Terreurverdenking: recreatieve jager uit Crailsheim

Wat op het eerste gezicht een extreem uitzonderingsgeval lijkt, blijkt bij nadere beschouwing een gevoelige plek te raken: het Duitse jacht- en wapenrecht vertrouwt op de vermeende “betrouwbaarheid” van recreatieve jagers, hoewel al jaren bekend is dat rechts-extremistische en gewelddadige personen juist via deze weg toegang krijgen tot vuurwapens.

Aanleiding voor het onderzoek was volgens overeenstemmende mediaberichten een video op sociale netwerken. Daarin zou de jongeman hebben aangekondigd “zoveel mogelijk buitenlanders” te willen doden in de LEA Ellwangen.

De politie nam de dreiging serieus. Op 6 november doorzochten agenten de woning van de man in Crailsheim. Daarbij namen ze vijf vuurwapens, meerdere messen en een grote hoeveelheid munitie in beslag. Alle wapens zou de man legaal in zijn bezit hebben gehad, omdat hij een jachtakte en de bijbehorende wapenvergunningen had. Sinds 7 november zit hij in voorarrest.

Minister van Binnenlandse Zaken Thomas Strobl verklaarde dat de autoriteiten onderzoeken of er sprake is van een rechts-extremistisch motief. Het onderzoek naar mogelijke achtergronden en contacten loopt nog bij politie en openbaar ministerie.

Hakenkruis onder de camouflagejas: een recreatieve jager met nazitatoeages

De zaak wordt bijzonder pikant door details die een regionale krant publiceerde: daaruit blijkt dat er op sociale media een video zou hebben gecirculeerd waarin de man met blote bovenlichaam te zien is. Op zijn huid zouden een hakenkruis en SS-runen getatoeëerd zijn.

Als deze weergave klopt, zijn de vragen aan de bevoegde wapenautoriteiten urgent: hoe kan een man met openlijke NS-symbolen, die zijn ideologie op het internet uitventte, jarenlang ongestoord een jachtakte bezitten, wapens hebben en munitie hamsteren?

De autoriteiten moeten zich niet alleen laten aanrekenen dat ze pas hebben gereageerd toen er een concrete doodsdreiging was. Ze moeten ook uitleggen of eerdere signalen, bijvoorbeeld uit de omgeving of van het internet, nooit bij de wapenautoriteiten zijn terechtgekomen of daar zonder gevolg zijn gebleven.

Hobby-Jäger und Rechtsextreme: Die Schnittmengen

Wanneer de jachtakte een toegangspoort wordt tot scherpe wapens

Wie in Duitsland recreatieve jager wil worden, moet een jachtexamen afleggen. Met de jachtakte is doorgaans ook de toegang tot scherpe lange wapens verbonden. De wapenautoriteit toetst weliswaar de “betrouwbaarheid” volgens de wapenwet. Valt die toetsing eenmaal positief uit, dan bestaan vervolgens vele jaren structuren van vertrouwen in plaats van controle.

In de praktijk betekent dit:

• Wie de jachtakte heeft, wordt als verantwoordelijk beschouwd.
• Periodieke betrouwbaarheidscontroles zijn weliswaar mogelijk, maar worden bediscussieerd en soms zelfs juridisch bestreden, bijvoorbeeld wanneer het gaat om kosten voor routinecontroles.
• Woning- en wapenkastcontroles vinden wel plaats, maar richten zich op opslag en nummerlijsten, niet op politieke radicalisering of haat op sociale media.

Ondertussen groeit de groep die überhaupt toegang heeft tot jachtwapens. Duitsland telt inmiddels meer dan 460.000 houders van een jachtakte, een treurig record. Op ongeveer 89 procent van het oppervlak van de Bondsrepubliek mag worden gejaagd.

Meer houders van een jachtakte betekent meer legale wapens in privéwoningen. En hoe groter deze groep wordt, hoe moeilijker het voor de autoriteiten wordt om iedereen daadwerkelijk regelmatig en grondig te controleren.

