Vleermuizen in Zwitserland herbergen geen gevaarlijke virussen

Vleermuizen worden beschouwd als de meest waarschijnlijke oorsprong van het coronavirus Sars-CoV-2, maar de precieze herkomst is nog altijd niet definitief opgehelderd.

In uitwerpselen- en weefselmonsters van in Zwitserland levende vleermuizen hebben virologen van de Universiteit van Zürich naar virussen gezocht. Ze ontdekten 16 virusfamilies die gewervelde dieren kunnen infecteren, waaronder coronavirussen. Zij gaan er echter niet van uit dat er gevaar bestaat voor mensen.

In vleermuizen zijn al duizenden verschillende virussen aangetoond, waarvan sommige rechtstreeks of via een tussengastheer mensen kunnen infecteren. Tot deze zoönotische virussen behoren niet alleen diverse coronavirussen, maar ook het hondsdolheid-, Marburg-, Ebola-, Nipah- en Hendra-virus.

Het team rond Cornel Fraefel en Jackub Kubaki van het Virologisch Instituut van de Universiteit van Zürich jaagde nu, samen met de Kliniek voor Dierentuin-, Huisdier- en Wilde Dieren van het Dierenziekenhuis Zürich en de Stiftung Fledermausschutz, op virussen waarvoor vleermuizen in Zwitserland als reservoir dienen.

Met genoomanalyses onderzochten de onderzoekers uitwerpselen- en weefselmonsters van 7291 vleermuizen en 18 inheemse vleermuizensoorten, waarin ze 39 verschillende virusfamilies konden aantonen. Zij rapporteren hierover in het vaktijdschrift «Plos One». Bijzonder rijk aan virussen bleek de grote muisoor te zijn, met 33 virusfamilies.

In de verzameling werden 16 virusfamilies aangetroffen die gewervelde dieren kunnen infecteren, waaronder coronavirussen, adenovirussen, hepevirussen, rotavirussen en parvovirussen. Zo ontdekten de onderzoekers in een kolonie tweekleurige vleermuizen een bèta-coronavirus dat lijkt op de veroorzaker van Mers en dat al in andere Europese landen was aangetoond.

De ademhalingsziekte Middle East Respiratory Syndrome (kortweg Mers) trad voor het eerst op in 2012 in Saoedi-Arabië, waar het virus vermoedelijk van vleermuizen via kamelen op mensen is overgesprongen. Het sterftecijfer onder geïnfecteerden ligt rond de 35 procent.

Het bij Zwitserse vleermuizen ontdekte Mers-achtige virus infecteert de mens echter niet. Bovendien is tot nu toe van geen enkel coronavirus bekend dat het zonder tussenkomst van een tussengastheer van de vleermuis op de mens is overgesprongen, zei Fraefel in het gesprek. «In onze ogen bestaat er helemaal geen risico.»

Het is weliswaar niet uitgesloten dat het virus zijn weg vindt naar een tussengastheer, daar muteert, virulenter wordt en uiteindelijk als ziekteverwekker op de mens overspringt. Maar het contact tussen vleermuizen, andere wilde dieren en huisdieren is in Zwitserland veel geringer dan bijvoorbeeld in Azië, aldus Fraefel.

In het kader van een vervolgstudie willen de virologen onderzoeken hoe mutaties in het genoom van het Mers-achtige virus zich onder natuurlijke omstandigheden ophopen in de kolonie tweekleurige vleermuizen.

Daarnaast zullen zij ook verder ontlasting- en weefselmonsters onderzoeken om een nog vollediger beeld te krijgen van het vleermuizenviroom van Zwitserland. De onderzoekers hadden namelijk verwacht bijvoorbeeld ook herpes- of hondsdolheidvirussen tegen te komen. Van dat laatste wordt op basis van een eerdere studie aangenomen dat het voorkomt bij inheemse vleermuizen.