Klimaatverandering brengt vogeltrek in de war

Een actueel bericht van het Waldrappteam Conservation & Research doet ornithologen opschrikken.

Waldrappen slagen er niet in om de Alpen over te steken

Het merendeel van de waldrappen uit de kolonies van het noordelijke Alpenvoorland is nog altijd niet de bergen richting het zuiden overgestoken. Nu worden de trekvogels acuut bedreigd door de naderende winterinval. Concreet gaat het om 17 vogels uit de kolonie Überlingen aan de Bodensee in Baden-Württemberg, die zich nabij de stad Chur in het Zwitserse kanton Graubünden ophouden, en om 29 vogels uit de twee kolonies Kuchl in het Land Salzburg en Burghausen in Beieren. De vogels moeten nu door de soortbeschermers van het Waldrappteam worden ingevangen en naar het gebied ten zuiden van de Alpen worden vervoerd. Vandaar moeten ze in hun eentje naar hun winterkwartier in Toscane vliegen. De jonge vogels in de groep konden zo niet de volledige trekroute leren. Toch – zo hopen de soortbeschermers – zullen ze als geslachtsrijpe dieren zelfstandig de weg terug naar hun broedgebieden vinden. Lukt dat niet, dan zouden ze in broedkolonies ten zuiden van de Alpen kunnen worden opgenomen.

Klimaatverandering vertraagt het vertrek

«De klimaatverandering brengt de vogeltrek behoorlijk in de war. De trekvogels moeten leren omgaan met de veranderde omgevingsomstandigheden. Sommige soorten lukt dat snel, andere blijven letterlijk achter», zegt professor dr. Klaus Hackländer, wildbioloog en bestuurslid van de Deutsche Wildtier Stiftung. Vooral de ongewoon milde oktober met temperaturen tot 26 graden had dit jaar invloed op de activiteit van veel trekvogels. Volgens de Duitse weerdienst lagen de temperaturen daarbij zo'n acht tot negen graden boven het langjarig gemiddelde. Dat heeft gevolgen – ook voor de dieren. Johannes Fritz, hoofd van het Waldrappteam Conservation & Research, bevestigt: «Sinds de waldrappen ongeveer 10 jaar geleden met trekgedrag zijn begonnen, zien we een duidelijke trend: het begin van de herfsttrek wordt steeds wisselvalliger en het vertrek vindt steeds later plaats.» Aanvankelijk begon de aankomst van de waldrappen richting de Alpen in de eerste dagen van oktober. Vorig jaar staken de meeste vogels de Alpen pas op 26 oktober over, en dit jaar vertrokken ze pas op 31 oktober.

Terwijl gevoelige en zeldzame vogels zoals de waldrap het vertrek missen, vliegen opportunistisch aangelegde vogels met grote populaties, zoals kraanvogels of grauwe ganzen, helemaal niet weg. Zo puilt het Galenbecker See, een belangrijk slaap- en rustgebied bij het stichtingsgoed Klepelshagen in Mecklenburg-Vorpommern, in de herfst met tot wel 25’000 kraanvogels uit zijn voegen. Een deel van de kraanvogels probeert daar elk jaar ook te overwinteren. «Zolang de meren waarin de slaapplaatsen van de kraanvogels liggen niet dichtvriezen en ze genoeg te eten vinden, zien ze geen reden om ergens anders naartoe te trekken», zegt Hackländer.

Het trekgedrag van een vogel zit in zijn genen. Hoe lang afzonderlijke vogelsoorten nodig zullen hebben om zich aan de klimaatverandering aan te passen, is moeilijk te voorspellen. «Natuurlijk hebben alle vogels onze steun nodig», zegt Hackländer. «Maar als we zeldzame soorten willen redden, moeten we vooral die vogels in het oog houden die moeite hebben met de klimaatverandering, en hen helpen.» De Deutsche Wildtier Stiftung ondersteunt het Waldrappteam Conservation & Research door gps-zenders ter beschikking te stellen die de vliegroute van de dieren documenteren. Zo kunnen trekgedrag en gevarenplekken snel worden vastgesteld.