachtgezelschappen, waarbij de betrokken gemeenten moeten instemmen met de gunning (§ 4 AJSG). De volgende pachtperiode loopt van 2027 tot 2034. De pachtgelden vloeien naar het kanton (§ 6 AJSG). De pachters jagen voor eigen rekening als vrijetijdsbesteding. In tegenstelling tot de wijdverspreide bewering nemen de pachters geen verantwoordelijkheid voor het jachtgebied in ecologische zin op zich, maar handelen zij binnen het kader van kantonale afschotplannen die primair gericht zijn op de belangen van bosbouw en landbouw. Het systeem dient in de eerste plaats de recreatieve jaagsters en recreatieve jagers (zie de Psychologie van de jacht in het kanton Aargau alsook de kritische analyse van de jachtopleiding op wildbeimwild.com).

Parallel daaraan komen op federaal niveau steeds meer beschermde wilde diersoorten onder druk te staan. Met de herziening van de jachtwet in december 2022 werd de preventieve regulering van de wolf ingevoerd. Sinds februari 2025 kunnen de kantons toestemming geven voor het afschieten van individuele bevers die aanzienlijke schade veroorzaken (art. 9d JSV). De politieke druk op andere soorten zoals de lynx, de otter en de grote zaagbek neemt gestaag toe. Aargau behoort tot de belangrijkste beverkantons van Zwitserland: langs de Aare, de Reuss, de Limmat en de Rijn leeft een aanzienlijk deel van de Zwitserse beverpopulatie (zie de analyse van het jachtbeleid op wildbeimwild.com en de wolvenbeleid op wildbeimwild.com).

Het kanton Aargau heeft de mogelijkheid om hier een duidelijk signaal af te geven: niet alleen voor professionele wildbescherming in plaats van recreatieve jacht, maar ook voor een consequente bescherming van bedreigde wilde diersoorten op kantonaal niveau.

2. Het voorbeeld: kanton Genève

Op 19 mei 1974 stemde ruim 70 procent van de stemmers in het kanton Genève voor de afschaffing van de recreatieve jacht door het milities systeem. Vóór het verbod was het grofwild in het kanton praktisch uitgeroeid: herten en wilde zwijnen waren al decennia verdwenen, en van het ree leefden nog slechts enkele tientallen exemplaren. Meer dan 400 recreatieve jagers zetten massaal fazanten, patrijzen en hazen uit voor de recreatieve jacht.

De ervaringen sinds het verbod op recreatieve jacht zijn eenduidig:

De biodiversiteit is aanzienlijk toegenomen. Het aantal overwinterende watervogels is vervijfvoudigd van enkele honderden tot ongeveer 30’000. Genève herbergt tegenwoordig de grootste populatie veldhazen en een van de laatste patrijzenpopulaties van Zwitserland.
De reeënstand heeft zich gestabiliseerd op een gezond niveau, met een jaarlijkse speciale afschot door professionele wildbeheerders van slechts 20 tot 36 dieren. De populatie beweegt zich op een dichtheid die verenigbaar is met de bosoppervlakte.
Het verbod geldt al meer dan 50 jaar ononderbroken. Genève heeft het nooit opgeheven.
De totale kosten van het professionele wildbeheer in Genève bedragen jaarlijks circa 1,2 miljoen Zwitserse frank, verdeeld over circa 600’000 frank voor personeel (ca. drie voltijdbanen), 250’000 frank voor preventie en 350’000 frank voor schadevergoeding. Dat komt neer op circa 2,40 frank per inwoner per jaar.

De wilde dieren in het kanton Genève vertonen een duidelijk kleinere vluchtafstand ten opzichte van mensen dan in bejaagde gebieden. De jarenlange Geneefse faunainspecteur Gottlieb Dandliker noemde het verbod op recreatieve jacht het financieel voordeligste alternatief voor het kanton. Een uitgebreide uiteenzetting is te vinden in de Dossier «Genève en het jachtverbod» op wildbeimwild.com.

