Zwarte neushoorn: populatie stabiliseert zich

De zwarte neushoorn (Diceros bicornis) is een zoogdiersoort uit de familie van de neushoorns. Na de witte neushoorn is het de op een na grootste neushoornsoort van het Afrikaanse continent.

De tot 1.400 kilogram zware dieren leven in savannes en open landschappen en zijn tegenwoordig onder meer te vinden in Oost- en Zuid-Afrika. Daar voeden ze zich overwegend met zacht plantaardig voedsel, meestal met verschillende acaciasoorten. Ze zijn solitair en leven in territoria van tot 40 km² groot. Een vrouwtje brengt, zoals bij alle neushoorns gebruikelijk is, per worp één enkel jong ter wereld, dat tot twee jaar lang wordt gezoogd. De oorsprong van de zwarte neushoorn ligt in Afrika en gaat tot 17 miljoen jaar terug; nauwe verwanten van de soort kwamen in hun evolutionaire geschiedenis echter ook in Oost-Azië voor. De neushoornsoort wordt vanwege de hoorns zwaar bejaagd en wordt met uitsterven bedreigd.

De populatie van de zwarte neushoorn in Afrika heeft zich na dramatische instortingen in de jaren zeventig inmiddels licht hersteld. Tussen 2012 en 2018 steeg het aantal dieren in het wild van 4845 naar 5630. Toch blijft het dier met uitsterven bedreigd.

De ondersoort van de Diceros bicornis, de zuidwestelijke zwarte neushoorn (Diceros bicornis occidentalis), heeft zich zover hersteld dat de Internationale Unie voor het Behoud van de Natuur (IUCN) hem in haar bijgewerkte Rode Lijst van bedreigde diersoorten heeft teruggezet van 'kwetsbaar' naar de categorie 'bijna bedreigd'. Sinds december 2019 hebben de experts bijna 4000 extra dier- en plantensoorten beoordeeld. In totaal telt de lijst nu 116.177 soorten. Daarvan gelden er 31.030 als bedreigd, ongeveer 850 meer dan in december.

Het herstel van de zwarte neushoorn laat zien dat beschermingsinspanningen werken, aldus de waarnemend directeur-generaal van de IUCN, Grethel Aguilar. Toch zou het gevaarlijk zijn om de inspanningen te laten verslappen, zei ze: «Stroperij en illegale handel blijven acute bedreigingen.» Het is belangrijk dat de lokale bevolking betrokken is bij beschermingsprogramma's en daar ook van profiteert.

De Internationale Unie voor het Behoud van de Natuur, die 1300 leden heeft, verweerde zich in februari tegen verwijten dat zij onder ongepaste invloed staat van trofeejagers of van producenten van bijvoorbeeld lederwaren. Vertegenwoordigers van jachtverenigingen zouden in invloedrijke IUCN-commissies proberen jachtrechten ook voor bedreigde soorten uit te breiden, zo stond in een artikel op de website Buzzfeed. De organisatie liet hierover weten dat goed gereguleerde jacht een positieve rol speelt in natuurbescherming. Met het geld uit jachtvergunningen kunnen bijvoorbeeld wildbeheerders worden aangesteld die de populaties beschermen.

Hoornpoeder als denkbeeldig kankermiddel

Ook de witte neushoorn (Ceratotherium simum) is bedreigd. Er zijn weliswaar meer exemplaren van dan van de zwarte neushoorn, maar de neerwaartse trend is zorgwekkender. Tussen 2012 en 2017 is het aantal witte neushoorns volgens de IUCN met 15 procent gedaald tot 18.000. Daarmee is de groei van de populatie in de vijf jaar daarvoor vrijwel teniet gedaan. Vooral de stroperij in het Krugerpark in Zuid-Afrika, waar de grootste populatie leeft, is problematisch. Vermoedelijk is de noordelijke witte neushoorn in het wild mogelijk al uitgestorven.

De breedlipneushoorn is bij stropers geliefder dan de smallipneushoorn, omdat hij een grotere hoorn heeft, aldus de IUCN. Het gemalen hoorn geldt bijvoorbeeld in Vietnam als geneesmiddel tegen kanker, hoewel hiervoor geen enkele medische aanwijzing bestaat. Terwijl in 2015 naar schatting nog zo'n 1450 neushoorns werden gestroopt, waren het er in 2018 nog net geen 900, aldus de IUCN. Voorlopige cijfers over het afgelopen jaar wijzen op een verdere daling.

.