Walliser wolvenbeheer: regulering zonder grondslag

De wolf is terug, en met hem de oude reflex om controle met controle te beantwoorden.

In het kanton Wallis is deze reflex tot politieke strategie geworden. Terwijl regeringsraad en hobby-jager Christophe Darbellay trots verwijst naar zijn «offensieve lijn» in het wolvenbeheer, slaan deskundigen en natuurbeschermingsorganisaties alarm, schrijft blick.ch.

Twee daarvan, de Groupe Loup Suisse (GLS) en Pro Natura Wallis, hebben nu ernstige tekortkomingen in de officiële reguleringsdossiers van het kanton aan het licht gebracht. Hun analyse, gebaseerd op veldwerk, genetisch onderzoek en roedelobservaties, schetst een beeld dat ver uitstijgt boven administratieve slordigheid. Het gaat om systematische onregelmatigheden, criminaliteit en een schending van internationale verplichtingen. Link naar het rapport.

Wetenschappelijk twijfelachtige grondslag

De beide organisaties hebben tussen augustus 2023 en de zomer van 2024 vijf wolvenroedels in het Franstalige Wallis onderzocht: Chablais, Hauts-Forts, Toules, Hérens-Mandelon en Nendaz-Isérables. Deze roedels stonden allemaal centraal in afschotaanvragen die het kantonale Bureau voor Jacht en Onzin had ingediend bij het Bondsbureau tegen de Biodiversiteit (BAFU).

Volgens de rapporten, die werden overgedragen aan het BAFU, de Conventie van Bern en de Large Carnivore Initiative for Europe (LCIE), berusten veel van deze aanvragen op foutieve gegevens.

• Dubbel geteld schadegevallen: in meerdere dossiers zouden identieke aanvallen op vee in twee opeenvolgende jaren (2023 en 2024) zijn opgenomen, om een hoger schadebedrag te rechtvaardigen.
• Onvolledige genetische gegevens: voor sommige roedels bestaan nauwelijks of geen DNA-analyses, waardoor het praktisch onmogelijk is om afzonderlijke individuen of verwantschapsverhoudingen correct vast te stellen.
• Ontbrekende fotografische monitoring: in ten minste één geval ontbreken zelfs basisgegevens uit cameravallen volledig.
• Onduidelijke gebiedsafbakeningen: overgangszones tussen roedels worden niet meegenomen, met het risico dat wolven buiten de doelgroep worden gedood.

Dergelijke gebreken zijn niet slechts formele fouten. Ze ondermijnen de wetenschappelijke basis van elke regulering en zijn in strijd met de bepalingen van het Verdrag van Bern en de Zwitserse jachtwet, volgens welke ingrepen uitsluitend op betrouwbare gegevens gebaseerd mogen zijn.

Wanneer politiek biologie vervangt

Centraal in de kritiek staat een politieke grondhouding die het wolvenbeheer steeds meer als een machtskwestie opvat.

Sinds de herziening van de jachtverordening in 2023 mogen de kantons «preventief» ingrijpen in wolvenpopulaties, dus ook zonder concrete schade aan vee. Bondsraad Albert Rösti en het BAFU hebben deze praktijk van de hobbyjacht in 2024 expliciet goedgekeurd. In Wallis betekent dit: tussen september 2024 en januari 2025 werden 34 wolven geschoten, het jaar daarvoor 27.

Bijzonder omstreden is dat drie roedels in Wallis volledig uitgeroeid mogen worden. Volgens de GLS is dit zowel in strijd met de populatie-ecologie van de wolf als met het principe van de «minimale ingrepen», dat oorspronkelijk in de jachtwet was verankerd.

Wij zien steeds meer politieke in plaats van biologische beslissingen, zegt Isabelle Germanier, West-Zwitserse leider van de Groupe Loup Suisse. Wanneer men de territoria verkeerd afbakent en volwassen dieren in plaats van welpen afschiet, destabiliseert men roedels en juist dat kan tot meer aanvallen op vee leiden.

Foutieve afschoten en verweesde welpen

Germanier en haar team documenteerden meerdere gevallen waarin kennelijk volwassen dieren vóór 31 oktober werden gedood, in strijd met de richtlijnen van het BAFU. In één geval bij het Chablais-roedel zouden zelfs oudere dieren getroffen zijn. Achtergebleven zijn drie welpen, waarvan de overlevingskansen als gering worden ingeschat.

