Het steenuiltje – van "schadelijk dier" tot sympathiek diertje

Tot het midden van de 20e eeuw was het steenuiltje in Zwitserland een vertrouwde vogel van het cultuurlandschap.

Schattingen gaan uit van meer dan 1000 territoria. Maar met het verdwijnen van traditionele boomgaarden, de intensivering van de landbouw en het opruimen van landschapsstructuren stortte de populatie dramatisch in.

Daar kwam nog een ander gevaar bij: vervolging door de mens. Zoals veel uilensoorten werd ook het steenuiltje lange tijd als "schadelijk dier" beschouwd. Boeren verdachten het ervan zangvogels te vangen of zelfs het kippenhok te plunderen – een misvatting, want het voedsel van het steenuiltje bestaat vooral uit muizen, insecten en wormen. Toch werd het neergeschoten of in vallen gedood zodra het zich in de buurt van de boerderij liet zien. Jachtstatistieken uit de 19e en vroege 20e eeuw tonen aan dat ook steenuiltjes ten prooi vielen aan "schadebestrijding", zij het minder vaak dan grotere uilen of roofvogels. Pas in 1925 stelde Zwitserland alle uilensoorten onder bescherming.

Bijna uitgestorven

Ondanks het jachtverbod ging de achteruitgang ongeremd door. Rond de eeuwwisseling waren er in het hele land nog slechts ongeveer 50 territoria over – de soort was praktisch verdwenen.

"Zonder gerichte beschermingsmaatregelen zou het steenuiltje vandaag uitgestorven zijn", zegt Martin Schuck, adjunct-directeur van BirdLife Schweiz.

Beschermingsmaatregelen werpen vruchten af

Sinds de jaren 1980 zetten BirdLife Schweiz en talrijke partners – waaronder kantons, gemeenten, stichtingen en niet in de laatste plaats boeren en boerinnen – zich in voor de redding van deze soort. Belangrijke maatregelen zijn:

• het planten van hoogstamfruitbomen,
• het aanleggen van biodiversiteitsbevorderende gebieden,
• de bouw van nestkasten en zitstokken,
• alsook kleine structuren zoals takken- en stenenhopen.

Deze inspanningen werpen vruchten af: vandaag zijn er weer 161 territoria, zoveel als al meer dan vier decennia niet meer.

Landbouwbeleid als sleutel

Toch blijft het steenuiltje ondanks deze successen bedreigd. Bepalend voor zijn overleven is een gevarieerd cultuurlandschap. In de driehoek bij Bazel wordt duidelijk hoe sterk politieke randvoorwaarden werken: terwijl NABU in Duitsland en LPO in Frankrijk door gerichte steun stabiele populaties konden opbouwen, liep Zwitserland lang achter. De reden hiervoor is de nog intensievere landbouw in dit land – een gevolg van het landbouwbeleid.

We gieten nog steeds olie op het vuur in plaats van water, en verbazen ons erover waarom we de brand niet kunnen doven, aldus Schuck kritisch.

Doel: 300 territoria tot 2031

BirdLife Schweiz heeft zich voorgenomen het aantal territoria tot 2031 te verhogen naar minstens 300. Pas dan zou men kunnen spreken van een werkelijk gewaarborgde toekomst.

Vandaag geldt het steenuiltje voor veel mensen als een charismatische ambassadeur voor een natuurvriendelijk cultuurlandschap. De geschiedenis van zijn vervolging – van vermeende schadelijke soort die werd bestreden, tot bedreigde diersoort die nu met grote inspanning wordt gered – is tegelijk een leerstuk over de manier waarop de mens met de natuur omgaat.

De kleine uil toont: met kennis, samenwerking en politieke wil is het mogelijk om soorten terug te brengen. Maar evenzeer hoe lichtvaardige vooroordelen en verkeerde beslissingen hele soorten aan de rand van de verdwijning kunnen brengen.

Afschaffing van de hobby-jacht

Wij zetten ons in voor een ethisch begrip van wilde dieren en jacht naar het voorbeeld van KANTON GENÈVE. Feiten in plaats van jagerslatijn.