Kantonaal volksinitiatief: kanton Glarus

«Voor professionele wildbescherming»

Memorialverzoek aan de Landsgemeinde van het kanton Glarus

Op basis van art. 58 e.v. en art. 138 lid 3 van de grondwet van het kanton Glarus van 1 mei 1988 en de wet op de politieke rechten

Ingediend door [naam], [woonplaats GL], [datum]

Opmerking: het kanton Glarus is een Landsgemeinde-kanton. Tijdens de Landsgemeinde kunnen alle stemgerechtigde inwoners van Glarus rechtstreeks stemmen over grondwets- en wetsvoorstellen. Een memorialverzoek kan door iedere afzonderlijke stemgerechtigde persoon worden ingediend. Er zijn geen verdere handtekeningen vereist.

voorstel

De Landsgemeinde van het kanton Glarus besluit tot de volgende wijziging van de grondwet van het kanton Glarus van 1 mei 1988:

Art. [nieuw] Professionele wildbescherming

1De uitoefening van de jacht door particulieren (patentjacht, recreatieve jacht) is op het gehele grondgebied van het kanton Glarus verboden.

2 De bescherming, de verzorging en, voor zover nodig, de regulering van in het wild levende dieren is uitsluitend voorbehouden aan vakkundig opgeleide wildbeheerders in dienst van het kanton.

3 Het afschieten van wilde dieren is alleen toegestaan als laatste maatregel, wanneer alle andere geschikte maatregelen ter voorkoming van schade of afwending van gevaar zijn uitgeput of ontoereikend zijn. Hiervoor is voorafgaande goedkeuring van de wildcommissie vereist.

4 Het kanton richt een onafhankelijke wildcommissie op, bestaande uit vertegenwoordigers van dier- en natuurbeschermingsorganisaties, de wetenschap en de betrokken autoriteiten. De commissie houdt toezicht op het wildbeheer en beslist over reguleringsmaatregelen.

5 Het kanton bevordert de natuurlijke regulering van de wildpopulaties, de verbinding van leefgebieden en de coëxistentie van mens en wild dier.

6 De verdere details worden geregeld bij wet.

Art. [nieuw] Bescherming van bedreigde en beschermde wildsoorten

1 Het kanton ziet af van de regulering van bestanden van beschermde diersoorten overeenkomstig art. 7a van de federale wet op de jacht en de bescherming van wilde zoogdieren en vogels, en verleent geen afschotvergunningen voor individuele dieren van beschermde soorten overeenkomstig art. 12 lid 2 van deze wet, in het bijzonder niet voor wolf, lynx, beer, bever, otter, goudjakhals, steenarend, grote zaagbek en andere volgens federaal recht beschermde soorten. Lid 3 blijft voorbehouden.

2 Het zet in op de bevordering van de coëxistentie van mens en wild dier, passieve schadepreventie, de ecologische opwaardering van leefgebieden en de wetenschappelijke begeleiding van de aanwezigheid van wilde dieren.

3 Maatregelen tegen individuele wilde dieren die een onmiddellijk en aanzienlijk gevaar voor mensen vormen, blijven voorbehouden. Deze moeten tot het minimum worden beperkt en door de bevoegde vakinstantie van het kanton worden uitgevoerd.

4 Het kanton zet zich in het kader van de interkantonale samenwerking en tegenover de Bond actief in voor de bescherming en het behoud van bedreigde wildediersoorten.

Overgangsbepaling

1 De regeringsraad vaardigt de vereiste uitvoeringsbepalingen uit binnen twee jaar na aanvaarding van deze grondwetswijziging.

2 Bestaande jachtvergunningen vervallen bij het in werking treden van de uitvoeringsbepalingen. Reeds betaalde vergunningskosten voor het lopende jachtseizoen worden naar rato terugbetaald.