Niet de eerste extremist met een wapenvergunning

De zaak Crailsheim is geen geïsoleerde uitzondering. Al in 2018 meldde Beieren dat 325 personen die tot de Reichsbürger-beweging werden gerekend, in het bezit waren van een wapenvergunning. Doorgaans waren deze vergunningen gebaseerd op activiteiten als recreatieve jager of sportschutter. Tegen allen werden intrekkingsprocedures ingeleid, in totaal werden 670 wapens in beslag genomen.

Actueel bevestigt bijvoorbeeld de bestuursrechtbank van Ansbach dat Reichsbürger-aanhangers hun jachtakte en wapenbezitkaart mogen worden ontnomen, omdat zij niet aan de vereiste betrouwbaarheid voldoen.

Al jarenlang klinkt vanuit het ministerie van Binnenlandse Zaken en de inlichtingendienst voor de bescherming van de grondwet dat rechts-extremistische netwerken schietverenigingen en de jachtscene gebruiken als toegangsweg tot wapens en schietopleiding.

Tegen deze achtergrond is het onzorgvuldig dat de jachtverenigingen zich blijven voordoen alsof de scene politiek grotendeels neutraal is en radicale uitschieters pure uitzonderingen zijn.

Ellwangen als symbolische plek

Dat de dreiging uitgerekend gericht was tegen de LEA Ellwangen, is geen toeval. De instelling is al jaren een brandpunt in het migratiebeleid van Baden-Württemberg. In 2018 zorgde een massale politie-inzet voor de uitzetting van een Togolees landelijk voor grote krantenkoppen; later werd gesproken over buitensporig politiegeweld en eenzijdige berichtgeving.

Nog steeds wonen daar honderden mensen op een kleine ruimte, wachtend op hun asielprocedure of hun verdeling over het land. Tegelijkertijd discussieert de regio over de toekomst van de locatie, de sluiting van de LEA en nieuwe vormen van huisvesting.

Wie in dit klimaat een video op internet plaatst waarin hij aankondigt “buitenlanders” in deze instelling te willen doden, sluit aan bij een opgehitste sfeer waarin vluchtelingen keer op keer worden weggezet als last of gevaar. De keuze van het doelwit is een politieke boodschap.

Hobby-Jäger jagten Menschen im Bosnienkrieg

Jachtromantiek versus realiteit

De recreatieve jacht wordt in veel media momenteel graag verkocht als een moderne, natuurverbonden vrijetijdsbesteding. Artikelen prijzen de “renaissance van de jacht” en het groeiende aantal jonge, stedelijke mensen dat zijn eigen hert wil braden.

Wat in dit verhaal nauwelijks aan bod komt: met elk nieuw jachtdiploma groeit het aantal privéwapens. Landelijk staan inmiddels ruim vijf miljoen wapens geregistreerd, verdeeld over meer dan 900'000 wapenbezitters.

De jachtlobby benadrukt graag dat ze veel geld investeert in natuurbescherming en biotoopbeheer. Dat kan echter niet afleiden van het feit dat wapens geen neutrale hulpmiddelen zijn. Ze versterken machtsverschillen en maken daden mogelijk die zonder wapens moeilijker of zelfs onmogelijk zouden zijn. Wanneer rechts-extremisten of psychisch instabiele personen in deze structuren doordringen, kan het verhaal van de “beschermer van het bos” razendsnel omslaan in een reëel gevaar.

Een structureel probleem, geen incident

De zaak in Crailsheim roept fundamentele vragen op:

