Het aftreden dat een bloedbalans verhult: Salzburgs hoogste hobbyjager en zijn gatter des gruwels

Maximilian «Max» Mayr-Melnhof kondigt zijn terugtrekking als Salzburgse Landesjägermeister voor 2027 aan.

In de vriendelijke afscheidsberichten ontbreekt echter het cruciale deel van zijn balans: Mayr-Melnhof behoorde jarenlang tot de meest prominente exploitanten van de Oostenrijkse gatterjacht. In de Antheringer Au werden wilde zwijnen binnen een omheind jachtgebied bij drijfjachten met honden en drijvers opgejaagd en voor schutters gebracht. De dieren konden binnen het gatter vluchten, maar niet uit het jachtsysteem zelf.

«Twee periodes zijn genoeg»

Het bericht klinkt als een geordende ambtsoverdracht. Na tien jaar aan het hoofd van circa 11.800 Salzburgse hobbyjagers wil Mayr-Melnhof zich op de 80e Landesjägertag op 24 april 2027 niet meer kandidaat stellen. «Twee periodes zijn genoeg», laat hij zich citeren, het was de grootste eer geweest om zijn hobbyjagers te mogen dienen. Als gewenste opvolger noemt hij officieel de voormalige coureur en ondernemer Markus Friesacher. Doel: een verkiezing zonder tegenkandidaat, om een stembusstrijd te vermijden.

Wat in de korte berichten ondersneeuwt: Mayr-Melnhof was niet alleen Salzburgse Landesjägermeister. Van 1 januari tot 31 december 2024 fungeerde hij als voorzitter van «Jagd Österreich», de koepelorganisatie van de negen deelstaat-jachtverbanden met circa 132.000 leden. Het voorzitterschap roteert daar jaarlijks tussen de Landesjägermeister; sinds 1 januari 2025 is Mayr-Melnhof tweede vicevoorzitter, voorzitter is sindsdien de Steirische Landesjägermeister Franz Mayr-Melnhof-Saurau. Zijn functie in Salzburg en zijn rol op federaal niveau tonen hoe ver zijn institutionele reikwijdte verder ging dan een enkel jachtrevier.

Het gatter in de Antheringer Au

Ten noorden van de stad Salzburg, aan de grens met Duitsland, exploiteerde de familie Mayr-Melnhof tientallen jaren lang een circa 500 hectare groot jachtgatter. Sinds 1989 gold de Antheringer Au als wettelijk gelegitimeerd jachtgatter; het werd aangelegd onder Mayr-Melnhofs vader Friedrich, die als Salzburgse Landesrat verantwoordelijk was voor landbouw en milieu. In dit omheinde gebied leefden volgens uitgebreid onderzoek van het tijdschrift «profil» circa 600 wilde zwijnen, plus damherten.

Het beslissende punt voor elke correcte duiding: het gaat hier niet om het narratief van 'noodzakelijke wildregulering' in de vrije natuur. Het gaat om het planmatig doden van een speciaal beheerde, hooggehouden dierenpopulatie in een omheind gebied. De dieren worden verzorgd, gevoerd en in hoge dichtheid gehouden om vervolgens op enkele dagen per jaar bij grote gezelschapsjachten te worden doodgeschoten. Het is een jachtvorm die voortkomt uit feodale tradities en historisch minder aan voedselvoorziening diende dan aan sociale zelfpresentatie.

Deze praktijk van de gatterjacht staat al jaren internationaal onder kritiek, of het nu gaat om gefokte leeuwen voor trofeeënjacht of wilde zwijnen in Midden-Europese gatters.

Drijfjacht achter hekken: waarom dat ethisch anders weegt

Bij een drijfjacht in het gatter worden de dieren door drijvers en honden opgejaagd en in beweging gebracht, terwijl het hek de overgang naar aangrenzende leefgebieden uitsluit. Vanaf hoogzitten wordt op de lopende dieren geschoten. Mayr-Melnhof gaf tegenover «profil» zelf toe dat schoten op bewegende dieren het raken bemoeilijken en schampschoten niet volledig te vermijden zijn.

