Winnaars, verliezers en de rol van de hobbyjacht

Ook Zwitserland behoort tot de zorgenkinderen: in geen enkel ander land in Europa is het aandeel bedreigde soorten zo hoog; meer dan een derde van de planten-, dier- en schimmelsoorten geldt als bedreigd.

Natuurbeschermingsorganisaties benoemen de belangrijkste oorzaken duidelijk: vernietiging van leefgebieden, overexploitatie, stroperij, milieuvervuiling en klimaatcrisis. Opvallend stil blijft het in veel balansrapporten over nog een andere factor, de hobbyjacht, hoewel die op de meest uiteenlopende plaatsen als versterker van deze crises werkt.

Winnaars: waar bescherming werkt, ondanks de hobbyjacht

Tot de winnaars van 2025 behoren onder andere de wisent, de groene zeeschildpad en de steenuil. Bij de wisent laten herintroductieprojecten en grootschalige bescherming van leefgebieden in Europa zien dat grootwild zich kan herstellen wanneer de mens hem ruimte laat en hobbyjacht op deze soort taboe blijft. De groene zeeschildpad profiteert van streng beschermde nestplaatsen, visserijregulering en internationale verdragen die bejaging en handel verbieden. De steenuil in Zwitserland kon dankzij gerichte beschermingsprogramma's, nestkastprojecten en samenwerking met grondeigenaren van de status «met uitsterven bedreigd» naar «sterk bedreigd» worden opgewaardeerd, een minieme stemmingswijziging in een verder sombere statistiek. Al deze voorbeelden hebben één ding gemeen: waar soorten zich herstellen, werden hobbyjacht en gebruik duidelijk beperkt, werden leefgebieden actief opgewaardeerd en kreeg bescherming politieke prioriteit.

Verliezers: aal, zeehonden en vele onzichtbare slachtoffers

Aan de verliezende kant staat de Europese paling, die op de Rode Lijst is ingedeeld als «met uitsterven bedreigd». Het aantal jonge dieren is sinds de jaren 1980 met meer dan 90 procent ingestort, aangedreven door verlies van leefgebied, dwarsbarrières in rivieren, ziekten en vooral de zeer winstgevende, illegale handel. Ook verschillende arctische zeehondensoorten verkeren in een crisis: de klapmuts geldt inmiddels als «sterk bedreigd», terwijl de baard- en zadelrob van «niet bedreigd» naar «gering bedreigd» zijn opgewaardeerd. Walrussen blijven ingedeeld als «bedreigd», ernstig bedreigd door het verdwijnen van zee-ijs, scheepvaart, onderwaterlawaai, grondstofwinning alsook hobbyjacht en visserij. Daar komen veel minder prominente slachtoffers bij: verschillende vogelsoorten, grote zoogdieren en zeebewoners die lijden onder bijvangst, stroperij en de combinatie van industrieel gebruik en hobbyjacht.

Het blinde vlek: hobbyjacht als crisisversterker

De evaluatierapporten van natuurbeschermingsorganisaties spreken uitvoerig over vernietiging van leefgebied, overbenutting en stroperij, maar de hobbyjacht in Europa blijft vaak slechts zijdelings vermeld. Daarbij is de grens tussen «legale hobbyjacht» en stroperij lang niet zo duidelijk als de jachtverenigingen het graag voorstellen: voor de Europese paling bijvoorbeeld is de illegale vangst een hoofdoorzaak van de instorting van de populatie, en de vraag wordt ook gevoed door markten waarop legale en illegale waar nauwelijks van elkaar te onderscheiden zijn. In veel regio's versterkt de hobbyjacht de druk op toch al verzwakte ecosystemen, doordat predatoren worden geëlimineerd, verstoringsgevoelige soorten tijdens kwetsbare periodes worden opgejaagd en met lood en hagel nieuwe bronnen van schadelijke stoffen in het milieu worden gebracht. De officiële communicatie spreekt graag van «populatieregulatie» en «hegen», terwijl dezelfde soorten in de rapporten van natuurbeschermingsorganisaties als verliezers opduiken. Wie over winnaars en verliezers onder de wilde dieren spreekt zonder de rol van de hobbyjacht in Midden-Europa te benoemen, verbergt een relevant deel van de werkelijkheid.

Jachtpolitieke gevolgen: minder schieten, meer beschermen

De voorbeelden van de winnende soorten laten zien wat werkt: grootschalige beschermde gebieden, strikte jachtverboden of -moratoria, consequente bestrijding van illegale handel en de bereidheid om gebruiksbeperkingen politiek af te dwingen. Tegelijkertijd ontmaskert de lijst van verliezers de mythe dat men soortcrises kan «wegreguleren» zonder het grondstoffenverbruik en de jachtdruk fundamenteel ter discussie te stellen.

Voor landen als Zwitserland en hun buren betekent dit: wie de wisent, de steenuil of de goudjakhals als succes voor de soortbescherming viert, kan niet tegelijkertijd de hobbyjacht op andere wilde dieren uitbreiden, beschermde gebieden doorsnijden en nieuwe uitzonderingen in het jachtrecht scheppen. De vraag «welke soorten profiteren van bescherming en welke lijden onder verdere bejaging» beantwoordt de balans 2025/26 duidelijker dan welke jachtpolitieke pr ook: winnaars zijn daar waar wij terugtreden, verliezers daar waar wij verder toeslaan.