VN-alarm: trekkende diersoorten in ernstige toestand

44% van de trekkende soorten neemt af

Met veel trekkende diersoorten gaat het slecht.

Bij 44 procent van deze soorten neemt de populatie af. Iets meer dan een vijfde, 22 procent, wordt zelfs met uitsterven bedreigd. Dat blijkt uit een gepubliceerd VN-rapport.

Onder trekkende soorten verstaat men dieren die regelmatig grote afstanden afleggen. Slechts bij 14 van deze soorten is de instandhoudingsstatus volgens het rapport verbeterd, bijvoorbeeld bij blauwe vinvissen en bultruggen of bij de zeearend.

Het eerste rapport over de staat van trekkende soorten is gepubliceerd door het secretariaat van het Verdrag inzake de bescherming van trekkende wilde diersoorten (CMS) in Bonn en gepresenteerd tijdens een VN-bijeenkomst in Samarkand, Oezbekistan. Het rapport richt zich op 1.189 diersoorten die door de verdragspartijen van CMS internationaal als beschermwaardig worden erkend. Daarnaast bevat het ook informatie over ruim 3.000 andere trekkende soorten.

Trekkende dieren hebben intacte reisroutes nodig

Silke Bauer, expert op het gebied van dierentrek bij het Zwitsers Vogelobservatorium Sempach, is niet verbaasd over de cijfers uit het eerste uitgebreide VN-rapport. Trekkende dieren zijn bijzonder kwetsbaar.

Ze zijn niet afhankelijk van één leefgebied, maar van veel verschillende. Leefgebieden die zich aaneenrijgen als parels aan een snoer: «Als er slechts één van deze parels wordt vernietigd, valt de hele ketting uiteen. De route is onderbroken.»

Met vissen gaat het bijzonder slecht

Elk jaar ondernemen miljarden dieren trekbewegingen te land, te water en door de lucht. Ze steken landsgrenzen en continenten over, waarbij sommige duizenden kilometers afleggen op zoek naar voedsel en partners. Denk hierbij aan zalmen en zeeschildpadden, ooievaars en sterns, gnoes en olifanten.

Onder het motto «De natuur kent geen grenzen» is onlangs in Samarkand de 14e CMS-conferentie van start gegaan. Regeringsvertegenwoordigers, wetenschappers en natuurbeschermers bespraken de uitdagingen voor de natuurbescherming met het oog op trekvogels en migrerende land- en zeedieren. Het gaat ook om de bedreigingen waarmee zij te maken hebben door visserij, verlies van leefgebied en klimaatverandering.

Gorilla's en bijna de helft van alle schildpadden die door het CMS worden gemonitord, worden volgens het rapport met uitsterven bedreigd. Tot de diersoorten waarvan de populatie afneemt, behoren onder meer de rosse grutto, die zonder onderbreking meer dan 12.000 kilometer vliegt tussen Alaska en Nieuw-Zeeland, en de sterk bedreigde Europese aal, die voor de voortplanting van zoet water naar zee trekt.

Bijzonder slecht is het gesteld met de visstand: 97 procent van de door het CMS vermelde vissoorten wordt met uitsterven bedreigd. Daartoe behoren migrerende haaien, roggen en steuren, waarvan de bestanden sinds de jaren zeventig met 90 procent zijn afgenomen. De twee grootste bedreigingen voor migrerende vissoorten zijn overmatig gebruik, bijvoorbeeld door visserij, en verlies van leefgebied door menselijke activiteit. Klimaatverandering, vervuiling en invasieve soorten hebben eveneens sterk negatieve gevolgen.

Belangrijke rol voor ecosystemen

Om de diersoorten te beschermen, hebben de auteurs van het rapport een reeks aanbevelingen geformuleerd. Zo moeten door mensen aangelegde infrastructuren zoals wegen of hoogspanningsleidingen op belangrijke vliegroutes, zwemroutes en migratiepaden tot een minimum worden beperkt. Er moet bovendien meer gedaan worden om de voor de trek belangrijke gebieden te begrijpen en beter te beschermen.

De wereldgemeenschap moet nu handelen, aldus Inger Andersen, uitvoerend directeur van het Milieuprogramma van de Verenigde Naties (UNEP). «Gezien de precaire situatie van veel van deze dieren kunnen we het ons niet veroorloven te aarzelen en moeten we samen werken om de aanbevelingen in de praktijk te brengen.» Migrerende soorten spelen een essentiële rol bij het in stand houden van de ecosystemen van de wereld, doordat ze planten bestuiven, belangrijke voedingsstoffen transporteren, plagen bestrijden en bijdragen aan de opslag van koolstof.