De efficiëntie van het Geneefse model blijkt uit een directe vergelijking: een professionele wildbeheerder in Genève heeft voor een sanitair afschot van een wild zwijn gemiddeld 8 uur en maximaal 2 patronen nodig. Een recreatieve jager in het kanton Zürich heeft daarvoor 60 tot 80 uur en tot 15 patronen nodig. De dichtheid van veldhazen in Genève bedraagt 17,7 dieren per 100 hectare (de hoogste van Zwitserland), in het kanton Zürich slechts 1,0 per 100 hectare (vgl. Feitencheck kantonsregering Zürich).

3. Het concept: professioneel wildbeheer in plaats van recreatieve jacht

Het initiatief vervangt de recreatieve jacht niet door een vacuüm, maar door professioneel wildbeheer volgens het wildbeheerdersmodel. Dit model is gebaseerd op de volgende uitgangspunten:

Vakkennis in plaats van vrijetijdsvermaak. Professionele wildbeheerders handelen op wetenschappelijke basis, met een biologische opleiding en in het kader van een kantonnale prestatieovereenkomst. Hun doel is het behoud van gezonde populaties wilde dieren, niet het maximaliseren van het aantal afschoten. In tegenstelling hiertoe streeft de recreatieve jacht door haar systeem naar het belang om het eigen bestaansrecht te waarborgen door hoge aantallen bejaagbare soorten (vgl. de kritische analyse van de jachtopleiding op wildbeimwild.com).

Ultima-ratioprincipe. Afschot is alleen toegestaan wanneer alle niet-dodelijke maatregelen zijn uitgeput. Daartoe behoren elektrische afrasteringen, verjaging, habitatinrichting, verplaatsing, smaakafstotende middelen en bouwkundige beschermingsmaatregelen. In Genève worden fruitbomen met netten beschermd, zodat reeën en hazen geen schors kunnen afknagen. Voor wilde zwijnen stelt het kanton boeren elektrische afrasteringen ter beschikking. Deze praktijk laat zien: coëxistentie is een kwestie van willen, niet van technische mogelijkheden.

Democratische controle door een wildbeheercommissie. De onafhankelijke commissie, samengesteld uit dierenbeschermings- en natuurbeschermingsorganisaties, wetenschap en autoriteiten, voorkomt dat politieke druk van afzonderlijke belangengroepen het wildbeheer verwatert. Het Aargause initiatief verankert dit beschermingsmechanisme door de goedkeuringsplicht van de wildbeheercommissie grondwettelijk vast te leggen.

Natuurlijke zelfregulatie als leidend principe. De ervaring uit Genève, uit nationale parken en uit talrijke wetenschappelijke Studies toont aan: populaties wilde dieren reguleren zichzelf in de meeste gevallen. De recreatieve jacht verstoort dit natuurlijke proces doordat zij sociale structuren vernietigt, de voortplantingscijfers kunstmatig verhoogt en trekbewegingen verandert.

4. Waarom Aargau?

Het kanton Aargau leent zich om meerdere redenen bijzonder goed voor de invoering van professionele wildbescherming:

Dichtbevolkt kanton met zeer lage kosten per hoofd van de bevolking. Met meer dan 700'000 inwoners op 1'404 km² worden de kosten in Aargau over veel schouders verdeeld. De netto meerkosten bedragen minder dan één frank per inwoner per jaar. Dat is minder dan de helft van het Geneefse niveau (2,40 frank) en maakt het kostenargument van de tegenstanders krachteloos.

Een van de belangrijkste beverkantons van Zwitserland. Aan de Aare, Reuss, Limmat en Rijn leeft een aanzienlijk deel van de Zwitserse beverpopulatie. Sinds februari 2025 kunnen de kantons het afschieten van afzonderlijke bevers toestaan die aanzienlijke schade veroorzaken. De tweede paragraaf van het initiatief beschermt de bever in Aargau en geeft het kanton een duidelijk standpunt in het nationale debat (vgl. wildbeimwild.com over roofdieren).

Middellandtopografie. Aargau is overwegend vlak tot heuvelachtig (Mittelland en uitlopers van de Jura). Het kent geen hooggebergte. De uitdagingen zijn vergelijkbaar met die in Genève. Het argument dat het Geneefse model alleen in een stadskanton zou werken, gaat in Aargau niet op: ook Genève heeft landbouw, bos en wijngaarden.

