Hoeveel jachtongevallen gebeuren er in Zwitserland?

Puur rekenkundig gebeurt er elke 29 uur een jachtongeval. Toch bestaat er tot op heden geen centrale, volledige meldingsplicht – en het aantal niet-geregistreerde gevallen is aanzienlijk.

Wat zeggen de BFU-gegevens sinds het jaar 2000?

Het adviesbureau voor ongevallenpreventie (BFU) documenteert jachtongevallen al decennialang. De analyses sinds het jaar 2000 tonen een constant zorgwekkend beeld: over een periode van ongeveer 25 jaar werden meer dan 75 dodelijke jachtongevallen geregistreerd. Dat komt gemiddeld neer op drie doden per jaar alleen al in de geregistreerde categorieën. Daarbovenop komen jaarlijks tientallen zwaargewonden met blijvend letsel.

De BFU maakt daarbij onderscheid tussen vuurwapenongevallen, valpartijen en overige ongevallen tijdens de jacht. Vuurwapenongevallen maken een aanzienlijk deel uit van de zware en dodelijke ongevallen – in tegenstelling tot het soms aangehaalde narratief van de jachtlobby, volgens hetwelk de recreatieve jacht «veiliger dan golf» zou zijn. Bron: BFU – Adviesbureau voor ongevallenpreventie.

SUVA-gegevens 2006–2015 en 2016–2020: wat de cijfers tonen

De SUVA (Zwitserse Ongevallenverzekeringsinstelling) registreert jachtongevallen als vrijetijdsongevallen in het kader van de Ongevallenverzekeringswet (WGV). De analyse voor de periode 2006–2015 toont jaarlijks ongeveer 300 erkende ongevallen op het gebied van de recreatieve jacht, ongeveer 2 sterfgevallen per jaar en ongeveer 2 nieuwe invaliditeitsuitkeringen per jaar.

De daaropvolgende periode 2016–2020 bevestigt deze cijfers en levert een belangrijke kostendimensie op: nog steeds ongeveer 300 ongevallen per jaar, ongeveer 1 sterfgeval per jaar (in het geregistreerde collectief), ongeveer 2 nieuwe invaliditeitsuitkeringen per jaar en jaarlijkse verzekeringskosten van ongeveer 3,6 miljoen frank.

Deze 3,6 miljoen frank per jaar dekken uitsluitend de kosten voor het verzekerde collectief – dus jachtopzieners in loondienst, wildhoeders en vergelijkbare beroepsgroepen, evenals recreatieve jagers die als werkenden WGV-plichtig zijn. De totale maatschappelijke kosten, inclusief niet-verzekerden, liggen veel hoger.

Het aantal niet-geregistreerde gevallen: wie niet wordt geregistreerd

De SUVA-statistiek heeft een fundamentele leemte: ze registreert alleen personen die verplicht verzekerd zijn volgens de ongevallenverzekeringswet (UVG). Gepensioneerde recreatieve jagers – statistisch gezien een bijzonder ongevalsgevoelige groep, aangezien oudere jaargangen onevenredig sterk vertegenwoordigd zijn in de jacht – vallen volledig buiten de statistiek. Hetzelfde geldt voor zelfstandigen zonder vrijwillige UVG-dekking, huisvrouwen en huismannen, studenten en buitenlandse gastjagers die in Zwitserland jagen.

Aangezien recreatieve jagers in Zwitserland duidelijk ouder zijn dan het bevolkingsgemiddelde – velen zijn 55 jaar en ouder, een aanzienlijk deel is al gepensioneerd – is het dark number structureel aanzienlijk. Een volledige, landelijke jachtongevallenstatistiek bestaat tot op de dag van vandaag niet.

Verdeling over de kantons: waar gebeuren de meeste ongevallen?

De regionale verdeling van de jachtongevallen volgt de jachtintensiteit en het karakter van het terrein. Volgens BFU-analyses komt 28 % van alle geregistreerde jachtongevallen voor rekening van Graubünden. Daarop volgen ongevallen in het buitenland (Zwitserse recreatieve jagers op jachtreis) met 16 %, Ticino met 7 %, Aargau met 6 % en Wallis met 5 %. De overige kantons delen de resterende 38 %.

Het hoge aandeel van het kanton Graubünden valt te verklaren door het alpine terrein, de hoogjacht (die jaarlijks duizenden recreatieve jagers naar moeilijk bergterrein stuurt) en de pure omvang van het jachtgebied. De 16 % buitenlandse ongevallen tonen aan dat Zwitserse recreatieve jagers ook bij jachtreizen naar het buitenland aanzienlijke ongevalsrisico's nemen.

Concreet geval: het dodelijke ongeval in Vaud, december 2024

In december 2024 werd in Oulens-sous-Echallens in het kanton Vaud een 64-jarige recreatieve jager door een collega doodgeschoten. Een groep probeerde wilde zwijnen uit een dicht struikgewas op te jagen. In de onoverzichtelijkheid van de situatie opende een andere recreatieve jager het vuur en raakte de 64-jarige dodelijk. Het geval illustreert exemplarisch de gevaarlijke combinatie van groepsdrijven, slecht zicht en een hoog stressniveau, die kenmerkend is voor drukjachten en drijfjachten.

Zulke gevallen zijn geen losstaande gebeurtenissen. Ook in voorgaande jaren waren er in verschillende Zwitserse kantons dodelijke jachtongevallen door verwarring van dier en mens of door misgerichte schoten in groepen. Het gebrek aan openbare documentatie verhindert een systematische verwerking van deze gevallen.

