Alarmerende langetermijneffecten van insecticiden op mieren

Onderzoekers van het Instituut voor Bijengezondheid van de Universiteit van Bern tonen in een studie aan dat zelfs geringe residuen van neonicotinoïde insectengiffen mieren blijvend aantasten. De onderzoekers stellen het huidige gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen ter discussie en roepen op tot duurzamere oplossingen in de landbouw.

«De afgelopen jaren is wereldwijd een afname van de hoeveelheid en diversiteit van insecten waargenomen. Ook mieren worden hierdoor getroffen, terwijl zij een onvervangbare rol spelen in onze ecosystemen en bijdragen aan het behoud van onze natuurlijke biodiversiteit», zegt Daniel Schläppi van het Instituut voor Bijengezondheid van de Universiteit van Bern, hoofdauteur van de huidige studie.

Een oorzaak van het wereldwijde insectenverlies zien onderzoekers in pesticiden. «Vanwege hun chemische eigenschappen verontreinigen neonicotinoïde insecticiden bodem en grondwater en kunnen ze al worden aangetoond in gebieden waar ze helemaal niet worden gebruikt», benadrukt medeauteur Gaétan Glauser van de Universiteit van Neuchâtel. Lage hoeveelheden neonicotinoïden werken niet dodelijk, maar de studie wijst ernstige langetermijneffecten aan die tot nu toe nog niet waren onderzocht.

De negatieve effecten worden pas in het tweede jaar van de koloniegroei zichtbaar, zoals blijkt uit de gegevens die zijn verzameld aan de Universiteit van Bern in samenwerking met Agroscope en de Universiteit van Neuchâtel. Volgens de auteurs onderstreept deze studie hoe belangrijk het is om te streven naar een duurzame landbouw, om onherstelbare schade aan ons milieu te voorkomen. De studie is gepubliceerd in het tijdschrift «Nature Communications Biology».

Zorgwekkende langetermijneffecten

Het neonicotinoïde insecticide thiamethoxam wordt in de landbouw gebruikt om plaaginsecten te bestrijden. Zoals meerdere studies al hebben aangetoond, schaden deze stoffen ook nuttige insecten, zoals bijen. «Zoals we nu hebben kunnen laten zien, worden helaas ook mieren door deze chemicaliën aangetast», zegt Schläppi. Voor de studie werden koninginnen van de zwarte tuinmier (Lasius niger) verzameld en gedurende 64 weken in het laboratorium geobserveerd tijdens de stichting van hun kolonie.

Aan het begin van de eerste overwintering vertoonden kolonies die chronisch aan een pesticide waren blootgesteld en kolonies uit de controlegroep geen verschillen in koloniegrootte. In het daaropvolgende jaar bleek echter dat de kolonies in de pesticidegroep aanzienlijk minder werksters telden. Aangezien een groot aantal werksters een doorslaggevende factor is voor het succes van een mierenkolonie, komt daarmee het voortbestaan van de kolonies in gevaar. «Als we bedenken hoe belangrijk mieren zijn voor onze ecosystemen, wordt duidelijk dat het gebruik van neonicotinoïden een bedreiging vormt voor ons milieu», benadrukt Schläppi.

Oproep tot duurzame oplossingen

«De langetermijneffecten van neonicotinoïde insecticiden op mieren zijn alarmerend», zegt prof. dr. Peter Neumann van het Instituut voor Bijengezondheid van de Universiteit van Bern. «Onze studie laat bij wijze van voorbeeld zien hoe lang het kan duren voordat de gevolgen van zulke geringe residuen van landbouwchemicaliën, met mogelijk verstrekkende consequenties, zichtbaar worden.» Daarom benadrukken de auteurs dat het belangrijk is om zowel mieren als modelorganismen in aanmerking te nemen als ook langetermijneffecten mee te nemen in toekomstige risicobeoordelingen. Zo moet een duurzamere landbouw blijvend worden veiliggesteld.