Haaienaanvallen: de waarheid achter de angst

Terwijl in bijzonder warme regio's de eerste zonaanbidders al op het strand liggen, brandmerken krantenkoppen Florida als de haaienaanval-hotspot van de wereld.

Wetenschappers proberen nu tegen deze angstzaaierij te strijden.

Volgens deskundigen vond inderdaad een kwart van alle vorig jaar geregistreerde haaienaanvallen plaats in deze Amerikaanse staat: het risico om door een haai gebeten te worden is echter zelfs in Florida uiterst klein, zo beargumenteren de onderzoekers.

Haaienaanvallen uiterst zeldzaam

Wereldwijd telde de Universiteit van Florida in haar statistiek voor 2023 69 niet-uitgelokte haaienaanvallen, waarvan 16 voor de kust van deze Amerikaanse staat. Gezien de volgens officiële statistieken 135 miljoen badgasten op Florida's stranden vorig jaar is dit aantal toch relatief klein.

Ondanks het statistisch geringe risico om door een haai gebeten te worden, zit de angst voor deze roofvissen met hun scherpe tanden diep. Films als «Jaws» en de al decennialang lopende Amerikaanse documentaireserie «Shark Week» blijven deze angst aanwakkeren.

Aanvallen op mensen slechts «vergissingen»

«Als haaien in het water jagen op vissen, komen mensen hen af en toe in de weg te staan, en dan maken de haaien een fout», zegt Gavin Naylor, haaienexpert aan de Universiteit van Florida en een van de auteurs van het jaarlijkse haaienrapport.

Als haaien mensen echt zouden willen aanvallen, zou dat voor hen een fluitje van een cent zijn, legt Naylor uit: «Mensen zijn in feite een soort worstjes die in het water drijven.» Maar in plaats van aan te vallen, gaan haaien mensen doorgaans juist uit de weg.

De ondiepe subtropische wateren voor de stranden van Florida zijn rijk aan voedingsstoffen en dus ook aan prooivissen, waardoor ze veel haaien aantrekken. Voor de kust van New Smyrna Beach in Volusia County werden vorig jaar acht mensen door haaien aangevallen.

Dat leverde de plaats de weinig flatteuze bijnaam «wereldhoofdstad van de haaienbeten» op. De zee daar is populair bij surfers, maar het troebele water beperkt het zicht van de roofvissen, wat de kans vergroot dat ze per ongeluk naar een mens happen.

Handel drijven met de haaienpaniek

Haaienbeten zijn als vliegtuigongelukken – schokkend, maar zeldzaam, zegt Bruce Adams, die in New Smyrna Beach woont en tijdens het surfen zelf al meerdere keren de roofvissen tegenkwam. De slechte reputatie van de dieren is het gevolg van sensatiezucht, betreurt hij: «Daarmee wordt de verkoop aangewakkerd», zegt hij over de praktijken van gewiekste verkopers die in New Smyrna Beach T-shirts aanbieden met het opschrift «Shark Bite Capital of The World».

De meeste badgasten in Florida zijn waarschijnlijk al eens met haaien in het water geweest zonder het te weten, zegt haaienonderzoeker Joe Miguez, mede-auteur van het jaarverslag. «Ze willen eigenlijk niets met ons te maken hebben.»

Soortenbescherming in plaats van angst zaaien

Sommige mensen doen zelfs grote moeite om de roofvissen te ontmoeten. In Jupiter, ongeveer 150 kilometer ten noorden van Miami, heeft Jonathan Campbell al meer dan 500 duiken gemaakt met mensen die met haaien wilden zwemmen. «Je ziet haaien in films, en daar zijn het angstaanjagende monsters. Maar in het water zijn ze eerder als schuwe puppy's», zegt hij.

Sinds 1970 is het aantal haaien wereldwijd volgens een recente studie met 70 procent afgenomen. Misschien is de mens voor de roofvissen een groter gevaar dan zij voor hem. «We zouden ons meer moeten richten op het beschermen van deze dieren, in plaats van angstig te zijn dat ze het op ons gemunt hebben», stelt onderzoeker Miguez.