Marters beperken de schade die mensen veroorzaken

Al ruim een eeuw voert de eekhoorn zoals wij die kennen in Groot-Brittannië een terugtrekkingsgevecht en verliest hij jaar na jaar terrein. Aan het eind van de 19e eeuw werden de grijze eekhoorns voor het eerst uit Amerika naar Groot-Brittannië gebracht. Sindsdien zijn ze niet meer te stuiten, hebben ze zich op de Britse eilanden gevestigd en daarbij hun inheemse verwant, de rode eekhoorn, tot op de rand van het uitsterven gebracht.

Deze Noord-Amerikaanse knaagdier is iets steviger gebouwd dan zijn Europese neef (Sciurus vulgaris) en draagt bovendien een virus bij zich: zelf immuun ervoor, besmetten de grijze eekhoorns er hun verwanten mee, die massaal aan de ziekte bezwijken.

Gif en afschot mislukt

Om de situatie meester te worden, doen natuurbeschermers in Groot-Brittannië er alles aan om te voorkomen dat de grijze eekhoorn zich nog verder verspreidt en de Europese eekhoorn daarmee weer op de been te helpen. De grijze eekhoorns mogen worden afgeschoten, men wil vergif inzetten, maar alle strategieën van de regering om de ingevoerde soort weer uit te roeien zijn mislukt. De regering geeft zich gewonnen aan de grijze eekhoorn.

De boommarter als redder

Wat de mens niet is gelukt, zou nu eindelijk een andere soort kunnen lukken. De boommarter (Martes martes), die de mens in het verleden zwaar heeft getroffen, beleeft namelijk op dit moment een comeback. En waar het kleine roofdier zich verspreidt, krimpen de populaties grijze eekhoorns, terwijl die van de eekhoorns weer groeien.

Tot deze bevinding komt een Amerikaans-Schots onderzoeksteam in de nieuwste uitgave van het vakblad «Proceedings of the Royal Society B». De biologen stelden vast dat de boommarter is teruggekeerd naar regio's in Schotland die lange tijd verlaten waren, met duidelijke gevolgen voor de eekhoornpopulaties. De studie liep van 2014 tot 2017 en bouwde voort op een onderzoek uit 2014 dat hetzelfde verband suggereerde voor het krimpen van de grijze-eekhoornpopulatie in Ierland.

Coëvolutie beschermt de eekhoorn

Op het eerste gezicht is het verband niet vanzelfsprekend: de marters jagen immers zowel op eekhoorns als op grijze eekhoorns. Hier speelt echter waarschijnlijk de factor coëvolutie een rol, zoals bioloog Emma Sheehy aan de BBC uitlegde. Eekhoorns hebben zich gedurende lange tijd parallel aan de boommarter ontwikkeld en zijn gewend aan hem en zijn jachtmethoden, wat hen tot op zekere hoogte beschermt.

De grijze eekhoorns daarentegen hadden in hun oude thuisland geen vergelijkbare buur, zijn daardoor minder op hun hoede voor de marter en kunnen dus gemakkelijker door hem worden gevangen. «De vijand van mijn vijand is mijn vriend», vatten de onderzoekers het verband in hun artikel samen. Tegelijkertijd spreken zij van een win-winsituatie, aangezien zowel de boommarter als de eekhoorn een beschermde status heeft.

De grijze eekhoorns zijn groter en massiever dan de Europese eekhoorns. Dit voordeel ten opzichte van hun verwant zou ten opzichte van het roofdier wel eens een nadeel kunnen worden. De omvang maakt de dieren immers ook trager, en dus tot een gemakkelijkere prooi. Bovendien hebben ze tijdens hun evolutie in Amerika nooit hoeven leren om voor boommarters te vluchten, terwijl eekhoorns deze vluchtmodus genetisch hebben «ingeprogrammeerd».

De wetenschappers gaan ervan uit dat de boommarter indirect verantwoordelijk is voor de toename van de eekhoornpopulatie. En ze geven de regering een duidelijke wenk dat de natuur zichzelf van tijd tot tijd weet te helpen en zelfs dan nog een oplossing voor een probleem vindt wanneer vallen en gif al hebben gefaald. Meer over wilde dieren en over Biodiversiteit.