3'000 handtekeningen in 12 maanden. Bij meer dan 700'000 inwoners zijn 3'000 handtekeningen ongeveer 0,4 procent van de bevolking. In Aarau, Baden, Brugg, Lenzburg, Wohlen, Rheinfelden en Zofingen kan efficiënt worden verzameld (vgl. wildbeimwild.com over wilde dieren in bebouwd gebied).

Agglomeratie Zürich als stedelijke basis. Het oostelijke deel van Aargau (Baden, Wettingen, Spreitenbach) behoort tot de agglomeratie Zürich en heeft een stedelijk karakter. Samen met de steden Aarau, Brugg en Rheinfelden woont een aanzienlijk deel van de kantonsbevolking in agglomeraties die dierenwelzijnsvriendelijk zijn.

Terugkeer van de otter verwacht. Deskundigen verwachten de terugkeer van de otter naar Noordwest-Zwitserland. De Aare is een potentieel verspreidingsgebied. De soortbeschermingsparagraaf van het initiatief is vooruitziend en beschermt ook toekomstige terugkeerders.

Signaalwerking als testcase voor de verpachte jacht. Aargau zou het eerste grote revierjacht-kanton zijn dat de systeemwisseling doorvoert. Een succes hier zou een signaalwerking hebben voor heel Duitstalig Zwitserland.

5. Over de eerste paragraaf: Professionele bescherming van wilde dieren

Lid 1: Verbod op de recreatieve jacht en aflopen van de pachtovereenkomsten

Het verbod op jacht in jachtgebieden door privépersonen vormt de kern van het initiatief. Dit komt overeen met het Genève-model. De kantonale bevoegdheid hiervoor staat buiten kijf: de federale jachtwet (JSG) laat de organisatie van de jacht uitdrukkelijk aan de kantons over (art. 3 lid 1 en 2 JSG). De drie jachtsystemen van Zwitserland (patentjacht, jacht in jachtgebieden en staats- resp. regiejacht) zijn gelijkwaardig. Het kanton Genève past sinds 1974 de regiejacht toe, in overeenstemming met het federale recht. De toevoeging «Bestaande jachtpachtovereenkomsten worden niet verlengd» geldt specifiek voor kantons met jacht in jachtgebieden: deze zorgt ervoor dat de systeemwijziging ordelijk verloopt en bestaande contractuele verplichtingen worden gerespecteerd.

Lid 2: Professioneel wildbeheer

In plaats van recreatieve jagers nemen vakkundig opgeleide wildbeheerders in kantonale dienst alle taken op het gebied van wildzorg en, waar nodig, populatiebeheer over. Deze vakmensen beschikken over een uitgebreidere biologische of wildecologische opleiding en handelen op wetenschappelijke basis en in het openbaar belang. In Genève heeft dit systeem zich al meer dan 50 jaar bewezen.

Lid 3: Afschot als ultimum remedium

De centrale vernieuwing ten opzichte van het huidige systeem: afschot is niet de regel, maar de uitzondering. Passieve maatregelen krijgen voorrang. In Genève worden jaarlijks gemiddeld ongeveer 250 wilde zwijnen door wildbeheerders geschoten (volgens de jachtstatistieken van het BAFU), voornamelijk jonge dieren, waarbij leiddieren om ethische redenen en ter behoud van de sociale stabiliteit van de zwijnenroedels expliciet worden ontzien.

Lid 4: Wildtierencommissie

De onafhankelijke commissie voor wilde dieren is gemodelleerd naar de Geneefse commissie voor de regulering van de fauna (Commission consultative de régulation de la faune). Ze zorgt ervoor dat dieren- en natuurbeschermingsorganisaties inspraak hebben bij reguleringsbeslissingen en voorkomt dat de regering zelfstandig en onder druk van belangengroepen uitzonderingen toestaat. De betrokkenheid van de wetenschap waarborgt dat beslissingen op bewijs gebaseerd zijn en niet op de jachtideologische mythes waarmee de Lobby van de recreatieve jacht haar praktijk al decennialang legitimeert.

Lid 5: Natuurlijke regulering en coëxistentie

Deze paragraaf verankert het leidmotief van professionele wildbescherming in de grondwet: de natuur reguleert zichzelf grotendeels, wanneer de mens niet door massale afschot ingrijpt in de populatiedynamiek. De bevordering van de coëxistentie omvat in Aargau met name het veiligstellen en met elkaar verbinden van corridors voor wilde dieren langs de grote rivieren (Aare, Reuss, Limmat), de ecologische opwaardering van uiterwaardenlandschappen en de voorlichting van de bevolking over het juiste gedrag tegenover wilde dieren (vgl. wildbeimwild.com over wilde dieren in bebouwd gebied).

