GPS-bakenzeug verried wilde zwijnen: recreatieve jager schoot collega dood

Op 29 november 2024 kwamen zes recreatieve jagers samen in Gros-de-Vaud voor de jacht op wilde zwijnen.

Een eerste pirsch in het gebied van Daillens had niets opgeleverd. Vroeg in de middag verplaatste de groep zich naar Oulens-sous-Échallens, waar wilde zwijnen waren gesignaleerd. De wildbeheerder had de informatie geleverd: aan een zeug van de rotte was een GPS-halsband bevestigd, die haar verblijfplaats verried. Kort daarna was een 64-jarige recreatieve jager uit het kanton Fribourg dood, geraakt aan het hoofd door een verboden ‘verjagingsschot’ van een 80-jarige collega.

Het eigenlijke schandaal: wilde dieren van een zender voorzien om ze gemakkelijker te kunnen doden

GPS-zendering van wilde dieren is oorspronkelijk een instrument van wildtieronderzoek. Instituten zoals KORA gebruiken halsbandzenders om bewegingspatronen, habitatgebruik en populatiedynamiek wetenschappelijk in kaart te brengen. Wanneer autoriteiten dergelijke gegevens echter rechtstreeks doorgeven aan groepen recreatieve jagers, zodat deze gericht een rotte kunnen opsporen en doden, wordt onderzoek omgevormd tot een vervolgingsinstrument.

In het geval van Oulens-sous-Échallens verstrekte de wildbeheerder de recreatieve jagers de locatie van de dieren, omdat een zeug gezenderd was. Het was dus geen jachtvaardigheid, geduldige pirsch of sporenlezen dat de wilde zwijnen vond, maar een satellietsignaal uit een halsband die de zeug moest dragen. De dieren hadden niets in te brengen tegen deze technologische bewaking. Ze trokken zich terug, zoals wilde dieren dat doen, in dicht bramenstruikgewas, een voor mensen ontoegankelijke schuilplaats. Precies daarheen werden ze gevolgd via hun gezenderde leidzeugen.

Deze praktijk heeft niets te maken met traditionele jacht. Ze maakt van wilde dieren datapunten en van recreatieve jagers ontvangers die alleen nog het signaal hoeven te volgen. Ze getuigt van gemakzucht en onvermogen, niet van jachtvaardigheid. En ze schendt de geest van artikel 51 van de Vaudse jacht- en visserijwet, die het gebruik van kunstmatige middelen om wild op te sporen of te lokken verbiedt, zelfs wanneer de officiële besendering formeel als “monitoring” wordt aangeduid.

Drie wetsartikelen in één keer overtreden

Toen de besenderde rotte vastzat in een dicht doornstruweel op een heuvel en ook de hond van de 80-jarige niet uit het struikgewas terugkeerde, besloot deze het wild met schoten te verjagen om zijn hond te beschermen. Hij had in het verleden al eerder jachthonden verloren tijdens wildzwijnjachten. Deze beslissing schond meteen drie bepalingen van de kantonale jacht- en visserijwet:

• Artikel 49 vereist dat het beoogde dier vóór het schot eenduidig wordt geïdentificeerd en dat het schot niemand in gevaar brengt, noch direct, noch indirect.
• Artikel 51 lid 1 verbiedt kunstmatige middelen om wild te verjagen of te lokken.
• Artikel 46 verbiedt uitdrukkelijk het lossen van schoten om wild te verjagen. De beschuldigde was met deze bepaling bekend.

De 80-jarige loste desondanks twee schoten in de richting van de grond, zonder door zijn richtkijker te kijken, zonder te kunnen zien wat zich achter of in de doornen bevond, en zonder de wilde dieren zelf te herkennen. Als verzwarende omstandigheid kwam er een technisch falen bij: de hoek tussen de loop en de grond bedroeg 6,3°. De aanbevelingen van de Zwitserse jachtautoriteit vereisen echter minstens 10°, opdat een schot naar de grond daadwerkelijk in de aarde blijft steken en niet wordt afgeleid. Een van de twee schoten trof de 64-jarige recreatieve jager uit Freiburg dodelijk in het hoofd, die onderaan de heuvel als schutter was gepositioneerd.

Rol van de overheid: wanneer de wildbeheerder tot leverancier wordt

Het eigenlijke systemische schandaal zit niet alleen bij de individuele schutter, maar in de verwevenheid tussen de kantonale wildbeheerdienst en de vereniging voor recreatieve jacht. De wildbeheerder die de GPS-gegevens van de gezenderde zeug had geleverd, is een medewerker van de kantonale dienst. Hij gaf deze informatie door aan een groep particuliere recreatieve jagers, van wie er één voormalig voorzitter was van de kantonale jachtvereniging Diana Vaud en voormalig gemeenteraadslid. Persoonlijke en institutionele verwevenheid tussen bestuursleden van de vereniging en de wildbeheerdienst is in kantons met vergunningsjacht eerder regel dan uitzondering.