3 De regeringsraad waarborgt de continuïteit van het wildbeheer tijdens de overgangsfase.

Toelichtingen

1. Uitgangspositie

In het kanton Glarus, een kleine Alpenkanton met ongeveer 40.000 inwoners op een oppervlakte van 685 km², is de huidige recreatieve jacht een systeem dat noch de soortenbescherming noch een eigentijds beheer van wilde dieren dient. Het is de uitoefening van een bloederig vrijetijdsvermaak ten koste van gevoelige wezens, gelegitimeerd door verouderde verhalen die geen wetenschappelijke toetsing kunnen doorstaan. De bewering dat zonder recreatieve jacht het ecologische evenwicht zou instorten, wordt door het Geneefse model al meer dan 50 jaar empirisch weerlegd (zie het uitgebreide Dossier over het Geneefse jachtverbod op wildbeimwild.com).

De recreatieve jacht wordt in Glarus georganiseerd als patentjacht. Particulieren kopen een kantonaal patent en jagen zonder vaste verantwoordelijkheid voor een jachtrevier (zie de Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Glarus alsook de kritische analyse van de jachtopleiding op wildbeimwild.com).

De wolf is aanwezig in het Glarnerland. De lynx is inheems in het kanton. De steenarend broedt in de Glarner Alpen. Sinds februari 2025 kunnen de kantons het afschieten van individuele bevers toestaan die aanzienlijke schade veroorzaken (art. 9d JSV). Het Klöntal en het Sernftal zijn leefgebieden van regionaal belang. De UNESCO-werelderfgoedlocatie Tektonikarena Sardona ligt gedeeltelijk in het kanton Glarus (zie de analyse van het jachtbeleid op wildbeimwild.com en de wolvenbeleid op wildbeimwild.com).

Het kanton Glarus heeft de mogelijkheid om hier een duidelijk signaal af te geven. De Landsgemeinde biedt daarvoor het ideale democratische instrument: één enkele persoon kan het voorstel indienen, en de gehele stemgerechtigde bevolking beslist rechtstreeks.

2. Het voorbeeld: kanton Genève

Op 19 mei 1974 stemde ruim 70 procent van de kiezers in het kanton Genève voor de afschaffing van de recreatieve milities-jacht. De ervaringen zijn eenduidig:

De biodiversiteit is aanzienlijk toegenomen. Het aantal overwinterende watervogels is vervijfvoudigd van enkele honderden tot ongeveer 30’000. Genève herbergt tegenwoordig de grootste populatie veldhazen en een van de laatste patrijzenpopulaties van Zwitserland.
De reeënpopulatie heeft zich op een gezond niveau gestabiliseerd, bij een jaarlijks speciaal afschot door professionele wildbeheerders van slechts 20 tot 36 dieren.
Het verbod geldt al meer dan 50 jaar ononderbroken. Genève heeft het nooit opgeheven.
De totale kosten bedragen jaarlijks ongeveer 1,2 miljoen Zwitserse frank, ofwel ongeveer 2,40 frank per inwoner per jaar.

De langjarige Geneefse faunainspecteur Gottlieb Dandliker noemde het verbod op recreatieve jacht het financieel voordeligste alternatief. Uitgebreide toelichting in de Dossier «Genève en het jachtverbod» op wildbeimwild.com. De efficiëntie van het Geneefse model blijkt uit een directe vergelijking: een professionele wildbeheerder in Genève heeft voor een sanitair afschot van een wild zwijn gemiddeld 8 uur en maximaal 2 patronen nodig. Een recreatieve jager in het kanton Zürich heeft daarvoor 60 tot 80 uur en tot 15 patronen nodig. De dichtheid van veldhazen in Genève bedraagt 17,7 dieren per 100 hectare (de hoogste van Zwitserland), in het kanton Zürich slechts 1,0 per 100 hectare (vgl. Feitencheck kantonsregering Zürich).

3. Het concept: professioneel wildbeheer in plaats van recreatieve jacht

Het memorandumvoorstel vervangt de recreatieve jacht door een professioneel wildbeheer volgens het wildbeheerder-model:

Vakkennis in plaats van vrijetijdsvermaak. Professionele wildbeheerders handelen op wetenschappelijke basis (zie de kritische analyse van de jachtopleiding).

Ultima-ratioprincipe. Een afschot is alleen toegestaan als alle niet-letale maatregelen zijn uitgeput.

Democratische controle door een wildbeheercommissie.

Natuurlijke zelfregulatie als leidend principe. Aangetoond door Genève, nationale parken en Studies.