1. Vroegtijdige signalering in plaats van louter dossiercontrole
   Betrouwbaarheid wordt momenteel sterk formeel opgevat. Een verklaring omtrent het gedrag, politieregisters, misschien een blik in oude dossiers. Radicalisering vindt tegenwoordig echter vooral online plaats. Als een houder van een jachtakte openlijk NS-symbolen draagt en geweldsfantasieën tegen vluchtelingen publiceert, moet dat bij de wapendienst terechtkomen en gevolgen hebben.
2. Automatische koppelingen
   Tussen inlichtingendiensten, politie en wapendiensten bestaan weliswaar informatiekanalen, maar in de praktijk blijken ze lek. Gevallen zoals Crailsheim tonen aan dat een real-time koppeling tussen extremistische signalen en wapenregisters noodzakelijk zou zijn.
3. Privileges van de jachtwereld onder de loep
   Rechterlijke uitspraken waarbij recreatieve jagers zelfs geen kosten hoeven te betalen voor betrouwbaarheidscontroles zonder aanleiding, zijn politiek gezien een signaal: deze groep wordt ontzien. Gezien de veiligheidsrisico’s rijst de vraag of er niet juist strengere, kostendekkend gefinancierde controles nodig zouden zijn.
4. Totale hoeveelheid particuliere wapens beperken
   Als het aantal recreatieve jagers sterk groeit en tegelijkertijd het totale aantal geregistreerde wapens landelijk boven de vijf miljoen ligt, vormt elk nieuw wapen een extra risicofactor. Een publiek debat over hoeveel particuliere wapens een democratische samenleving eigenlijk wil en nodig heeft, vindt tot nu toe nauwelijks plaats.

De recreatieve jacht heeft een radicaliseringsprobleem

Ja, de meeste recreatieve jagers schieten geen mensen, maar wilde dieren. Maar dat is niet genoeg als geruststellende formule. Waar scherpe wapens en een traditionele mannelijkheidscultuur samenkomen, ontstaan milieus waarin extreemrechtse en racistische opvattingen niet zelden worden weggewuifd als “privémening”, zolang alles in het jachtgebied “netjes volgens de regels” verloopt.

De zaak van de jonge recreatieve jager uit Crailsheim laat zien hoe dun deze façade kan zijn. Een video, een paar klikken op internet, en plotseling staat de houder van de jachtakte in het middelpunt van een terreurverdenking.

Voor de jachtverenigingen en de politiek betekent dit: wie blijft spreken van “geïsoleerde gevallen”, maakt zich medeschuldig. Er is behoefte aan eerlijke bestandsopnames, consequente ontwapening van extremisten en het inzicht dat een geromantiseerde jachtcultuur niet mag verhullen hoe gevaarlijk het wordt wanneer de “jager” verandert in een ideologische strijder met een legaal geweer.

Volgens IG Wild beim Wild zijn er voor hobby jagers jaarlijkse medisch-psychologische geschiktheidskeuringen naar Nederlands voorbeeld nodig, alsook een bindende leeftijdsgrens. De grootste leeftijdsgroep onder recreatieve jagers is tegenwoordig 65+. In deze groep nemen leeftijdsgebonden beperkingen zoals afnemend gezichtsvermogen, vertraagde reactietijden, concentratiezwakte en cognitieve tekorten statistisch duidelijk toe. Tegelijkertijd tonen ongevalanalyses aan dat het aantal ernstige jachtongevallen met gewonden en doden vanaf de middelbare leeftijd significant stijgt.

De regelmatige berichten over jachtongevallen, dodelijke fouten en misbruik van jachtwapens tonen een structureel probleem aan. Het privébezit en gebruik van dodelijke vuurwapens voor vrijetijdsdoeleinden onttrekt zich grotendeels aan continue controle. Vanuit het perspectief van IG Wild beim Wild is dit niet langer verantwoord. Een praktijk die berust op vrijwillig doden en tegelijk aanzienlijke risico's voor mens en dier met zich meebrengt, verliest haar maatschappelijke legitimiteit.

Hobby Jacht berust bovendien op speciesisme. Speciesisme beschrijft de systematische minachting van niet-menselijke dieren enkel op basis van hun soort. Het is vergelijkbaar met racisme of seksisme en is noch cultureel noch ethisch te rechtvaardigen. Traditie vervangt geen morele toetsing.

Juist op het gebied van recreatieve jacht is kritische toetsing onmisbaar. Nauwelijks een ander terrein wordt zo sterk gekenmerkt door verhullende verhalen, halve waarheden en gerichte desinformatie. Waar geweld genormaliseerd wordt, dienen narratieven vaak ter rechtvaardiging. Transparantie, controleerbare feiten en een open maatschappelijk debat zijn daarom onmisbaar.