Spruitjes: gezonde groentedwerg

Spruitjes zijn een variëteit van de groentekool uit de familie van de kruisbloemigen. De eerste bewijzen voor de teelt van spruitjes stammen uit het jaar 1587 in Brussel. Dit bewijs vindt men ook vandaag de dag nog terug in onder meer de Franse en Engelse naam voor spruitjes: «Choux de Bruxelles» respectievelijk «Brussels sprouts».

Vorst welkom

De groente is een tweejarige plant die een lange stengel van ruim een halve meter vormt, waaraan de kleine roosjes trosgewijs groeien. Worden de kleine koolkopjes niet geoogst, dan lopen ze na de overwintering in de lente uit tot spruiten, die in de zomer bloemen dragen. Als sterke verbruiker heeft de spruitjesplant een zeer voedselrijke bodem nodig en geeft de voorkeur aan zandige leemgronden in de zon. De plant houdt echter ook goed stand bij lagere temperaturen en kan in de meeste gebieden overwinteren. Vorst verbetert de smaak en de verteerbaarheid van spruitjes zelfs.

Spruitjes hebben een relatief lang seizoen: ze worden in Zwitserland van september tot januari geoogst – er zijn vroege en late soorten. Spruitjes zijn zowel als verse als als diepvriesgroente te koop. Vers zijn spruitjes echter niet erg lang houdbaar, ze moeten koel worden bewaard en snel worden verwerkt. Geblancheerd en diepgevroren kan de groente echter tot een jaar worden bewaard.

Teelt van spruitjes in Zwitserland

De belangrijkste teeltlanden wereldwijd voor spruitjes zijn Nederland, Groot-Brittannië en Frankrijk. In Zwitserland behoren spruitjes weliswaar niet tot de tien populairste groenten, maar de consumptie is de laatste jaren eerder gestegen dan gedaald. In 2010 lag de consumptie per hoofd van de bevolking op 200 gram – de laatste jaren heeft deze zich op ongeveer 250 gram gestabiliseerd.

Ook het areaal hier heeft zich de afgelopen jaren ontwikkeld: in 2010 werd op ongeveer 55 hectare spruitjes verbouwd, waarna dit toenam en in 2017 en 2018 een hoogtepunt bereikte van respectievelijk 93 en 97 hectare. In 2020 was er echter een aanzienlijke inzinking in de Zwitserse spruitjesteelt en daalde het areaal naar nog ongeveer 66 hectare, waarop slechts ongeveer 929 ton spruitjes werd geoogst. In 2021 kon het areaal met ongeveer 77 hectare weer iets worden vergroot, maar onder andere door de slechte weersomstandigheden viel de oogst met bijna 500 ton zelfs nog verder terug dan de oogst van 2020 – en dat aanzienlijk. In 2022 werd het areaal dan weer enorm vergroot en bereikte het met 93 hectare qua oppervlakte opnieuw topwaarden, om vervolgens vorig jaar weer terug te vallen naar ongeveer 79 hectare.

Vooral omdat verschillende gewasbeschermingsmiddelen niet meer zijn toegelaten, hebben de koolvlieg en vooral de witte vlieg zich snel verspreid. De larven van de witte vlieg zuigen aan de planten en scheiden onverteerde suikersap uit – zogenoemde honingdauw – die de spruitjes bedekt. Op deze plakkerige laag vestigen zich roetdauwschimmels, die de plant zwart kleuren en het geoogste product verontreinigen. De gevolgen zijn kwaliteitsverlies en oogstderving, en omdat spruitjes een gewas met een zeer lange teeltperiode zijn, kan de witte vlieg meerdere generaties vormen, wat de aantastingsdruk verhoogt. Weliswaar kan de zogenoemde roetdauw worden afgewassen of afgeborsteld, maar dit geldt toch als een kwaliteitsgebrek en de producenten hebben zo moeite om de spruitjes af te zetten.

In het kader van het «Actieplan gewasbeschermingsmiddelen» van het Federaal Bureau voor Landbouw wordt gezocht naar oplossingen na de oogst met betrekking tot de koolvlieg en de witte vlieg, om nog steeds aan de kwaliteitseisen van de afnemers te kunnen voldoen. Onder andere moeten een borstelinstallatie voor het automatisch naborstelen, evenals een desinfectie-eenheid en droog-installatie voor het minimaliseren van de kiembelasting na het wassen worden ontwikkeld.

Voedingsstoffenleverancier voor het koude seizoen

Spruitjes zijn dankzij het hoge vitamine- en mineralengehalte een waardevolle wintergroente. Zo bevat spruitjes een geconcentreerde lading voedingsstoffen: de groente bevat onder andere een aanzienlijke hoeveelheid vitamine C – 100 gram spruitjes dekt al meer dan 100 procent van de dagelijkse behoefte van een volwassene aan vitamine C. Ook het vitamine B- en zinkgehalte is zeer hoog en de groente bevat magnesium, ijzer en kalium, evenals vezels. Daarnaast zijn het lage koolhydraatgehalte en het vrij hoge eiwitgehalte vermeldenswaard.

Spruitjes zijn geschikt als groentebijgerecht, bijvoorbeeld bij vlees- en wildgerechten. Rauw eten is echter niet aan te raden – geblancheerd, gesauteerd, gestoomd, gekookt of gestoofd smaken ze echter uitstekend. Tip: snijd de stengelaanzet onderaan kruislings in, zodat de spruitjes gelijkmatig gaar worden.