Mensen kookten al 780’000 jaar geleden met vuur

De vraag wanneer de vroege mensen begonnen om vuur te gebruiken voor het bereiden van voedsel, is al meer dan een eeuw onderwerp van heftige wetenschappelijke discussies.

Tot voor kort werd het vroegste bewijs voor koken gedateerd op ongeveer 170’000 jaar geleden. Een nauwkeurige analyse van de resten van een karperachtige vis, gevonden op de archeologische vindplaats Gesher Benot Ya’aqov in Israël, bewijst echter dat de vis ongeveer 780’000 jaar geleden werd gekookt, dus meer dan 600’000 jaar eerder dan de tot dusver beschikbare gegevens.

Reuzenbarben in het antieke Hula-meer

«Deze studie toont het enorme belang van vis in het leven van de prehistorische mens aan, voor hun voeding en economische stabiliteit. Bovendien konden we, door de in Gesher Benot Ya’aqob gevonden visresten te onderzoeken, voor het eerst de vispopulatie van het antieke Hula-meer reconstrueren en aantonen dat het meer vissoorten bevatte die in de loop van de tijd zijn uitgestorven. Tot deze soorten behoorden reuzenbarben (karperachtige vissen), die tot wel twee meter lang konden worden», berichten de co-auteurs van de studie, dr. Irit Zohar, onderzoeker aan de Universiteit van Tel Aviv, en dr. Marian Prevost, archeoloog aan de Hebreeuwse Universiteit van Jeruzalem (HU).

«De grote hoeveelheid visresten die op de vindplaats werd aangetroffen, bewijst dat de vroege mensen regelmatig vis aten en daarvoor speciale kooktechnieken ontwikkelden. Deze nieuwe vondsten tonen niet alleen aan hoe belangrijk zoetwaterhabitats en de daarin voorkomende vissen waren voor de voeding van de prehistorische mens, maar illustreren ook het vermogen van de prehistorische mens om vuur te beheersen om voedsel te koken, en dat zij de voordelen van het koken van vis vóór consumptie begrepen.»

Continue kooktraditie aangetoond

Door de structuur van de keeltanden die bij de visfossielen horen te onderzoeken, konden de wetenschappers aantonen dat de vissen die in het antieke Hula-meer – in de buurt van de archeologische vindplaats – werden gevangen, blootgesteld waren aan temperaturen die geschikt zijn voor koken, en niet simpelweg verbrand waren door een spontaan vuur. Het feit dat het koken van vis over zo'n lange periode van bewoning van de vindplaats aantoonbaar is, wijst op een continue traditie van voedselbereiding en vormt verder bewijs voor de hoge cognitieve vaardigheden van de Acheuléense jager-verzamelaars die in deze regio actief waren.

«Deze groepen waren uitstekend vertrouwd met hun omgeving en de verschillende hulpbronnen die deze hun bood. Bovendien blijkt dat ze over uitgebreide kennis beschikten van de levenscycli van diverse planten- en diersoorten. Het vermogen om voedsel te koken vormt een belangrijke evolutionaire stap voorwaarts, omdat het een extra middel biedt om de beschikbare voedselbronnen optimaal te benutten. Het is zelfs mogelijk dat koken niet beperkt bleef tot vis, maar ook verschillende dier- en plantensoorten omvatte», voegde HU-professor Naama Goren-Inbar, die leiding geeft aan de opgravingslocatie, eraan toe.

Koken als katalysator van de hersenontwikkeling

Volgens de wetenschappers had de overgang van het eten van rauw naar gekookt voedsel grote gevolgen voor de menselijke ontwikkeling en het gedrag. Omdat het eten van gekookt voedsel de energiebehoefte van het lichaam voor het afbreken en verteren van voedsel vermindert, kunnen andere lichaamssystemen zich ontwikkelen, en treden er veranderingen op in de menselijke kaak en schedel.

Deze veranderingen bevrijdden de mens van het dagelijkse, intensieve werk van het zoeken naar en verteren van rauw voedsel en gaven hem voldoende tijd om nieuwe gedrags- en sociale systemen te ontwikkelen. Het eten van vis kan daarom worden beschouwd als een belangrijke mijlpaal in de cognitieve evolutie van de mens, die diende als centrale katalysator voor de ontwikkeling van het moderne menselijke brein. Meer over de relatie tussen mens en natuur in de Rubriek Onderwijs.