Industriële landbouw verwoest de planeet

Een rapport, gesponsord door enkele van de grootste voedings- en landbouwbedrijven ter wereld, concludeert dat de overstap naar duurzame praktijken te traag verloopt.

Voedingsbedrijven en overheden moeten onmiddellijk de krachten bundelen om de wereldwijde landbouwpraktijken te veranderen, of ze riskeren «de planeet te verwoesten«, aldus de voorstanders.

Het rapport, opgesteld door een werkgroep binnen het Sustainable Markets Initiative (SMI), een door koning Charles III opgericht netwerk van wereldwijde CEO's die zich richten op klimaatvraagstukken, wordt gepubliceerd enkele dagen voor de start van de Cop27-klimaattop van de Verenigde Naties in Egypte.

Een boer staat op de achtergrond met zijn handen in zijn zij terwijl hij de door hitte en droogte verschroeide tomaten verwerkt die aan de wijnstokken hangen.

Veel van 's werelds grootste voedings- en landbouwbedrijven hebben zich de afgelopen jaren ingezet voor duurzame landbouwpraktijken. Regeneratieve teeltmethoden, waarbij de vermindering van broeikasgasemissies, de gezondheid van de bodem en waterbehoud centraal staan, worden inmiddels toegepast op 15% van het landbouwareaal.

Het tempo van de verandering is echter veel te traag, aldus het rapport, en moet tegen 2030 verdrievoudigen wil de wereld überhaupt een kans hebben om de temperatuurstijging onder 1,5 °C te houden – een waarde die, wanneer overschreden, volgens wetenschappers een nog verwoestender klimaatverandering op de planeet zou veroorzaken.

Het rapport werd ondertekend door Bayer, Mars, McCain Foods, McDonald's, Mondelez, Olam, PepsiCo, Waitrose en anderen. Zij vormen een sterke politieke en economische kracht die wereldwijd invloed heeft op de voedselvoorzieningsketen. Volgens critici behoren zij ook tot de belangrijkste verantwoordelijken voor het wanbeheer van de klimaatverandering. Een van hen omschreef het rapport als «veel geschreeuw en weinig wol«, waarmee de eigenlijke crisis niet wordt opgelost.

De voedselproductie is verantwoordelijk voor een derde van alle door de mens veroorzaakte broeikasgassen, en een aantal ondertekenaars worden milieuovertredingen en «greenwashingGreenwashing» verweten. Activiste Greta Thunberg boycot Cop dit jaar, nadat ze de wereldtop een pr-stunt heeft genoemd, «waarbij het leiders en machthebbers vooral om aandachtte doen is«.

«We bevinden ons op een kritiek punt waarop iets moet gebeuren», zei de voorzitter van de taskforce en vertrekkend Mars-CEO Grant Reid. «Het verband tussen de gezondheid van de mens en die van de planeet is duidelijker dan ooit…» Grote voedselconcerns en de landbouw moeten een grote rol spelen bij het veranderen hiervan, zei Reid. «Het zal niet eenvoudig zijn, maar we moeten het voor elkaar krijgen», zei hij.

De landbouw is de grootste economische sector ter wereld. Weide- en akkerland beslaat ongeveer 50% van het bewoonbare land op aarde en verbruikt zo'n 70% van de zoetwatervoorraden. De klimaatcrisis stelt de sector wereldwijd voor grote uitdagingen, maar de oproep van de groep tot verandering komt op een moment waarop de sector, waarin 1 miljard mensen werkzaam zijn, kampt met problemen in de toeleveringsketen als gevolg van de coronapandemie en de stijgende inflatie. Bovendien groeit de scepsis over de beloften van bedrijven die hebben bijgedragen aan de klimaatverandering.

Deze actuele problemen mogen niet afleiden van de noodzaak van verandering, staat in het rapport. «Gezien de inflatoire omgeving en de wijdverbreide verstoring van de toeleveringsketen zou het gemakkelijk zijn om de langetermijnuitdaging van het opschalen van regeneratieve landbouw uit het oog te verliezen. Maar wij geloven dat we de urgentie niet uit het oog mogen verliezen. We moeten nu handelen om ernstigere crises in de toekomst te voorkomen», schrijven de auteurs van het rapport.

Sunny George Verghese, voorzitter van de raad van bestuur van Olam, een van 's werelds grootste leveranciers van cacaobonen, koffie, katoen en rijst, zei: «We kunnen niet doorgaan met het produceren en consumeren van voedsel, veevoer en vezels zoals we dat vandaag doen, tenzij het ons niet uitmaakt de planeet te vernietigen.«

«De enige uitweg voor ons is de overgang naar een veerkrachtiger voedselsysteem, waarmee we kunnen voorzien in de behoeften van een groeiende bevolking zonder de resource-intensiteit die we vandaag hebben.»