4. Waarom Glarus?

Landsgemeinde: de meest directe democratie van Zwitserland. Eén enkele stemgerechtigde persoon kan een memorandumvoorstel indienen. Geen minimumaantal handtekeningen vereist: de handtekening van de indiener volstaat. De laagst denkbare drempel.

UNESCO-Werelderfgoed Tektoniekarena Sardona. Professioneel wildbeheer versterkt de bescherming van dit unieke gebied.

Glarner Alpen: beschermingsbos en wilde dieren. Wolf, lynx, steenarend, steenbok, gems. Klöntal en Sernftal als waardevolle leefgebieden (zie wildbeimwild.com over beschermde gebieden en Wolvenbeleid).

Overzichtelijke omvang. 685 km² tegenover 282 km² in Genève. Dunner bevolkt, minder conflictzones.

Patentjacht = eenvoudige systeemwijziging. Geen pachtcontracten, geen gemeentelijke vergoeding.

5. Naar de tekst van het verzoek

De zes leden van het eerste artikel en de vier leden van het tweede artikel komen exact overeen met het Genève-model en de patentjacht-variant van de hele reeks initiatieven. In overeenstemming met het federale recht volgens art. 3 lid 1 en 2 JSG. In Genève sinds 1974 onbetwist. De wildcommissie verhindert dat de kantonsregering zelfstandig uitzonderingen kan goedkeuren (zie Jachtmythes gecheckt op feiten).

6. Over het tweede artikel: bescherming van bedreigde en beschermde diersoorten in het wild

Wolf, lynx en steenarend zijn aanwezig in het kanton. De formulering "met name" beschermt ook toekomstige terugkeerders.

7. Kostengevolgen

In Genève (282 km², 500.000 inwoners): 1,2 miljoen Zwitserse frank per jaar. Voor Glarus (685 km², 40.000 inwoners) levert dit de volgende bewust conservatieve raming op, waarin alpiene meerkosten ruimhartig zijn meegerekend:

Personeelskosten: 360.000 tot 700.000 Zwitserse frank. Vereist zijn 3 tot 5 voltijdse banen. Glarus is een topografisch veeleisend Alpenkanton met het UNESCO-Werelderfgoed Tektoniekarena Sardona, het Klöntal en het Sernftal. Het hogere aantal banen houdt rekening met het overgangsbeheer van het edelhert.

Materiële kosten: 70.000 tot 130.000 Zwitserse frank. Schadevergoeding: 35.000 tot 90.000 Zwitserse frank.

Startinvestering kuddebescherming: 300.000 tot 500.000 Frank. Eenmalige investering in de infrastructuur voor kuddebescherming voor de Glarner Alpen en het Sernftal, gespreid over drie tot vijf jaar.

Wegvallende inkomsten

Met de afschaffing van de recreatieve jacht vervallen de vergunningsinkomsten van naar schatting 200.000 tot 350.000 Frank per jaar. Daar staan echter de nooit verrekende externe kosten van de miliciaire jacht tegenover (wildongevallen, jachtgerelateerde vraatschade in beschermingsbossen, administratieve lasten, politie- en gerechtelijke inzet), die een veelvoud van deze inkomsten bedragen. In het kanton Genève zijn deze inkomsten sinds 1974 weggevallen, zonder financiële problemen: vóór het jachtverbod waren er meer dan 400 recreatieve jagers actief, tegenwoordig doen drie voltijdbanen hetzelfde werk beter. Sanitaire en therapeutische afschoten door professionele wildbeheerders zijn niet hetzelfde als reguliere bejaging op basis van jagerslatijn of verkeerd begrepen ‘natuurbeleving’ van recreatieve jagers. Een volledige kostenberekening laat zien: de miliciaire jacht kost de belastingbetaler aanzienlijk meer dan ze oplevert (zie «Wat de recreatieve jacht Zwitserland werkelijk kost» op wildbeimwild.com).