Lid 6: Financiering onafhankelijk van pachtinkomsten

In Aargau vloeien de pachtsommen naar het kanton (§ 6 AJSG), niet naar de gemeenten. Een vergoeding aan de gemeenten is daarom niet nodig. Lid 6 waarborgt dat het professionele wildbeheer na het wegvallen van de pachtinkomsten uit algemene middelen wordt gefinancierd. In verhouding tot de kantonsbegroting zijn de pachtinkomsten marginaal.

Overgangsbepalingen

De termijn van twee jaar geeft de regeringsraad voldoende tijd om de uitvoeringswetgeving uit te werken, professionele wildbeheerders aan te stellen en de wildtiercommissie te constitueren. De uitloopclausule van vijf jaar voor bestaande jachtpachtovereenkomsten respecteert het gerechtvaardigd vertrouwen van de pachters. De bestaande sectie Jacht en Visserij van het Departement Bouw, Verkeer en Milieu kan als institutionele basis dienen.

6. Over de tweede paragraaf: bescherming van bedreigde en beschermde diersoorten

De tweede paragraaf is bijzonder relevant voor Aargau. Het kanton behoort tot de belangrijkste beverkantons van Zwitserland. Langs de Aare, de Reuss, de Limmat en de Rijn leeft een aanzienlijk deel van de Zwitserse beverpopulatie. Sinds februari 2025 kunnen de kantons toestemming geven voor het afschieten van individuele bevers die aanzienlijke schade veroorzaken. De paragraaf over soortenbescherming verankert het afzien van dergelijke vergunningen in de grondwet.

De formulering met ‘met name’ is bedoeld als dynamische verwijzing naar het federale recht. Ze zorgt ervoor dat de kantonale bescherming automatisch ook geldt voor soorten die de federale wetgever in de toekomst onder bescherming stelt of op een reguleringslijst plaatst, zonder dat een grondwetswijziging nodig is. Deskundigen verwachten de terugkeer van de otter naar Noordwest-Zwitserland; het initiatief beschermt ook toekomstige terugkeerders (zie de Analyse van het wolvenbeleid op wildbeimwild.com).

7. Kostengevolgen: concreet budget voor het kanton Aargau

Het referentiebudget van Genève

In Genève, dat met 282 km² ongeveer een vijfde van de oppervlakte van Aargau beslaat en circa 500.000 inwoners telt, bedragen de totale kosten van het professionele wildbeheer ongeveer 1,2 miljoen Zwitserse frank per jaar: circa 600.000 frank voor personeel, circa 250.000 frank voor preventie en circa 350.000 frank voor schadevergoeding.

Doorberekening voor het kanton Aargau

Voor Aargau, met een oppervlakte van 1.404 km² en meer dan 700.000 inwoners, komt de volgende realistische kostenraming naar voren:

Personeelskosten: 600.000 tot 840.000 Zwitserse frank per jaar. Er zijn 5 tot 6 voltijdse functies nodig voor professionele wildbeheerders. Eén voltijdse functie in kantonale dienst kost, inclusief sociale lasten en bijkomende werkgeverskosten, ongeveer 120.000 tot 140.000 Zwitserse frank per jaar. Aargau is weliswaar ongeveer vijf keer zo groot als Genève, maar topografisch eenvoudiger (middenland, geen Alpen), en de bebouwingsstructuur is compacter.

Materiële kosten: 120.000 tot 180.000 Zwitserse frank per jaar. Hieronder vallen uitrusting, voertuigen, verjaagapparatuur, monitoringinfrastructuur (fotovallen, GPS-zenders), bouwkundige beschermingsmaatregelen, elektrische afrasteringen en voorlichting.

Schadevergoeding: 100’000 tot 200’000 Zwitserse frank per jaar. Voornamelijk schade door wilde zwijnen in de landbouw en beverschade aan waterlopen en infrastructuur.

Totale kosten: 820.000 tot 1.220.000 Zwitserse frank per jaar (bruto). Dat komt overeen met ongeveer 1,15 tot 1,70 frank per inwoner per jaar.