Dat is de kern van het dierenwelzijnsprobleem: schieten op bewegende dieren verhoogt het risico op mis- en verwondingsschoten. En anders dan in open leefgebied is de vluchtruimte structureel beperkt. Een gatter wordt in het Salzburgse jachtrecht juist gedefinieerd doordat het is afgesloten tegen de overgang van het gehouden wild van en naar aangrenzende gebieden. De dieren kunnen zich binnen het terrein bewegen en verbergen, maar niet ontsnappen aan het jachtsysteem als zodanig. Onderzoek van het tijdschrift «Profil» berichtte over afschietcijfers van tot 200 wilde zwijnen op één enkele jachtdag. Critici documenteerden bovendien dat bij de drijfjachten regelmatig ook jachthonden werden gewond of gedood.

De Verein gegen Tierfabriken (VGT) bestreed deze jachtvorm jarenlang als wreed en anachronistisch. Dat is het standpunt van een dierenbeschermingsorganisatie, geen gerechtelijke vaststelling. De gedocumenteerde praktijk van het gatter zelf, dus hoge wilddichtheid, voedering, drijfjachten en massale afschietingen in een omheind gebied, is daar onafhankelijk van aantoonbaar en op zichzelf veelzeggend.

Natura 2000-gebied als varkensmesterij

Bijzonder pikant: de Antheringer Au werd al eind jaren negentig bij de EU aangemeld als Europees beschermd gebied en geldt als Natura 2000-gebied. Precies daar werd jarenlang een intensief beheerde wildstand gehouden. Dierenbeschermers en zelfs door de deelstaatregering opdrachtgegeven vakgutachten beschreven de gevolgen: bevuilde wateren, omgewoelde weilanden, aangevreten en geschilde bomen, vernietigde jonge planten. De combinatie van beschermde status op papier en feitelijk overgebruik in het omheinde gatter maakte de zaak tot een symbool van hoe ver formele natuurbescherming en de praktijk uiteen kunnen liggen.

De juridische afhandeling: wat geldt en wat niet

Rond een gatterjacht in november 2017 escaleerde het conflict tussen dierenbeschermers, die de jacht van buitenaf filmden, en jachtdeelnemers. Er volgde een hele reeks over-en-weer aangiften en processen. Hier is precisie cruciaal, omdat de verschillende procedurelijnen vaak door elkaar worden gehaald:

• Volgens een beslissing van het Landesverwaltungsgericht Salzburg, waarnaar de VGT en latere gerechtelijke procedures verwijzen, werd vastgesteld dat Mayr-Melnhof een dierenbeschermer onrechtmatig met geweld een camera had afgenomen en hem daarbij had verwond. In het kader van een aansprakelijkheidsprocedure tegen de overheid vergoedde het deelstaat vervolgens de waarde van de camera aan de VGT.
• Strafrechtelijk verliep het anders. Wegens de gedocumenteerde geweld- en cameradiefstal werd Mayr-Melnhof niet aangeklaagd: het Openbaar Ministerie Salzburg staakte het oorspronkelijke onderzoek. Pas een voortzettingsverzoek van de kant van het slachtoffer leidde, alleen bij het verwijt van valse getuigenverklaring, tot een strafproces. In dit proces sprak het Landesgericht Salzburg hem in 2021 vrij; de rechter verwees naar de subjectieve, niet noodzakelijk opzettelijk onjuiste waarneming.
• Omgekeerd werden meerdere Dierenbeschermers, die na de incidenten wegens laster of valse getuigenis waren aangeklaagd, vrijgesproken. Een rechter bestempelde de door Mayr-Melnhof opgeroepen getuigen als ongeloofwaardig.

Netjes gescheiden betekent dat: het verwijt van geweld en cameradiefstal is bestuursrechtelijk behandeld en gepaard gegaan met een aansprakelijkheidsprocedure met kostengevolgen. Een strafrechtelijke veroordeling van Mayr-Melnhof bestaat niet; het enige tegen hem gevoerde strafproces, dat wegens valse getuigenverklaring, eindigde met een vrijspraak. De onschuldpresumptie geldt voor alle niet onherroepelijk berechte beschuldigingen. Wie de zaak serieus wil weergeven, moet beide niveaus benoemen, in plaats van het ene tegen het andere uit te spelen.