Recreatieve jagers in de politiek stemmen tegen natuurbescherming. De lobby van de recreatieve jacht bestrijdt systematisch initiatieven voor biodiversiteit en soortenbescherming. In 2024 bestreed zij het biodiversiteitsinitiatief (63 procent nee). In 2020 sneuvelde de jachtwet, waaraan zij had meegewerkt, bij het referendum (51,9 procent nee). In 2016 torpedeerde de Tessijnse jagersvereniging het Nationaal Park Parc Adula. In de zittingsperiode 2015 tot 2019 stemden recreatieve jagers in het parlement grotendeels tegen milieubelangen. Wie beweert dat recreatieve jagers natuurbeschermers zijn, negeert hun stemgedrag (vgl. Tessijnse jagersvereniging: 30 jaar onzin en Kostendossier).

Totale brutokosten: 465.000 tot 920.000 Zwitserse frank. Na besparingen (geen patentbeheer, jachttoezicht, afschotplanning; een zinloos gedode wolf kost 35'000 Franken): Netto meerkosten van 250.000 tot 600.000 Zwitserse frank per jaar.Het edelhert is aanwezig in de Glarner Alpen. De compensatoire reproductie door jachtdruk speelt ook in Glarus. Na de systeemwisseling is in de eerste drie tot vijf jaar een gericht overgangsbeheer nodig. Voor een kanton met een budget van ongeveer 434 miljoen Zwitserse frank (staatsrekening 2024, EFV) bescheiden: minder dan 0,15 procent (zie Feitencheck jachtmythen).

8. Verenigbaarheid met hogere regelgeving

In overeenstemming met federale wetgeving (art. 3 lid 1 en 2 JSG, drie gelijkwaardige jachtsystemen, Genève sinds 1974). Art. 7a JSG maakt preventieve regulering mogelijk, maar verplicht deze niet. Hetzelfde geldt voor afschotvergunningen van individuele dieren volgens art. 12 lid 2 JSG. Eenheid van materie gewaarborgd.

9. Anticiperen op voorzienbare bezwaren

«Glarus is te klein»

De feiten: Genève doet het al 50 jaar op 282 km². Glarus heeft 685 km² en is dunner bevolkt. 250'000 tot 600'000 Zwitserse frank absoluut (zie de Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Glarus).

Korte communicatieve formule: «Genève doet het al 50 jaar op 282 km². Glarus heeft 685 km².»

«De wolf vormt een gevaar voor landbouwhuisdieren»

Korte communicatieve formule: «Professionele kuddebescherming beschermt de kuddes. Recreatieve jagers beschermen ze niet.»

«De kosten zijn te hoog»

Korte communicatieve formule: «250'000 tot 600'000 Zwitserse frank. 0,06 tot 0,14 procent van het kantonsbudget.»

10. Samenvatting

Dit memorialverzoek geeft de Landsgemeinde van Glarus de mogelijkheid om zich uit te spreken voor een modern, op bewijs gebaseerd wildbeheer. De Landsgemeinde is het ideale democratische instrument: één enkele persoon dient het verzoek in, de stemgerechtigde bevolking beslist rechtstreeks. De laagst denkbare democratische drempel voor de grootst mogelijke verandering.

Indiener/indienster: [Naam], [Adres], [Woonplaats GL]

(Elke stemgerechtigde persoon in het kanton Glarus kan een memorialverzoek indienen.)

Bijlage: Aanvullende documentatie

Het Genèvemodel in detail: wildbeimwild.com/dossiers/genf-und-das-jagdverbot

Wetenschappelijke studies: wildbeimwild.com/studien

Jacht in Zwitserland: wildbeimwild.com/jagd-in-der-schweiz

Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Glarus: wildbeimwild.com: Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton GL

Nationale parken: wildbeimwild.com/tag/schweizerischer-nationalpark

Jachtmythes: wildbeimwild.com/dossiers/jagdmythen

Kantonaal volksinitiatief Basel-Stadt: Voorbeeldtekst Basel-Stadt

Opmerking over de procedure

Een memorialverzoek kan door elke afzonderlijke stemgerechtigde persoon in het kanton Glarus worden ingediend. Het verzoek moet uiterlijk op de in het Amtsblatt gepubliceerde uiterste datum bij de kanselarij van de Raad worden ingediend. Het verzoek wordt gepubliceerd in het Memorial. De regeringsraad neemt hierover een standpunt in. Tijdens de eerstvolgende gewone Landsgemeinde (telkens de eerste zondag van mei) wordt over het verzoek gestemd. De indiener of indienster heeft het recht om het verzoek persoonlijk toe te lichten.