Besparingen

Daartegenover staan aanzienlijke besparingen: het kanton hoeft geen jachtpachtovereenkomsten meer te beheren voor 174 jachtrevieren, geen jachtexamens meer af te nemen, geen afschotplanning meer op te stellen voor 174 jachtrevieren en geen jachttoezicht meer te organiseren. De middelen die momenteel binnen de afdeling Jacht en Visserij met deze taken zijn belast, kunnen deels worden herbestemd.

Wegvallende inkomsten

Met de afschaffing van de recreatieve jacht vervallen de pachtinkomsten uit de reviierjacht, geschat op 400.000 tot 700.000 Zwitserse frank per jaar. Daartegenover staan echter de nooit verrekende externe kosten van de miliciejacht (wildongevallen, door de jacht veroorzaakte verbijtschade in beschermend bos, administratiekosten, politie- en justitie-inzet), die deze inkomsten vermoedelijk ruimschoots overstijgen. In het kanton Genève vervallen deze inkomsten al sinds 1974, zonder financiële problemen: vóór het jachtverbod waren er meer dan 400 recreatieve jagers actief, tegenwoordig doen drie voltijdbanen hetzelfde werk beter. Sanitaire en therapeutische afschotacties door professionele wildbeheerders zijn niet hetzelfde als regulerende bejaging op basis van jagerslatijn of verkeerd begrepen “natuurbeleving” van recreatieve jagers. Een volledige kostenberekening laat zien: de miliciejacht kost de belastingbetaler aanzienlijk meer dan ze oplevert (vgl. «Wat de recreatieve jacht Zwitserland werkelijk kost» op wildbeimwild.com).

Recreatieve jagers in de politiek stemmen tegen natuurbescherming. De lobby van de recreatieve jacht bestrijdt systematisch initiatieven voor biodiversiteit en soortenbescherming. In 2024 bestreed zij het biodiversiteitsinitiatief (63 procent nee). In 2020 sneuvelde de jachtwet, waaraan zij had meegewerkt, bij het referendum (51,9 procent nee). In 2016 torpedeerde de Tessijnse jagersvereniging het Nationaal Park Parc Adula. In de zittingsperiode 2015 tot 2019 stemden recreatieve jagers in het parlement grotendeels tegen milieubelangen. Wie beweert dat recreatieve jagers natuurbeschermers zijn, negeert hun stemgedrag (vgl. Tessijnse jagersvereniging: 30 jaar onzin en Kostendossier).

De De netto meerkosten liggen vermoedelijk tussen 350.000 en 650.000 Zwitserse frank per jaar bedragen, wat neerkomt op ongeveer 0,50 tot 0,90 frank per inwoner overeenkomt. Dat behoort tot de laagste kosten per hoofd van de bevolking van alle kantons in de reeks en is minder dan de helft van het niveau van Genève (vgl. Jachtmythen-feitencheck op wildbeimwild.com).

8. Verenigbaarheid met hogere regelgeving

Eerste paragraaf: afschaffing van de recreatieve jacht

Het initiatief is in overeenstemming met het federale recht. De federale jachtwet (JSG) laat de regeling van de jachtbevoegdheid, het jachtsysteem, het jachtgebied en het jachttoezicht uitdrukkelijk aan de kantons over (art. 3 lid 1 en 2 JSG). De drie jachtsystemen zijn gelijkwaardig. Het kanton Genève past sinds 1974 de regiejacht toe en heeft in meer dan 50 jaar nooit een federaalrechtelijke opmerking ontvangen. De beëindiging van de jachtpachtovereenkomsten door niet-verlenging raakt niet aan de eigendomsgarantie, aangezien het om tijdelijke overeenkomsten gaat waarop geen rechtsaanspraak op verlenging bestaat. De vijfjarige overgangsclausule respecteert de vertrouwensbescherming van de pachters.

Tweede paragraaf: bescherming van beschermde soorten

Art. 7a JSG geeft de kantons de mogelijkheid tot preventieve regulering, maar verplicht hen daar niet toe. Hetzelfde geldt voor afschotvergunningen voor individuele dieren volgens Art. 12 lid 2 JSG. Het afzien van deze mogelijkheid is niet in strijd met het federale recht, noch met de Berner Conventie.

