Grote afluisteroperatie ter bescherming van vleermuizen

Vleermuizen zijn fascinerende dieren: ze «zien» met hun enorme oren, die werken als satellietschotels. Via een soort ultrasone echolocatie oriënteren ze zich in hun leefgebied: er ontstaan «geluidsbeelden» wanneer de zoogdieren hun eigen ultrasone roepen als echo weer opvangen om zo hun omgeving te lokaliseren. Met batcorders – ook wel luisterboxen genoemd – kunnen de roepen van de nachtvlinders van de lucht worden opgenomen zonder hen te storen. Via speciale computerprogramma's worden de roepen omgezet en kunnen zo de afzonderlijke soorten worden bepaald.

Ze leven midden onder ons, maar blijven meestal onzichtbaar: vleermuizen verlaten pas in de schemering hun verblijfplaatsen in kelders, op zolders en op begraafplaatsen. Dan fladderen ze met duizenden door Hamburg, Leipzig of München. Berlijn geldt als dé Europese vleermuizenhoofdstad: 18 van de 25 in Duitsland voorkomende soorten zijn daar thuis. Alleen al in de Spandauer Zitadelle overwinteren elk jaar meer dan 10.000 dieren.

Alle 25 soorten, van de kleine mopsvleermuis tot de bruine grootoorvleermuis, zijn in Duitsland streng beschermd. Die status alleen volstaat echter niet om het voortbestaan van deze nachtelijke jagers te waarborgen. De dramatische achteruitgang van insecten, waarvan alle Duitse vleermuizen uitsluitend leven, vormt een ernstige bedreiging voor de kleine zoogdieren. Juist menselijke metropolen bieden voor veel soorten een toevluchtsoord.

De activiteiten maken deel uit van een landelijk project over de mopsvleermuis, dat wordt gecoördineerd door de Stiftung FLEDERMAUS. Het doel is om het voorkomen van de mopsvleermuis in Duitsland in kaart te brengen en richtlijnen op te stellen voor de ontwikkeling en het gebruik van hun bosleefgebieden. De reden voor deze wetenschappelijke afluisteractie is de massale achteruitgang van de mopsvleermuis, waarvoor Duitsland een bijzondere verantwoordelijkheid draagt. «Met de informatie die we via de batcorders ontvangen, kunnen we het soortenspectrum en het voorkomen van de dieren op de terreinen van de Deutsche Wildtier Stiftung vaststellen«, zegt Sebastian Brackhane, projectleider vleermuisbescherming bij de Deutsche Wildtier Stiftung. En dat is niet alles: «Er wordt ook onderzocht of en hoe het soortenspectrum aan vleermuizen in bossen zonder bosbouwkundig gebruik verschilt van dat in productiebossen. Daarmee kunnen ook beschermingsmaatregelen gerichter worden ontwikkeld«, aldus Brackhane.

«In eentonige bossen met weinig oude en dode bomen ontbreekt voor vleermuizen een plek om hun jongen groot te brengen«, legt Brackhane uit. «Vleermuiswijfjes krijgen juist nu in de zomer hun jongen. Bij de opvoeding helpen ze elkaar. Er zijn kraamkolonies waarin de jongen als in een crèche leven. Op het terrein in Rechlin zijn daarvoor bijvoorbeeld oude bomen met loskomende schors en holtes geschikt«, zegt de projectleider van de Deutsche Wildtier Stiftung.