Deze «verwarringen» zijn niet nieuw. Al in 2024 deed zich een soortgelijk geval voor, dat intern weliswaar werd geregistreerd, maar nooit officiîl werd bevestigd. Voor beide organisaties is dit een systematisch probleem: te weinig monitoring, te veel politieke druk.

Een onopvallend roedel zoals Hérens-Mandelon werd gereguleerd, hoewel er nauwelijks veeschade was, staat in het rapport. Dat toont aan dat de criteria voor «problematische roedels» niet objectief worden toegepast.

Tussen recht en realiteit

Het Federaal Bureau voor Milieu (BAFU) reageerde tot nu toe terughoudend. De bevoegde wolvengevolmachtigde Urs Wegmann kon wegens vakantieafwezigheid nog geen standpunt innemen. Het kantonnale jachtbureau verwijst op zijn beurt naar de geldende rechtsgrondslagen en verklaart dat het geen commentaar geeft op rapporten van particuliere organisaties.

Maar juist deze houding is deel van het probleem. Zwitserland heeft zich in het kader van het Verdrag van Bern verplicht om de wolf als streng beschermde soort te behandelen. Preventieve of generieke afschotmaatregelen druisen in tegen de geest van deze verplichting, vooral wanneer ze niet wetenschappelijk onderbouwd zijn.

Juridisch beweegt Wallis zich daarmee in een grijze zone, maar politiek op volle snelheid. Darbellay had al in 2024 aangekondigd met bondsraadslid Rösti te willen spreken over «verdergaande handelingsruimte», oftewel: over afschot ook zonder aangetoonde schade.

Een symptoom voor de omgang met wilde dieren

Wat in Wallis, Ticino of Graubünden gebeurt, is geen geïsoleerd geval, maar een symptoom. Telkens wanneer een dier conflicten met menselijke belangen veroorzaakt, wordt wetenschap bijzaak.

De gegevensbasis over de wolf in Zwitserland is vergelijkenderwijs goed, maar ze wordt niet consequent gebruikt. Terwijl andere landen inzetten op integrale monitoring en onderzoek naar kuddebescherming, blijft Wallis bij een defensief schema: probleem = afschot.

Daarbij tonen studies aan dat het doden van individuele dieren zelden het gewenste effect heeft. Integendeel: wanneer roedelstructuren worden verstoord, stijgt het risico op gerissen vee, omdat onervaren jonge dieren hun prooikeuze veranderen.

Wetenschappelijk is dit bewezen. Politiek wordt het genegeerd.

De prijs van symboolpolitiek

34 gedode wolven in één winter zijn geen wildbeheer, maar symboolpolitiek. Ze signaleren daadkracht tegenover een verontwaardigd publiek, vooral in bergregio's waar de wolf tot vijandbeeld is geworden.

Maar op de lange termijn schaadt deze strategie ook de landbouwers die ze zou moeten beschermen. Wanneer roedels instabiel worden, stijgt de druk op de kuddebescherming. En wanneer wetenschappelijke criteria worden vervangen door politieke, verliest het beheer zijn geloofwaardigheid.

De Groupe Loup Suisse en Pro Natura Wallis eisen daarom dat het BAFU en het secretariaat van het Verdrag van Bern de Walliser praktijk toetsen en zo nodig corrigerende maatregelen nemen.

«Wij hopen dat eindelijk weer wetenschap en niet politiek beslist over de regulering van predatoren», zegt Germanier.

De terugkeer van de wolf is een ecologisch succesverhaal en een maatschappelijke uitdaging. Maar wie er met politieke hardheid in plaats van wetenschappelijke zorgvuldigheid op reageert, riskeert meer schade dan nut.

Het Walliser voorbeeld toont aan hoe dun de grens tussen beheer en machtsvertoon kan zijn. Een geloofwaardig wolvenbeheer moet berusten op transparante gegevens, navolgbare criteria en ecologische logica. Al het andere is willekeur en willekeur is de natuurlijke vijand van elke coëxistentie.

Meedoe-actie: Vraag bij uw gemeente vanwege het rampzalige beleid van bondsraad Albert Rösti (SVP) een verzoek tot kwijtschelding aan voor de bonds- en kantonsbelastingen vanwege het onlangs goedgekeurde afschot van wolven in Zwitserland. De voorbeeldbrief kunt u hier downloaden: https://wildbeimwild.com/ein-appell-fuer-eine-veraenderung-in-der-schweiz/