Eenheid van materie

Het initiatief waarborgt de eenheid van materie, aangezien alle bepalingen van beide paragrafen betrekking hebben op het kantonale wildbeheer en de bescherming van in het wild levende dieren.

9. Anticiperen op voorzienbare bezwaren

«Aargau is te groot en te landelijk voor het Geneefse model»

De feiten: Aargau heeft topografisch gezien veel gelijkenis met Genève: Middelland en Jura, geen Alpen, gematigde hoogteverschillen. De oppervlakte is groter, maar de bevolking eveneens. De kosten per hoofd zijn zelfs lager dan in Genève (minder dan één frank in plaats van 2,40 frank), omdat de kosten over meer dan 700.000 inwoners worden verdeeld. Aargau heeft geen hooggebergte, geen extreme topografie, geen dunbevolkte bergdalen. De uitdagingen zijn dezelfde als in Genève: wilde zwijnen in de landbouw, reeën in het bos, bevers langs de rivieren.

Korte communicatieve formule: «Aargau heeft een vergelijkbaar landschap als Genève en minder dan de helft van de kosten per hoofd. Waar werkt het, als niet hier?»

«Het kanton verliest pachtinkomsten»

De feiten: De pachtsommen vloeien in Aargau naar het kanton (§ 6 AJSG). In verhouding tot de kantonale begroting is het bedrag marginaal. Tegelijkertijd vervallen de verpachting van 174 jachtgebieden, de afschotplanning en het jachttoezicht, wat tot administratieve besparingen leidt (vgl. de Psychologie van de jacht in het kanton Aargau).

Korte communicatieve formule: «De pachtinkomsten zijn een klein bedrag binnen de kantonale begroting. En het bestuur wordt eenvoudiger.»

«De kosten stijgen, uiteindelijk betaalt de belastingbetaler»

De feiten: Minder dan één frank per inwoner per jaar. Dat is minder dan de helft van het niveau in Genève. Genève doet het al 50 jaar, met 2,40 frank per hoofd, en heeft het verbod nooit opgeheven. In Zürich werden beweerde kosten van 20 miljoen frank aangevoerd, die nooit zijn onderbouwd. In Aargau liggen de concreet berekende cijfers voor.

Korte communicatieve formule: «Minder dan één frank per persoon per jaar. Minder dan de helft van Genève. Het Zürichse schrikbeeld van 20 miljoen is nooit onderbouwd.»

10. Samenvatting

Dit initiatief geeft de bevolking van Aargau de mogelijkheid om zich uit te spreken voor een modern, op bewijs gebaseerd wildbeheer en een uitgebreide bescherming van bedreigde wilde diersoorten. De eerste paragraaf volgt het sinds meer dan 50 jaar beproefde Geneefse model en vervangt de recreatieve jacht door professionele wildbescherming, tegen zeer lage kosten per hoofd. De tweede paragraaf beschermt met name de bever, de belangrijkste beschermde soort voor Aargau, en zorgt ervoor dat het kanton afziet van het preventief doden van beschermde soorten.

Het resultaat zou een Aargau zijn waarin wilde dieren noch doelwit zijn van recreatieve jagers, noch slachtoffer van een politiek gemotiveerd afschotbeleid, maar professioneel beschermd worden als onderdeel van een levende natuur, ten goede van de dieren en de hele bevolking.

Initiatiefcomité «Voor professionele wildbescherming»

[Naam 1], [Naam 2], [Naam 3] …

(Comitéleden volgens kantonaal recht, woonachtig in het kanton Aargau)

Contactadres: [Adres van het comité]

Bijlage: Aanvullende documentatie

De volgende dossiers en bronnen onderbouwen de argumentatie van dit initiatief en zijn beschikbaar als bijlagen:

Het Genèvemodel in detail: wildbeimwild.com/dossiers/genf-und-das-jagdverbot. Uitgebreide weergave van het wildbeheer in Genève sinds 1974 met kosten, populatiecijfers en de ontwikkeling van de biodiversiteit.

Wetenschappelijke studies: wildbeimwild.com/studien-ueber-die-auswirkung-der-jagd-auf-wildtiere-und-jaeger. Verzameling wetenschappelijke studies over de zelfregulering van wilde-dierenpopulaties en over de ecologische gevolgen van de recreatieve jacht.

