GPS-zeug verraadt wilde zwijnen: hobbyjager doodde collega

Op 29 november 2024 troffen zes hobbyjagers elkaar in de Gros-de-Vaud voor de jacht op wilde zwijnen.

Een eerste bersjacht in het gebied van Daillens was zonder buit gebleven. In de vroege namiddag verplaatste de groep zich naar Oulens-sous-Échallens, waar wilde zwijnen waren gesignaleerd. De wildhoeder had de informatie geleverd: op een zeug van de rotte was een GPS-halsband aangebracht die hun verblijfplaats verried. Even later was een 64-jarige hobbyjager uit het kanton Fribourg dood, in het hoofd getroffen door een verboden «verjagingsschot» van een 80-jarige collega.

Het werkelijke schandaal: wilde dieren uitrusten met een zender om ze gemakkelijker te doden

Het uitrusten van wilde dieren met een GPS-zender is oorspronkelijk een instrument van het wildonderzoek. Instituten zoals KORA zetten halsbandzenders in om bewegingspatronen, habitatgebruik en populatiedynamiek wetenschappelijk vast te leggen. Wanneer overheden zulke gegevens echter rechtstreeks doorgeven aan groepen hobbyjagers, zodat die een rotte gericht kunnen opsporen en doden, wordt onderzoek omgevormd tot een vervolgingsinstrument.

In het geval van Oulens-sous-Échallens gaf de wildhoeder de locatie van de dieren door aan de hobbyjagers, omdat een zeug van een zender was voorzien. Het was dus geen jachtkunst, geen geduldige bersjacht of het lezen van sporen die de wilde zwijnen vond, maar een satellietsignaal uit een halsband dat de zeug met zich mee moest dragen. De dieren hadden niets in te brengen tegen deze technologische bewaking. Ze trokken zich terug, zoals wilde dieren doen, in dicht braamstruweel, een voor mensen ontoegankelijke schuilplaats. Precies daarheen werden ze via hun van zenders voorziene leidzeugen nagespeurd.

Deze praktijk heeft niets te maken met traditionele jacht. Ze verandert wilde dieren in datapunten en hobbyjagers in ontvangers die alleen nog maar het signaal hoeven te volgen. Ze getuigt van gemakzucht en onvermogen, niet van jachtkundig kunnen. En ze schendt de geest van artikel 51 van de Waadtlandse jacht- en visserijwet, dat het gebruik van kunstmatige middelen om wild op te sporen of te lokken verbiedt, zelfs wanneer het door de overheid aangebrachte zendertje formeel als «monitoring» mag worden aangemerkt.

Drie wetsartikelen in één klap geschonden

Toen de met zenders uitgeruste rotte vastzat in een dicht doornstruweel op een heuvel en ook de hond van de 80-jarige niet uit het kreupelhout terugkeerde, besloot deze het wild met schoten te verjagen om zijn hond te beschermen. Hij had in het verleden al jachthonden verloren bij wilde zwijnenjachten. Dit besluit schond meteen drie bepalingen van de kantonale jacht- en visserijwet:

• Artikel 49 vereist dat het beoogde dier vóór het schot ondubbelzinnig wordt geïdentificeerd en dat het schot niemand in gevaar brengt, noch direct noch indirect.
• Artikel 51 lid 1 verbiedt kunstmatige middelen om wild te verjagen of te lokken.
• Artikel 46 verbiedt uitdrukkelijk het afvuren van schoten om wild te verjagen. De beschuldigde was van deze bepaling op de hoogte.

De 80-jarige vuurde desondanks twee schoten richting de grond af, zonder door zijn richtkijker te kijken, zonder te kunnen zien wat zich achter of in de doornen bevond, en zonder de wilde dieren zelf te herkennen. Bijkomend was er een technisch falen: de hoek tussen loop en grond bedroeg 6,3°. De aanbevelingen van de Zwitserse jachtautoriteit vereisen echter minstens 10°, opdat een grondschot daadwerkelijk in de aarde blijft steken en niet wordt afgebogen. Een van de twee schoten trof de 64-jarige hobbyjager uit Freiburg dodelijk in het hoofd; deze was onder aan de heuvel als schutter opgesteld.