Strategische briefing voor activisten

Memorialverzoek «Voor professionele wildbescherming», kanton Glarus Intern werkdocument, stand maart 2026

Samenvatting

Glarus is een landsgemeentekanton. Eén enkele persoon kan het memorialverzoek indienen. Geen minimumaantal handtekeningen vereist: de handtekening van de indiener volstaat. Samen met Appenzell Innerrhoden de laagste drempel van de reeks. 685 km², 40.000 inwoners. UNESCO-Werelderfgoed Tektonikarena Sardona. 250.000 tot 600.000 frank nettomeerkosten.

1. Bijzonderheid: Landsgemeinde-procedure

Geen minimumaantal handtekeningen vereist. Een memorialverzoek kan worden ingediend en ondertekend door één enkele stemgerechtigde persoon. Krijgt het in de Landrat minder dan tien stemmen, dan wordt het als onbeduidend beschouwd en behandelt de Landsgemeinde het alleen op uitdrukkelijk verzoek. Het wordt uiterlijk voorgelegd aan de op-volgende Landsgemeinde (art. 59 en art. 65 lid 4 KV GL).

Persoonlijke toelichting. De indiener of indienster licht het voorstel persoonlijk toe aan de Landsgemeinde (3–5 minuten).

Directe stemming. De stemgerechtigden beslissen door handopsteken.

Let op de uiterste indieningsdatum. Het verzoek moet tijdig worden ingediend bij de kanselarij van de Raad.

2. Analyse van tegenstanders

«Glarus is te klein»: «Genève doet het al 50 jaar op 282 km². Glarus heeft 685 km².»

«De wolf bedreigt het vee»: «Professionele kuddebescherming beschermt de kuddes. Recreatieve jagers beschermen ze niet.»

«De kosten zijn te hoog»: «250'000 tot 600'000 Zwitserse frank. 0,06 tot 0,14 procent van het kantonsbudget.»

3. Kernboodschappen

«Genève doet het al 50 jaar voor.» Sinds 1974 nooit ingetrokken.

«Professioneel in plaats van recreatief.» Vakmensen in plaats van recreatieve schutters.

«De Landsgemeinde beslist rechtstreeks.» Geen omweg via partijpolitiek.

4. Tijdschema

Fase	Inhoud	Tijdsbestek
Voorstel voorbereiden	Jurist raadplegen; tekst definitief maken	Maand 1–3
Indiening	Kanselarij van de Raad, vóór de uiterste indieningsdatum	Volgens het Amtsblatt
Mediawerk	Südostschweiz Glarus, Glarner Nachrichten	Na indiening
Kring van ondersteuners	SP, Grüne; Pro Natura GL; BirdLife; lokale verenigingen	Doorlopend
Toespraak bij de Landsgemeinde	3–5 min., helder, feitelijk onderbouwd, persoonlijk	Voor de Landsgemeinde
Landsgemeinde	1e zondag van mei; verzoek toelichten; handopsteken	Dag van de Landsgemeinde

5. Tips voor de toespraak bij de Landsgemeinde

Kort en helder. 3 tot 5 minuten. Begin persoonlijk. Genève als bewijs. «Genève doet het al 50 jaar en heeft het nooit afgeschaft.» Concrete kosten. «250.000 tot 600.000 frank.» Afsluiten met een oproep. «Stem voor professionele bescherming van wilde dieren. Voor onze dieren. Voor ons Glarnerland.»

6. Bronnen

Dit document is een modeltekst van IG Wild beim Wild. Het mag vrij worden gebruikt door activisten, organisaties of indieners en aangepast aan de omstandigheden in het kanton Glarus.

Feitencheck: de beweringen van de lobby van de recreatieve jacht

De brochure “De jacht in Zwitserland beschermt en nut” van JagdSchweiz leest als een wervende folder, maar de centrale beweringen houden geen stand bij een feitencheck. Tien narratieven onder de loep, van “staatstaak” via “biodiversiteit” tot “80% instemming”: Dossier: Feitencheck JagdSchweiz-brochure →