Jacht in Zwitserland: wildbeimwild.com/warum-die-hobby-jagd-in-der-schweiz-kein-naturschutz-ist. Doorlopend bijgewerkt overzicht van het Zwitserse jachtbeleid.

Psychologie van de jacht in het kanton Aargau: wildbeimwild.com: Psychologie van de jacht in het kanton AG. Kantonspecifieke analyse van de psychologie achter de recreatieve jacht.

Psychologie van de recreatieve jacht: wildbeimwild.com/category/psychologie-jagd. Overkoepelende bijdragen over de psychologie van de recreatieve jacht.

Wolvendossier: wildbeimwild.com/dossiers/wolf-in-der-schweiz-fakten-politik-und-die-grenzen-der-jagd. Actuele ontwikkelingen in het Zwitserse wolvenbeleid.

Wilde dieren en roofdieren: wildbeimwild.com/category/wildtiere. Informatie over wilde dieren, roofdieren en de coëxistentie van mens en wilde dieren.

Jachtmythes: wildbeimwild.com/dossiers/jagdmythen. Feitencheck over de meest voorkomende beweringen van de lobby van de recreatieve jacht.

Kantonaal volksinitiatief Basel-Stadt: Modeltekst van het initiatief in het kanton Basel-Stadt. De blauwdruk voor de hele initiatievenreeks.

Opmerking over de procedure

Het initiatiefcomité dient de initiatieftekst vóór aanvang van de handtekeningenactie ter voorlopige toetsing in bij de Staatskanzlei van het kanton Aargau. Voor het slagen van het initiatief zijn 3.000 geldige handtekeningen vereist. De verzameltermijn bedraagt 12 maanden vanaf publicatie in het Amtsblatt. De indieningsmodaliteiten worden bepaald door de wet op de politieke rechten (GPR).

Strategische briefing voor activisten

Volksinitiatief «Voor professionele bescherming van wilde dieren», kanton Aargau Intern werkdocument, stand maart 2026

Samenvatting

Aargau is qua bevolkingsomvang het op drie na grootste kanton van Zwitserland en heeft zeer lage kosten per hoofd van de bevolking: minder dan één frank per inwoner per jaar. De topografie van het Mittelland is vergelijkbaar met die van Genève. Aargau behoort tot de belangrijkste bever-kantons van Zwitserland, wat de soortbeschermingsparagraaf bijzonder relevant maakt. 3.000 handtekeningen in 12 maanden is haalbaar bij meer dan 700.000 inwoners. Het oostelijke deel van Aargau behoort tot de agglomeratie Zürich en is stedelijk van karakter. Een succes in Aargau zou het bewijs zijn dat het Geneefse model ook in een groot Mittelland-kanton werkt.

1. Waarom juist Aargau?

Zeer lage kosten per hoofd van de bevolking.Minder dan één frank. Minder dan de helft van Genève. Het kostenargument, dat in Zürich fataal was, heeft in Aargau geen effect.

Middellandtopografie.Geen Alpen, geen hooggebergte. Vergelijkbaar met Genève. Het argument ‘Genève is een stadskanton, dat werkt bij ons niet’ gaat niet op.

Beverkanton.Een aanzienlijk deel van de Zwitserse beverpopulatie. Sinds februari 2025 kunnen afschotvergunningen voor individuele bevers worden verleend. De soortbeschermingsparagraaf mobiliseert natuurbeschermingsorganisaties.

3.000 handtekeningen bij meer dan 700.000 inwoners.Dat is ongeveer 0,4 procent. 12 maanden verzameltermijn. Realistisch.

Stedelijke basis in het oosten. Baden, Wettingen en Spreitenbach behoren tot de agglomeratie Zürich.

2. De lessen uit Zürich: wat we anders doen

Positieve titel. «Voor professionele wildbescherming» in plaats van «Wildbeheerders in plaats van jagers». De tegenstanders moeten zich positioneren tegen «professionele wildbescherming».

Concrete begrotingsberekening.In Zürich stond het bedrag van 20 miljoen ter discussie, en de initiatiefnemers hadden daar niets tegenover te stellen. In Aargau liggen de concreet berekende cijfers voor: minder dan één frank per hoofd.