Het dure einde: 35,6 miljoen en een pachtprijs van 1000 euro

Wat de huidige aftredingsberichten eveneens verzwijgen: het hoofdstuk Antheringer Au is allang een financieel-politiek twistpunt geworden. In 2022 kocht de deelstaat Salzburg de Au, officieel gemotiveerd met hoogwaterbescherming en uitbreiding van het natuurpark Salzachauen. De koopprijs bedroeg circa 35,6 miljoen euro voor circa 520 hectare; de onderliggende taxaties lagen op 32,5 respectievelijk 34,3 miljoen euro. Meer dan tweederde van het bedrag kwam van de federale overheid en de EU.

De Salzburger Landesrechnungshof (rekenkamer van de deelstaat) beoordeelde de aankoop later als noch zuinig, noch economisch, noch doelmatig. Bijzonder pikant: na de aankoop verpachtte de deelstaat de eigen jacht tot het einde van de jachtperiode 2024 weer terug aan Mayr-Melnhof, voor 1000 euro per jaar. De rekenkamer achtte dit bedrag uitdrukkelijk niet navolgbaar, gezien de in het taxatierapport van 2020 vastgestelde pachtprijs van 50 euro per hectare per jaar. Diezelfde taxateur had de waarde van de jacht op 3,1 miljoen euro geschat. Beide zaken zijn schandalig, maar moeten economisch los van elkaar worden gelezen: enerzijds de kapitaalwaarde van de jacht, anderzijds de jaarlijkse pachtprijs.

Parallel hieraan loopt in Salzburg het wettelijke einde van de omheinde jacht. § 68 lid 9 van de Salzburger jachtwet bepaalt dat volledig kunstmatig omheinde wildomheiningen vanaf 1 januari 2027 niet meer toegestaan zijn. De omheiningen moeten daarom worden verwijderd of zodanig geopend worden dat een vrije wildtrek weer mogelijk wordt; de autoriteiten kunnen de noodzakelijke stappen al vóór eind 2026 gelasten.

Zo ontstaat het werkelijke beeld van deze tien jaar: een grootgrondbezitter exploiteert decennialang een sterk omstreden omheinde jacht in een beschermd gebied, bepaalt tegelijkertijd als Landesjägermeister en tijdelijk als federaal voorzitter van de jacht het officiële belangenoverleg, en uiteindelijk lost de overheid het conflict op met een miljoenenaankoop die de eigen rekenkamer volledig afkraakt.

Een «geordend aftreden» is de verkeerde framing

Mayr-Melnhofs argument dat de omheinde jacht legitiem gebruik van eigen grond en bodem is, is een politiek belangenstandpunt, geen antwoord op de dierenwelzijnsvraag. Tot de balans van Max Mayr-Melnhof behoren een decennialang geëxploiteerde omheinde jacht in een Natura 2000-gebied, gedocumenteerde drijfjachten op een kunstmatig ingesloten wildpopulatie, een bij de bestuursrechter behandeld conflict met dierenbeschermers, alsook een miljoenenaankoop door de overheid, die de Salzburger rekenkamer beoordeelde als noch zuinig, noch economisch, noch doelmatig.

Deze zaak toont exemplarisch aan hoe nauw grootgrondbezit, jachtbelangen, politiek en institutionele vertegenwoordiging in de hobbyjacht verstrengeld kunnen zijn. Precies daarom verdient dit vertrek meer dan een welwillend afscheid met «Weidmannsruh».

IG Wild beim Wild documenteert de praktijk en het beleid van de hobbyjacht in het gehele Duitstalige gebied. Meer analyses over de hobbyjacht in Oostenrijk alsook over de internationaal bekritiseerde gatterjacht zijn te vinden in onze dossiers.