Zoogkoeien en wandelaars: afstand zorgt voor veiligheid

Precieze cijfers over onaangename ontmoetingen tussen mens en vee op de Alpen bestaan niet. Toch zijn er tijdens het wandelseizoen incidenten die af en toe de krantenkoppen halen. In Zwitserland lopen volgens Mutterkuh Schweiz zo'n 20.000 kilometer wandelpaden over weiden en velden.

Wandelaars weten van niets

Hoe kunnen dergelijke botsingen worden voorkomen? In de regel wordt geprobeerd een vreedzaam naast elkaar bestaan van vee en recreanten mogelijk te maken. Dat begint met preventieve maatregelen door boeren en alpenherders: agressieve of gedragsgestoorde dieren mogen helemaal niet worden gealpt in wandelgebieden, en waarschuwingsborden of omleidingen moeten de risico's vanaf het begin minimaliseren.

En: «Bij de risicobeoordeling moet er altijd van worden uitgegaan», staat in een gids voor ongevallenpreventie, «dat padgebruikers weinig tot geen kennis hebben van de omgang met runderen.»

Gedragstips

– Houd afstand
– Raak in geen geval kalveren aan
– Houd je hond aan een korte lijn en ga kuddes ruim uit de weg

Bron: Informatieblad Koemoeders beschermen hun kalveren

Een moeder beschermt haar kinderen

Toch is het principe theoretisch eenvoudig te begrijpen: een moeder wil altijd haar kinderen beschermen. Dat geldt voor mensenkinderen, maar ook wanneer een kat te dicht bij een vogelnest komt.

Niet anders gedragen koeien zich wanneer ze de weiden delen met hun kalveren. Op een ander punt willen we hier geen directe vergelijking met de mens maken, hoewel dit gedrag ook de mens niet helemaal onbekend is: «Stieren verdedigen koeien vooral tijdens de bronst tegen vermeende concurrenten – ook tegen mensen.»

In het algemeen kan dus worden gesteld dat bij een ontmoeting tussen mens en dier een veiligheidsafstand niet onderschreden mag worden, waarbij deze afstand niet in meters kan worden gemeten, maar per dier en situatie verschillend is.

Uiteindelijk kent ieder mens dit gevoel: als een onbekende te dichtbij komt, voelt men zich ongemakkelijk en overweegt men al snel hoe men de ‘indringer’ op afstand kan houden.

Jonge dieren wekken altijd en overal een ‘aw’-effect op. Bij jonge kalfjes is dat niet anders. Men voelt zich tot hen aangetrokken en wil ze aaien. Maar koeien vinden het net zomin fijn als menselijke moeders wanneer volslagen vreemden hun nakomelingen betasten. Op flyers wordt dan ook onmiskenbaar gewaarschuwd: ‘Kom niet dichtbij de kalveren en raak ze in geen geval aan.’

Voor een koe is elke hond een roofdier

Het ‘derde gebod’ luidt: houd honden aan de korte lijn! Voor runderen is een hond in elk geval een roofdier – ongeacht zijn uiterlijk of grootte. Vooral zoogkoeien gaan daarom over tot een aanval wanneer ze hun kalveren bedreigd zien. Hond en hondenbezitter moeten een kudde daarom zo rustig en ruim mogelijk omzeilen, waarbij het viervoetige dier in zulke gebieden altijd kort – dus niet aan een sleeplijn – aangelijnd moet zijn.

Komt het toch tot een aanval door koeien, dan adviseert Ursula Freund van Mutterkuh Schweiz om de lijn onmiddellijk los te laten, zodat de hond zich snel in veiligheid kan brengen. De koeien voelen zich namelijk minder bedreigd door de mens dan door een hond. Meer over dit onderwerp kuddebescherming en landbouw.

Hond en kuddebeschermingshond: zo gedraag je je juist

Veel wandelaars zijn met hun eigen hond in de bergen onderweg. Hoe verhoudt zich dat tot de aanwezigheid van kuddebeschermingshonden? ‘Wie met de eigen hond op pad is, moet gebieden met kuddebeschermingshonden vermijden’, adviseert Tanja Sägesser, hondentrainster uit het kanton Bern. ‘Het gaat hierbij om beschermingshonden die in andere honden een gevaar zien. Dit zorgt voor versterkt afweergedrag. Dat kan tot zeer gevaarlijke situaties leiden.’ Hondenbezitters moeten zich voorafgaand aan de wandeling op de onlinekaart van de Fachstelle Herdenschutz informeren over de locaties van de kuddebeschermingshonden en de uitstap daarop afstemmen, aldus Sägesser.