Vroegtijdig steun van partijen zeker stellen.In Zürich verwierp de Kantonsrat het initiatief zonder tegenstem. In Aargau moeten de SP, de Groenen en de GLP vroegtijdig worden betrokken.

Soortenbescherming als verbreding van de coalitie. De bever-paragraaf mobiliseert bovendien natuurbeschermingsverenigingen, die met de zuivere anti-jachtboodschap niet worden bereikt.

3. Analyse van tegenstanders en voorbereide antwoorden

Tegenargument 1: «Aargau is te groot»

Wat de tegenstanders zullen zeggen:Aargau beslaat 1.404 km², Genève slechts 282. Het Geneefse model zou niet overdraagbaar zijn.

De feiten: De oppervlakte is groter, maar de bevolking ook. De kosten per hoofd zijn lager dan in Genève. De topografie is vergelijkbaar: Middelland en Jura, geen Alpen.

Korte communicatieve formule: «Vergelijkbaar landschap, minder dan de helft van de kosten. Waar werkt het, als niet in Aargau?»

Tegenargument 2: «Het kanton loopt inkomsten mis»

De feiten: De pachtgelden vloeien naar het kanton en zijn marginaal in de kantonsbegroting. Het bestuur wordt eenvoudiger.

Korte communicatieve formule: «De pachtinkomsten zijn een fractie van de kantonsbegroting. En het jachtbestuur valt weg.»

Tegenargument 3: «Dat kost de belastingbetaler»

De feiten: Minder dan één frank per persoon per jaar. Het Zürichse schrikbeeld van 20 miljoen werd nooit onderbouwd. Genève doet dit al 50 jaar.

Korte communicatieve formule: «Minder dan één frank. Minder dan de helft van Genève. De 20 miljoen van Zürich werden nooit benut.»

4. Communicatiestrategie: De drie kernboodschappen

«Genève doet het al 50 jaar voor.» Meer biodiversiteit, stabiele populaties, minimale kosten, sinds 1974 nooit opgeheven.

«Professioneel in plaats van recreatief.» Vakmensen in plaats van vrijetijdsschutters. In het algemeen belang in plaats van als vrijetijdsbesteding.

«Minder dan één frank per persoon per jaar.» Zeer lage kosten per hoofd.

5. Tijdschema en volgende stappen

Fase	Inhoud	Tijdsbestek
Vorming comité & voorlopige toetsing tekst	Jurist inschakelen; comitéleden werven volgens kantonaal recht met woonplaats in Aargau	Maand 1–3
Indiening voor voorlopige toetsing	Staatskanselarij Aargau	Maand 3–4
Publicatie & start inzameling	Termijn van 12 maanden; doel: 3’500+ handtekeningen als buffer	Maand 4
Contacten met partijen & coalitievorming	SP, Groenen, GLP; natuurbeschermingsverenigingen; bevergroepen	Maand 1–12
Indiening van de handtekeningen	Staatskanselarij, officiële controle	Maand 14–16
Debat in de Grote Raad	Parlementaire verankering; mediawerk	Maand 17–28
Stemcampagne	Finale mobilisatie, infografieken, mediaprésentie	Maand 28–36

6. Campagnemateriaal

Het Genève-dossier op wildbeimwild.com als centraal argumentatiekader.
De Psychologie van de jacht in het kanton Aargau als achtergrondmateriaal.
Lokale media: Aargauer Zeitung, Badener Tagblatt, Lenzburger Bezirks-Anzeiger, Tele M1, Radio Argovia.
Infografiek: bever aan Aare, Reuss en Limmat als visueel leidmotief. Kostenvergelijking AG vs. GE.

7. Verdere bronnen

Dit document is een voorbeeldtekst van IG Wild beim Wild. Het mag vrij worden gebruikt door activisten, organisaties of initiatiefcomités en worden aangepast aan de situatie in het kanton Aargau.

Feitencheck: de beweringen van de lobby van de recreatieve jacht

De brochure «Die Jagd in der Schweiz schützt und nützt» van JagdSchweiz leest als een reclamefolder, maar de centrale beweringen houden geen stand bij een feitencheck. Tien narratieven onder de loep, van «taak van de staat» en «biodiversiteit» tot «80% instemming»: Dossier: Feitencheck JagdSchweiz-brochure →