Rol van de autoriteit: wanneer de wildbeheerder tot leverancier wordt

Het werkelijke systemische schandaal ligt niet alleen bij de individuele schutter, maar in de verwevenheid tussen de kantonnale wildhoede en de hobbyjachtvereniging. De wildhoeder die de GPS-gegevens van de gezenderde zeug had geleverd, is een persoon van de kantonnale dienst. Hij gaf deze informatie door aan een groep particuliere hobby hunters, van wie er één voormalig voorzitter van de kantonnale jachtvereniging Diana Vaud en voormalig gemeenteraadslid was. Persoonlijke en institutionele nabijheid tussen verenigingsfunctionarissen en wildhoede is in patentjacht-kantons de regel, niet de uitzondering.

Dit roept fundamentele vragen op: Welke wettelijke grondslag bestaat er in het kanton Vaud voor het zenderen van wilde zwijnen door de overheid? Worden de bewegingsgegevens van deze zenders systematisch doorgegeven aan hobbyjachtgroepen om populaties gemakkelijker te kunnen «onttrekken»? Hoeveel wilde dieren in het kanton dragen momenteel zenders waarvan de gegevens in hobbyjachtcontexten worden gebruikt? En hoe verhoudt deze praktijk zich tot artikel 51 van de kantonnale wet, dat kunstmatige hulpmiddelen voor het opsporen van wild verbiedt?

Deze vragen werden in de tot dusver verschenen berichtgeving in de media niet gesteld. Ze zijn echter cruciaal om de zaak Oulens-sous-Échallens politiek te kunnen plaatsen.

Dierenwelzijnsrechtelijke dimensie: stress, scheiding van biggen, querslagers

Zelfs als het dodelijke schot de 64-jarige hobby hunter niet had geraakt, zou de praktijk in strijd met het dierenwelzijn zijn geweest. Artikel 4 van de Dierenwelzijnswet (TSchG) verbiedt het om een dier ongerechtvaardigd pijn, lijden of schade toe te brengen. Schoten in een struikgewas waarin zich een zeug met mogelijke biggen verbergt, vervullen deze delictsomschrijving structureel: wilde dieren raken in paniek, kunnen worden aangeschoten zonder nazoek, zeugen kunnen van hun biggen worden gescheiden, querslagers kunnen niet beoogde dieren raken.

Daar komt het ethische aspect van het zenderen zelf bij. Wilde dieren worden voor onderzoeksdoeleinden gevangen, verdoofd en van een halsband voorzien. Deze ingreep is in de onderzoekscontext te rechtvaardigen wanneer hij een duidelijk wetenschappelijk doel dient en met zorgvuldigheid geschiedt. Wanneer de zo verkregen gegevens echter worden gebruikt om de dieren vervolgens gerichter te doden, wordt de oorspronkelijke ingreep met terugwerkende kracht een vorm van verraad: het dier werd in vertrouwen op wetenschappelijke begeleiding gemarkeerd en eindigt als traceerbaar doelwit.

Procesdatum 21 mei 2026 in Yverdon-les-Bains

Het proces tegen de 80-jarige hobbyjager vindt plaats op 21 mei 2026 voor de districtsrechtbank Broye en Noord-Vaud in Yverdon-les-Bains. Het Openbaar Ministerie eist tien maanden gevangenisstraf, voorwaardelijk met een proeftijd van twee jaar, een geldboete van 2’000 frank (om te zetten in 20 dagen gevangenisstraf), een jachtverbod van vier jaar en 74’439 frank schadevergoeding aan de familie van de gedode hobbyjager. De verdachte heeft de feiten bekend, afgezien van rechtsmiddelen en profiteert van een vereenvoudigde procedure. Hij krijgt psychologische begeleiding, heeft zijn jachtvergunning vrijwillig ingeleverd en zijn wapens werden vanwege suïciderisico in beslag genomen.

Geneefs model: geen hobbyjacht, geen doden, geen zenderschandalen

Het kanton Genève heeft de hobbyjacht in 1974 via een volksstemming afgeschaft. De regulering van wilde dieren wordt verzorgd door door het kanton aangestelde wildhoeders. Dodelijke schietongevallen zoals dat van Oulens-sous-Échallens zijn in Genève al meer dan vijftig jaar uitgesloten, omdat er geen groepen particuliere hobbyjagers met lange wapens collectief door onbegaanbaar terrein trekken. Ook ontstaat er geen constellatie waarin wildhoeders GPS-gegevens van gezenderde wilde dieren doorgeven aan particuliere hobbyjagersgroepen.

Het Geneefse model toont aan: regulering van wilde dieren is mogelijk zonder hobbyjacht, veiliger voor mensen en transparanter, omdat professionele wildhoede onder staatstoezicht valt en niet onder de dynamiek van een verband. Wie na elk dodelijk incident reflexmatig «meer opleiding» eist, negeert het structurele alternatief.