Cyprus: vogelstroperij door recreatieve jagers buiten controle

De lucht is vervuld van wanhopig gefladder en gepiep. Daartussen hoor je de luide kreten van twee recreatieve jagers, die steeds meer vogels in een wijd uitgespannen net drijven.

Vervolgens plukken de mannen de dieren met geoefende grepen uit het fijnmazige net en stoppen ze in plastic emmers.

De video-opnamen van de Britse vogelbeschermingsorganisatie RSPB (Royal Society for the Protection of Birds) zijn niets voor mensen met een zwakke maag. Ze werden in het najaar van 2016 gemaakt op het Middellandse Zeeëiland Cyprus, waar volgens tellingen alleen al in die periode weer meer dan 2,3 miljoen wilde vogels het slachtoffer werden van de illegale jacht.

Illegale vogeljacht in het hele Middellandse Zeegebied

Wanneer de trekvogels in het voorjaar naar Duitsland terugkeren, is hun aantal dus allang niet meer alleen op natuurlijke wijze uitgedund. De jacht op kleine vogels is in het hele Middellandse Zeegebied wijdverbreid. In Zuid-Frankrijk net zo goed als op Malta, in Italië en dus ook op Cyprus – het op twee na grootste eiland in de Middellandse Zee is bij trekvogels als tussenstop bijzonder geliefd.

En dat wordt veel dieren fataal, want «Ambelopoúlia» (wijngaardvogels) gelden daar als delicatesse. Tot 80 euro betalen Cyprioten voor een portie van de slechts enkele grammen wegende zangvogels, hoewel de verkoop ervan al lang verboden is. Volgens vogelbeschermers zijn er door de willekeurige, grootschalige jacht meer dan 150 vogelsoorten getroffen, waarvan er 78 op de EU-lijst van bedreigde soorten staan.

In plaatselijke restaurants en taverna's worden onder meer nachtegalen, zwartkoppen, bijeneters, roodborstjes, tjiftjaffen en zanglijsters aangeboden. Ze staan niet op de menukaart, maar worden onderhands verhandeld.

Georganiseerde criminaliteit

Alleen al dat laat zien dat je op Cyprus te maken hebt met een soort vogelmaffia, zegt Tassos Shialis, die als lid van de milieuorganisatie Birdlife Cyprus het Nationaal Actieplan tegen illegale vogeljacht coördineert. «De jacht is een economische factor geworden, in feite gaat het om georganiseerde misdaad. Daarom is het ook zo moeilijk om ertegen te strijden.»

Zo'n 15 miljoen euro per jaar draaien de illegale recreatieve jagers om – zwart, uiteraard. De schatting dateert uit 2010 en is sindsdien waarschijnlijk nauwelijks naar beneden bijgesteld. Hoeveel stropers er momenteel op Cyprus actief zijn, kan Shialis niet zeggen – het aantal loopt mogelijk in de duizenden. Daaronder vallen zowel maffiastructuren als recreatieve jagers die hun buit zelf opeten.

Volgens onderzoek van de milieubeschermers spanden ze afgelopen najaar minstens 21 kilometer aan fijnmazige netten en hingen ze talloze lijmstokken op. Bovendien werden er lokgeluidapparaten geïnstalleerd. In de vallen belanden ook veel niet-eetbare vogels, waaronder de Cypriotische tapuit, die alleen op het Middellandse Zeeëiland voorkomt, evenals de hop en verschillende uilensoorten.

Acaciabomen als dodelijke vallen

De bomen worden door de vogels graag als aanvliegpunten gebruikt, maar zijn op Cyprus helemaal niet inheems. Afgezien van hun gebruik voor de illegale vogeljacht hebben ze ook negatieve gevolgen voor de plaatselijke flora en fauna.

Zo strijden de vogelbeschermers van Birdlife Cyprus aan vele fronten – en dat voelt grotendeels als vergeefs, hoewel ze zeker vooruitgang boeken. Via de Raad van Europa organiseerde men in 2011 de eerste EU-conferentie tegen illegale vogeljacht en nam men de „Verklaring van Larnaca“ aan, die nultolerantie propageerde tegenover de illegale jacht op de dieren. Op Cyprus zijn bovendien allang wetten van kracht die stroperij strafbaar stellen.

Straffen veel te laag

In de praktijk helpen ze echter bijzonder weinig, legt vogelbeschermer Tassos Shialis uit. „De vastgelegde maximumstraf voor illegale vogelvangst bedraagt 17.000 euro of tot drie jaar gevangenisstraf.“ In werkelijkheid zou echter nog nooit iemand voor stroperij de gevangenis in zijn gegaan. De opgelegde straffen voor betrapte stropers lagen op slechts 600 tot 800 euro. „Dit geld wordt meegerekend – een stroper kan per seizoen tot 20.000 euro verdienen. Bij twijfel spant hij gewoon nog meer netten op.“

Een andere strijd betreft de acacia’s – hiervoor hadden de vogelbeschermers zelfs de Britten erbij betrokken, die in de Republiek Cyprus twee grote militaire bases hebben. Zelfs de Britse troonopvolger prins Charles zette zich in: in 2014 riep hij op om het „barbaarse afslachten“ van zangvogels te stoppen. Er werden speciaal 150 soldaten gestuurd om de acacia’s op militair terrein om te hakken. Ze werden meteen weer teruggetrokken toen dorpsbewoners en zelfs afgevaardigden uit de betrokken regio’s op de barricaden gingen staan.

„Onze regering maakt helaas slechts beperkt gebruik van de bestaande strafmogelijkheden – en de Britten willen het niet met de Cyprioten verpesten“, zegt Tassos Shialis. De hoogste straf waarvan hij weet, is opgelegd aan een restauranthouder. Die moest 10.000 euro betalen omdat hij 2.000 zangvogels in de diepvriezer had opgeslagen. Toeristen merken niet veel van de problematiek, voegt hij toe. Op de vraag of je als toerist iets kunt doen, zegt hij: „Absoluut – maar niet door uit protest van het eiland weg te blijven.“ Dat zou het Vogelbescherming een slechte dienst bewijzen en alle Cyprioten tegen de activiteiten van Birdlife Cyprus opzetten.

«We werken er momenteel met onze toerisme-organisatie aan dat mensen ook vanwege de natuur en de vogels komen», aldus Shialis. Wie wil, kan zich naar aanleiding van de stroperij beklagen bij de toerisme-organisatie of de hoteliers, om ter plaatse het bewustzijn voor het probleem te vergroten.

De uitnodiging om op Cyprus vogels te spotten geldt ook zonder politieke of milieubeschermende achtergrond, zegt hij nog. Want op het eiland zijn in de herfst en winter veel zangvogels onderweg, die de lente en zomer bij ons in Midden-Europa doorbrengen.