80% van de EU-mariene beschermde gebieden is ineffectief

De meeste Europese mariene beschermde gebieden, die zijn opgezet om soorten en leefgebieden te beschermen, zullen de instandhoudingsdoelstellingen niet halen, omdat ze slechts “marginale” bescherming bieden tegen industriële activiteiten zoals baggerwerkzaamheden, mijnbouw en bodemsleepnetvisserij, zo blijkt uit een studie.

Vanwege het lage beschermingsniveau in 86% van de mariene beschermde gebieden is de EU nog ver verwijderd van het behalen van haar biodiversiteitsdoelstellingen voor 2030, die het risico op het uitsterven van soorten moeten verminderen, zo stellen de onderzoekers in een studie die is gepubliceerd in het tijdschrift One Earth. De EU wil tegen 2030 30% van haar zeeën beschermen, waarbij 10% “streng” moet worden beschermd tegen schadelijke activiteiten.

“Dit is de eerste beoordeling van de stand van de bescherming”, zei Juliette Aminian-Biquet, hoofdauteur van de studie en onderzoeker aan de Universiteit van de Algarve, het Portugese centrum voor mariene wetenschappen. “Dit toont aan dat we, wat de bescherming van onze oceanen betreft, nog maar net aan het begin staan.”

De studie concludeert dat het behalen van de strenge EU-doelstelling van 10% voor de bescherming van de zeeën “radicale veranderingen” vereist in de regulering van activiteiten in mariene beschermde gebieden.

De meeste mariene beschermde gebieden in de EU zijn te vinden in Duitsland (45% van de nationale wateren), en ook Frankrijk en België blijven niet ver achter.

De hoogste graad van "strikte bescherming", die ook wordt gedefinieerd als hooggradig of volledig beschermde gebieden, bijvoorbeeld beschermde gebieden die geen extractieve activiteiten of alleen incidentele visserij toestaan, werd aangetroffen in de Middellandse Zee en de Oostzee. Het Europese land dat het beste scoort in het beperken van destructieve activiteiten in zijn beschermde gebieden, is Slovenië, hoewel het totale aantal mariene beschermde gebieden in zijn wateren relatief klein is in vergelijking met andere landen, aldus het rapport.

Het lage beschermingsniveau in de meeste mariene beschermde gebieden is een gevolg van het "flexibele" karakter van de EU-richtlijnen, zeggen de onderzoekers. "Wil men verwachten dat mariene beschermde gebieden de sociale en ecologische voordelen opleveren die ervan worden verwacht, dan zou hun rol in het reguleren van menselijke activiteiten om hun negatieve effecten te beperken, ter discussie moeten worden gesteld", aldus de auteurs.

"Het is uiterst moeilijk om de EU ertoe te bewegen iets aan dit onderwerp te doen, omdat een regeling wettelijk bindend zou moeten zijn", zegt Aminian-Biquet. "Het zal aan de afzonderlijke staten of regionale autoriteiten zijn om maatregelen te nemen om deze doelen te bereiken."

Een woordvoerster van de Europese Commissie zei: "De Commissie neemt kennis van de recente publicatie en de belangrijkste samenvattende bevindingen ervan" en verklaarde dat zij de lidstaten had verzocht alle mariene beschermde gebieden te beheren in overeenstemming met de relevante richtlijnen en de EU-verplichtingen om tegen 2030 30% van de mariene en kustgebieden te beschermen. Ze voegden eraan toe dat het EU-actieplan voor de mariene omgeving van 2023 de lidstaten aanbeveelt om de bodemsleepvisserij in mariene beschermde gebieden tegen 2030 uit te faseren.

De afschaffing werd in januari door het Europees Parlement afgewezen, en de meeste EU-lidstaten hebben nog geen maatregelen tegen de bodemsleepvisserij genomen, met uitzondering van Griekenland, dat dit jaar als eerste land de bodemsleepvisserij in mariene beschermde gebieden heeft verboden, en Zweden.