West-Zwitserland: recreatieve jagers maken jacht op aalscholvers

De autoriteiten hebben gehoor gegeven aan de klachten van de vissers. Sinds het begin van de maand schieten de wildbeheerders op last van de kantons op het meer van Neuchâtel in het kader van een speciale jacht aalscholvers af. In 2020 moet de visetende vogel op het meer officieel worden opgenomen in het jachtplan. Bovendien mogen beroepsvissers vanaf volgend jaar op de aalscholver schieten wanneer deze zich binnen een straal van 100 meter van de netten ophoudt.

De watervogel is in Zwitserland weliswaar niet beschermd en mag buiten de voortplantingstijd worden bejaagd. Tot nu toe gold echter de afspraak dat de viseter alleen op rivieren en kleinere wateren wordt bejaagd, maar niet op de grote meren.

De Interkantonale Visserijcommissie voor het meer van Neuchâtel heeft tijdens haar vergadering eind juni besloten van deze praktijk af te stappen. Het bijbehorende concordaat wordt herzien.

De kantons hebben geen afschotquota vastgesteld. Op dit moment trekken één à twee wildbeheerders per kanton twee keer per week erop uit om aalscholvers af te schieten. Hoeveel dieren er tot nu toe zijn gedood, kunnen de autoriteiten niet zeggen. Een eerste balans wordt op 10 oktober opgemaakt, heet het.

Aalscholver tot zondebok gemaakt

De maatregelen zijn omstreden. Natuurbeschermers geloven niet dat de zwart gevederde vogel de bestaansgrond van de vissers opeet. Er is geen wetenschappelijk bewijs dat de vogel een significante invloed heeft op de visbestanden in het meer, zeggen ze. Verzet tegen het afschieten willen ze echter niet aantekenen. De aalscholver is een bejaagbare en geen bedreigde diersoort.

«De Jacht op de aalscholver te openen, is weliswaar wettelijk toegestaan, maar heeft in onze ogen geen enkele zin», zegt Werner Müller, directeur van de natuurbeschermingsorganisatie Birdlife Schweiz, op verzoek. De visserijopbrengsten volgen volgens hem eerder langetermijncycli die met veel factoren te maken hebben, waarschijnlijk het minst met het aantal aalscholvers.

Een blik op de visserijstatistiek van de Bondsstaat ondersteunt deze uitspraak. Sinds een dieptepunt in 2004 is de vangst van houtingen (Felchen) in het Meer van Neuchâtel tot 2010 voortdurend gestegen. Sindsdien zijn de opbrengsten tot 2017 weer gedaald tot het niveau van 2004. Het aantal aalscholvers in de regio is daarentegen sinds de eerste telling in 2001 gestaag toegenomen.

Een ander probleem is de gegevensbasis. «We weten niet hoeveel vissen er in het meer zitten, alleen hoeveel er uit worden gehaald», zegt Müller. Ook zijn er biologen die betwijfelen dat de aalscholver dagelijks 500 gram vis eet. Volgens hen ligt de voedselbehoefte eerder tussen 150 en 350 gram.

Onbekende oorzaken

De nu genomen maatregelen zijn er in de eerste plaats op gericht de gevolgen van aalscholvers voor de beroepsvisserij te verminderen, ongeacht de vraag naar hun invloed op de visbestanden, zegt Christophe Noël, de wildinspecteur van het kanton Neuchâtel, op verzoek. De aalscholver veroorzaakt schade aan de netten en aan de vissen daarin.

In 2011 werd in een uitspraak van het Bundesgericht de schade per visser berekend op gemiddeld ongeveer 2.000 frank per jaar en op maximaal 2,5 procent van het gemiddelde bruto jaarinkomen, aldus Noël. Sindsdien is het aalscholverbestand bijna verviervoudigd. «Daarom vinden wij de regulerende maatregelen zeker gerechtvaardigd.»