Dat roept fundamentele vragen op: welke wettelijke grondslag bestaat er in het kanton Vaud voor het zenderen van wilde zwijnen door de overheid? Worden de bewegingsgegevens van deze zenders systematisch doorgegeven aan groepen recreatieve jagers om bestanden makkelijker te kunnen 'verwijderen'? Hoeveel wilde dieren in het kanton dragen momenteel zenders waarvan de gegevens worden gebruikt in de context van de recreatieve jacht? En hoe verhoudt deze praktijk zich tot artikel 51 van de kantonale wet, die kunstmatige hulpmiddelen voor het opsporen van wild verbiedt?

Deze vragen zijn in de tot nu toe verschenen berichtgeving niet gesteld. Ze zijn echter essentieel om de zaak Oulens-sous-Échallens politiek te kunnen duiden.

Dierenwelzijnsrechtelijke dimensie: stress, scheiding van biggen, ricochetschoten

Zelfs als het dodelijke schot de 64-jarige recreatieve jager niet had geraakt, was de praktijk in strijd geweest met het dierenwelzijnsrecht. Artikel 4 van de Dierenwelzijnswet (TSchG) verbiedt het een dier ongerechtvaardigd pijn, lijden of schade toe te brengen. Schoten in een dicht struikgewas waarin een zeug met mogelijke biggen zich verschuilt, voldoen structureel aan dit delict: wilde dieren raken in paniek, kunnen worden aangeschoten zonder nazoeking, zeugen kunnen worden gescheiden van hun biggen, ricochetschoten kunnen niet-geviseerde dieren raken.

Daarbij komt het ethische aspect van het zenderen zelf. Wilde dieren worden voor onderzoeksdoeleinden gevangen, verdoofd en voorzien van een halsband. Deze ingreep is in een onderzoekscontext te rechtvaardigen wanneer hij een duidelijk wetenschappelijk doel dient en met zorgvuldigheid gebeurt. Wanneer de zo verkregen gegevens echter worden gebruikt om de dieren vervolgens gerichter te doden, verandert de oorspronkelijke ingreep achteraf in een vorm van verraad: het dier werd gemarkeerd in het vertrouwen op wetenschappelijke begeleiding en eindigt als opspoorbaar doelwit.

Procesdatum 21 mei 2026 in Yverdon-les-Bains

Het proces tegen de 80-jarige recreatieve jager vindt plaats op 21 mei 2026 voor de arrondissementsrechtbank van Broye en Noord-Vaud in Yverdon-les-Bains. Het Openbaar Ministerie eist tien maanden gevangenisstraf, voorwaardelijk met een proeftijd van twee jaar, een boete van 2.000 Zwitserse frank (om te zetten in 20 dagen gevangenisstraf), een jachtverbod van vier jaar, alsook een schadevergoeding van 74.439 Zwitserse frank aan de familie van de gedode recreatieve jager. De beschuldigde heeft de daad bekend, afgezien van rechtsmiddelen en profiteert van een vereenvoudigde procedure. Hij krijgt psychologische begeleiding, heeft zijn jachtakte vrijwillig ingeleverd en zijn wapens zijn wegens suïcidegevaar in beslag genomen.

Model Genève: geen recreatieve jacht, geen doden, geen zenderschandalen

Het kanton Genève heeft in 1974 via een volksstemming de recreatieve jacht afgeschaft. Wildbeheer wordt overgenomen door kantonaal aangestelde wildbeheerders. Dodelijke schietongevallen zoals dat in Oulens-sous-Échallens zijn in Genève al meer dan vijftig jaar uitgesloten, omdat geen groepen particuliere recreatieve jagers met langwapens collectief door onbegaanbaar terrein trekken. Ook ontstaat er geen situatie waarin wildbeheerders GPS-gegevens van gezenderde wilde dieren doorgeven aan particuliere groepen recreatieve jagers.

Het model van Genève toont aan: wildbeheer is mogelijk zonder recreatieve jacht, veiliger voor mensen en transparanter, omdat professioneel wildbeheer onder staatstoezicht valt en niet onder de dynamiek van verenigingen. Wie na elk dodelijk incident reflexmatig «meer opleiding» eist, negeert het structurele alternatief.