Fokprogramma's in dierentuinen schaden wilde dieren

In gevangenschap gefokte dieren ontwikkelen lichamelijke veranderingen die het overleven in het wild kunnen bemoeilijken, aldus een studie.

Fokprogramma's in gevangenschap leiden tot een kortere vleugelspanwijdte bij vogels en tot gedragsveranderingen die de dieren kwetsbaarder maken voor roofdieren, zo blijkt uit wereldwijd onderzoek.

Wereldwijd fenomeen van vlinders tot olifanten

De analyse van de Australian National University toont aan dat de omgeving in gevangenschap de selectiedruk op de dieren drastisch verandert. Dr. Dejan Stojanovic van de ANU, medeauteur van de studie, zei dat “ogenschijnlijk geïsoleerde voorbeelden van grote veranderingen in het fenotype van dieren” onderdeel zijn van een trend die decennialang onopgemerkt is gebleven. “Het gaat om een wereldwijd fenomeen dat van vlinders tot olifanten alles treft.”

In gevangenschap gefokte leeuwen en andere vleeseters hebben bijvoorbeeld andere vormen van de schedelbeenderen en een geringere bijtkracht, wat waarschijnlijk te wijten is aan de voeding met gehakt vlees. Monarchvlinders, wier trekbewegingen normaal gesproken duizenden kilometers omvatten, verliezen in gevangenschap hun trekdrang, kunnen zich niet meer op het zuiden oriënteren, hebben een andere vleugelvorm en een zwakkere grijpkracht.

Voorbeelden uit Australië

De met uitsterven bedreigde oranjebuikparkiet, wiens vleugelvorm in gevangenschap is veranderd. Mannelijke regenthoningeters, eveneens met uitsterven bedreigd, wier zang in gevangenschap korter en minder complex is, waardoor ze in het wild minder aantrekkelijk zijn voor partners. Noordelijke buideleekhoornmarters (quolls) zijn binnen 13 generaties hun afkeer van roofdieren kwijtgeraakt, nadat ze op een voor de kust gelegen eiland zonder roofdieren waren uitgezet.

Stojanovic zei dat vogels in gevangenschap kortere en minder spitse vleugels hebben. "Deze vorm is minder geschikt voor de trek." Oranjebuikparkieten zijn in hoge mate afhankelijk van fokprogramma's in gevangenschap. "Wilde vogels zijn genetisch volledig vermengd met in gevangenschap gehouden vogels", aldus Stojanovic.

Adaptief beheer als oplossing

De auteurs van het rapport wijzen op het succes van "adaptief beheer". "Tussen 1999 en 2009 werden in Birch's Inlet, bij Strahan in West-Tasmanië, 423 oranjebuikparkieten uitgezet, die allemaal stierven", aldus Stojanovic. "In de jaren daarna zijn de aanpakken bijgesteld en nu hebben we de grootste populatie oranjebuikparkieten in het wild sinds lange tijd."

Dr. Ben Pitcher, gedragsbioloog bij de Taronga Conservation Society, zei: "Als we een fokprogramma van meet af aan zouden kunnen vermijden, zouden we dat doen. De meest succesvolle en kosteneffectieve methode is vroegtijdig ingrijpen, zodat een soort nooit het punt bereikt waarop herintroductie nodig is."

Dr. Marissa Parrott, reproductiebioloog bij Zoos Victoria, zei dat fokken in gevangenschap tegenwoordig een belangrijk instrument is. "De IUCN adviseert dat wereldwijd meer dan 2.000 soorten fokprogramma's in gevangenschap nodig hebben om niet uit te sterven."