Geen vergunning voor geboortebeperking

Politici van verschillende signatuur vinden deze maatregelen niet ver genoeg gaan. De Bundesrat moest onlangs maar liefst drie interpellaties uit de Nationalrat over het onderwerp aalscholver beantwoorden. Zo eiste de Fribourgse SP-Nationalrätin Valérie Piller Carrard dat de eieren van de aalscholver in de broedgebieden vernietigd moeten worden om de vogel effectief te kunnen reguleren.

De vogelbeschermers staan er daarentegen op dat ingrepen in de broedplaatsen ook in de toekomst achterwege moeten blijven. Zij verwijzen naar een uitspraak van het Bundesverwaltungsgericht, dat in 2011 in hun voordeel besliste.

De rechters verboden destijds de eerder door het Bundesamt für Umwelt goedgekeurde regulerende maatregelen in het internationaal belangrijke watervogelreservaat Fanel aan het meer van Neuchâtel. Mochten er plannen bestaan om deze beslissing te wijzigen, dan zal Birdlife zich met alle kracht verzetten, aldus directeur Müller.

Afval niet in het meer

Voorlopig hebben de natuurbeschermers ook de Bondsraad aan hun kant. «Zolang de kantons noch de omvang en de relevantie van de door de aalscholver veroorzaakte schade aan de beroepsvisserij, noch de genomen maatregelen ter voorkoming van schade dienovereenkomstig aantonen, ziet de Bond geen noodzaak voor het opstellen van een uitvoeringshandleiding», antwoordde de landsregering begin september op het initiatief van Carrard.

Om schade door de aalscholver te voorkomen, zouden de vissers er juist van moeten afzien om het visafval na het schoonmaken van de vis weer in het meer te dumpen. In de Romandië is dit gangbare praktijk. Volgens de Bondsraad worden de vogelpopulaties door dit voedselaanbod kunstmatig vergroot.

Veel aalscholvers broeden aan het meer van Neuchâtel

In 2001 werden de watervogels in Zwitserland voor het eerst sinds de middeleeuwen broedend waargenomen. Volgens het Zwitserse vogelstation in Sempach waren er in 2018 landelijk circa 2.400 broedparen.

Meer dan de helft daarvan broedt aan het meer van Neuchâtel. Daarbij komen duizenden wintergasten en doortrekkers. De viseter werd eeuwenlang door de mens meedogenloos vervolgd. In het Midden-Europese binnenland was de soort tijdelijk bijna uitgeroeid. Sinds de broedkolonies in Noord-Europa worden beschermd, is ook het aantal in Zwitserland weer sterk toegenomen.

De vissers zijn niet blij met deze ontwikkeling

Dit tot ongenoegen van veel vissers, die de zwartgevederde, ganzengrote vogel met de krachtige, haakvormige snavel als voedselconcurrent beschouwen en hem verantwoordelijk houden voor de achteruitgang van de visbestanden. Ergernis wekt de aalscholver bovendien doordat hij de netten van de beroepsvissers beschadigt wanneer hij er vis uit pikt.

Herzien maatregelenplan

Bond, kantons, visserij- en natuurbeschermingsorganisaties stelden in 1995 een maatregelenplan op, dat in 2005 werd herzien. Het is gebaseerd op het principe de aalscholvers ter bescherming van de vlagzalm in de rivieren te verjagen, maar aan de meren niet in te grijpen.

Als niet-beschermde diersoort mag de aalscholver in Zwitserland buiten het gesloten seizoen worden bejaagd. Tussen 2010 en 2017 werden volgens de Zwitserse federale jachtstatistiek per jaar gemiddeld 1.485 aalscholvers geschoten (inclusief speciale afschotten).

De watervogel heeft slechts weinig natuurlijke vijanden, zoals marters, vossen, havik, oehoe of meeuwen, die de eieren opeten. De naam aalscholver (in het Duits 'Kormoran') is vermoedelijk afgeleid van het Oudfranse «corp mareng», wat zoveel betekent als zeeraaf.