Alcohol tijdens de recreatieve jacht

Een factor die in het publieke debat nauwelijks ter sprake komt, is het alcoholgebruik. Bij veel jachten – met name bij gezellige drijfjachten en gezelschapsjachten – is het gezamenlijk gebruik van alcohol onderdeel van de jachtcultuur. Aanzit en drijven wisselen elkaar af met pauzes waarin sterke drank en wijn worden geschonken.

In Zwitserland bestaan er geen landelijke, bindende wettelijke alcoholverboden voor recreatieve jagers tijdens het actieve jachtbedrijf. Sommige kantons hebben aanbevelingen of regelingen in jachtverordeningen, maar een met het wegverkeersrecht vergelijkbare duidelijke grens van 0,5 promille met systematische controle is in de jacht niet ingeburgerd. Wie met de auto alcohol achter het stuur drinkt, riskeert zijn rijbewijs; wie met het geweer op jacht alcohol gebruikt, riskeert – behalve het leven van anderen – weinig juridische gevolgen.

Het belangenconflict van JagdSchweiz bij eigen statistiek

JagdSchweiz, de overkoepelende organisatie van de Zwitserse recreatieve jagers, verzamelt en publiceert zelf gegevens over jachtongevallen. Daarbij bestaat een duidelijk structureel belangenconflict: de organisatie, die voor de belangen van de recreatieve jagers lobbyt en de jacht in een zo positief mogelijk daglicht wil stellen, produceert tegelijkertijd de statistieken waarnaar publieke debatten en autoriteiten verwijzen.

De statistieken van JagdSchweiz omvatten niet dezelfde basispopulatie als SUVA of BFU, wat directe vergelijkingen bemoeilijkt. De organisatie heeft er belang bij de ongevallencijfers zo laag mogelijk voor te stellen. Er bestaat geen onafhankelijke externe controle van de eigen gegevensverzameling van JagdSchweiz. Kantons die jachtongevallen moeten melden, doen dit op verschillende plekken en volgens verschillende criteria.

Ontbrekende centrale meldplicht: een structureel probleem

Anders dan in andere gevaarlijke vrijetijdssectoren bestaat er voor de recreatieve jacht in Zwitserland geen centrale, volledige meldplicht voor alle ongevallen. De kantons hanteren de registratie verschillend, sommige helemaal niet systematisch.

Het contrast met andere EU-landen is opvallend: in Frankrijk, waar de jacht bijzonder intensief en maatschappelijk omstreden is, heeft de regering na een reeks dodelijke ongevallen een openbare database voor jachtongevallen ingevoerd en minimumafstanden tot woongebieden wettelijk verankerd. In Zwitserland is men ver verwijderd van vergelijkbare transparantiemaatregelen. Meer informatie over Europese vergelijkingen biedt ons Dossier over jachtslachtoffers in Europa.

Wat de 3,6 miljoen frank niet bevat

De jaarlijkse SUVA-kosten van 3,6 miljoen frank voor jachtongevallen omvatten alleen directe verzekeringsuitkeringen voor het UVG-plichtige collectief. Niet inbegrepen zijn: kosten voor ongevallen van gepensioneerden en zelfstandigen; kosten voor psychische nazorg van ongevalsslachtoffers en getuigen; kosten voor strafvervolging en gerechtelijke procedures na jachtongevallen; kosten voor zoek- en reddingsacties (helikopter, bergredding); productieverliezen door invaliditeit; kosten voor ongevallen in het buitenland. De werkelijke totale economische kosten liggen daarmee aanzienlijk hoger. Meer hierover in het dossier «Wat de recreatieve jacht Zwitserland werkelijk kost».

Jachtongevallen en stroperij: de criminele dimensie

Niet alle vuurwapenincidenten in de jachtcontext zijn ongevallen. Een deel van de gemelde gevallen betreft illegale afschoten, stroperij en het opzettelijk beschieten van wilde dieren buiten de toegestane tijden, gebieden of soorten. Deze gevallen worden in de jachtongevallenstatistiek anders gecategoriseerd, maar maken deel uit van het totaalbeeld. Ons Dossier over stroperij en jachtcriminaliteit belicht deze dimensie.

Politieke eisen: wat nodig zou zijn

Vanuit jachtkritisch perspectief is dringend nodig: een centrale, onafhankelijke meldplicht voor alle jachtongevallen, ongeacht de verzekeringsstatus; volledige registratie van alle slachtoffergroepen, inclusief gepensioneerde en buitenlandse jachttoeristen; een alcohol- en drugsverbod tijdens de jacht naar analogie van het wegverkeersrecht; veiligheidsafstanden tot woongebieden, wandelpaden en recreatiegebieden; en onafhankelijke controle van de JagdSchweiz-statistieken. Verdere contextinformatie biedt ons Dossier over recreatieve jacht en wapens.

Conclusie: transparantie in plaats van verbondsstatistiek

Jachtongevallen in Zwitserland zijn geen randverschijnsel. Ongeveer 300 geregistreerde ongevallen per jaar, 3,6 miljoen frank aan directe verzekeringskosten, een enorm dark number door het ontbreken van registratie van gepensioneerden en zelfstandigen – en een belangenverbond dat de datasoevereiniteit over de eigen ongevallenstatistiek bezit. Dat is geen toeval, maar het resultaat van een lobbystructuur die transparantie verhindert. Zolang er geen onafhankelijke, volledige en verplichte jachtongevallenstatistiek bestaat, blijft de omvang van het probleem in het duister.

Verdere inhoud op wildbeimwild.com:

• Dossier: jachtongevallen Zwitserland
• Dossier: Jachtslachtoffers in Europa – doden, gewonden en een continent zonder statistiek
• Dossier: Recreatieve Jacht en wapens
• Dossier: Stroperij en jachtcriminaliteit in Zwitserland

Meer achtergrond over het actuele jachtbeleid in Zwitserland vind je in ons Dossier op wildbeimwild.com.