Het rapport onderzocht drie voedselgewassen, aardappelen, rijst en tarwe, en heeft beleidsaanbevelingen geformuleerd die op de Cop27 gepresenteerd zullen worden.

De leden van de task force werken eraan om boeren de kortetermijn economische argumenten voor verandering smakelijk te maken. «Het is voor de gemiddelde boer gewoon niet overtuigend genoeg«, aldus Reid. In het rapport wordt betoogd dat de industrie en de overheid ook harder moeten werken aan het dichten van de kennislacune en ervoor moeten zorgen dat boeren de beste methoden toepassen. Ten derde moeten alle betrokkenen in de landbouw – van boeren tot voedselproducenten tot autoriteiten, banken en verzekeraars – zich inzetten voor een overgang naar duurzamere praktijken.

«Het gaat om veranderingen voor alle actoren, inclusief de overheid, particuliere en publieke bedrijven en anderen. Geen enkele actor kan dit alleen doen, het moet een samenwerking van bereidwilligen zijn. Er moet nu gehandeld en uitgevoerd worden«, aldus Reid.

In de komende zes maanden zal de groep onderzoeken hoe zij het werk van de task force kunnen verspreiden om een gemeenschappelijk systeem te creëren voor het meten van milieuresultaten, een geloofwaardig systeem in te voeren voor betalingen aan boeren voor milieuresultaten, de kosten voor boeren om over te schakelen op duurzame praktijken te verlagen, ervoor te zorgen dat het beleid boeren beloont voor het vergroenen van hun bedrijf, en de inkoop van gewassen uit bepaalde gebieden te bevorderen die overschakelen op regeneratieve landbouw.

Wetenschappers schatten dat de voedselproductie verantwoordelijk is voor 35% van de broeikasgasemissies, en vlees veroorzaakt meer dan twee keer zoveel vervuiling als planten.

Devlin Kuyek, onderzoeker bij GRAIN, een non-profitorganisatie die zich inzet voor de ondersteuning van kleine boeren, zei dat het voor grote landbouw- en voedingsbedrijven steeds moeilijker wordt om de klimaatverandering te negeren. «Maar ik geloof niet dat een van deze bedrijven – laten we zeggen een McDonald's – zich zal verplichten om de verkoop van sterk milieubelastende producten te beperken. Ik geloof niet dat PepsiCo zal zeggen dat de wereld geen Pepsi nodig heeft.»

Kuyek wees erop dat Yara, een andere ondertekenaar van het rapport, 's werelds grootste leverancier van stikstofhoudende meststoffen is, «die verantwoordelijk zijn voor één op de 40 ton jaarlijks uitgestoten broeikasgassen».

«Dat is nogal onoprecht», zei Kuyek. «Kleine, lokale voedselsystemen voeden nog steeds de meeste mensen op de planeet, en de werkelijke dreiging is dat het industriële systeem uitbreidt ten koste van het werkelijk duurzame systeem. De concernbedrijven doen hier iets voorwenden door te doen alsof ze deel van de oplossing zijn, terwijl ze onvermijdelijk deel van het probleem zijn.»

Gezien de controversiële geschiedenis van sommige bedrijven die bij het rapport betrokken zijn, zei Verghese dat hij kritiek en vraagtekens verwachtte. «Alle bedrijven moeten er rekening mee houden dat ze worden aangevallen als het om echte greenwashing gaat. Er is nergens om je te verstoppen», zei hij. «Wat Olam betreft, zijn we duidelijk over onze doelstellingen en hebben we het vertrouwen om die doelstellingen openbaar te maken. We hebben allemaal vooruitgang geboekt op weg naar duurzaamheid. Het is niet zo dat we in het verleden geen fouten hebben gemaakt, maar omdat we daarin beter zijn geworden, zijn we bereid ons aan een onderzoek te onderwerpen.«

Zowel Reid als Verghese zeiden dat de omvang van de problemen waarmee de wereldwijde voedselvoorziening wordt geconfronteerd niet onderschat mag worden, maar dat steeds meer regeringen en bedrijven overtuigd raken van de noodzaak van dringende veranderingen. «Ik geloof dat we iets kunnen veranderen», zei Verghese. «Ik ben optimistisch. Het feit dat dit soort coalities ontstaat, is zeer positief. Wij zijn anders allemaal zeer sterke rivalen en concurrenten. We haten elkaar, we komen niet samen, tenzij er een grote crisis is. Iedereen heeft ingezien dat er een grote crisis is. We moeten samenkomen.«