VN-plasticakkoord in Genève mislukt voor het eerst

In Genève eindigde de vijfde onderhandelingsronde (INC-5.2) van de VN-besprekingen zonder overeenstemming. Een tijdlijn voor de hervatting van de gesprekken blijft onduidelijk.

Gedurende meer dan tien dagen kwamen ongeveer 2’600 deelnemers bijeen – waaronder 1’400 afgevaardigden uit 183 landen en talrijke waarnemers – in het VN-hoofdkwartier Palais des Nations in Genève, om te onderhandelen over een juridisch bindend verdrag tegen plasticvervuiling.

De afsluitende teksten – in totaal twee ontwerpen – vonden echter geen goedkeuring.

Oorzaken van het mislukken: plasticproductie & chemicaliën

Moet het akkoord bindende bovengrenzen voor de plasticproductie bevatten, of moet het zich richten op afvalbeheer? Meer dan 100 landen, waaronder de EU, China, Tuvalu en Oeganda, eisten bindende productiebeperkingen en regulering van toevoegstoffen.

Daartegenover stonden landen zoals de VS, Saoedi-Arabië en Koeweit, die vooral wilden inzetten op recycling, producthygiëne en ontwerpverbeteringen en productielimieten resoluut afwezen. Deze blokkade leidde uiteindelijk tot het mislukken van de overeenkomst.

Tussen frustratie en volharding

De covoorzitters van de zogenoemde High Ambition Coalition – rond 100 ambitieuze landen –, waaronder uithangborden als Noorwegen en Denemarken, toonden zich teleurgesteld. Denemarken noemde het mislukken “echt triest”.

UNEP-chef Inger Andersen benadrukte dat, ondanks de impasse, “alle landen duidelijk aan de onderhandelingstafel willen blijven”. Volgens het VN-milieuprogramma is plasticvervuiling alomtegenwoordig – in water, bodem, levende organismen en zelfs in het menselijk lichaam.

Milieuactivisten uitten scherpe kritiek: Greenpeace verweet de onderhandelingen dat ze de “onvermijdelijke expansie van de plasticproductie” negeerden; het WWF waarschuwt voor “meer schade, meer lijden, meer verwoesting”.

Het debat over plastic gaat verder dan milieukwesties – het raakt ook gezondheid en vruchtbaarheid: hormoonverstorende toevoegingen in kunststoffen zoals ftalaten en bisfenolen worden in verband gebracht met een wereldwijde daling van het aantal zaadcellen.

Slechts een fractie van het wereldwijde probleem opgelost

De alliantie van onderhandelaars moet het hoofd bieden aan groeiende kritiek: herhaaldelijk falen en een ondoorzichtig proces roepen twijfels op over het consensusprincipe – enkele deskundigen pleiten voor stemmen met gekwalificeerde meerderheid om blokkades in de toekomst te vermijden.

Ondertussen stijgen de cijfers: er wordt jaarlijks meer dan 460 miljoen ton nieuwe kunststoffen geproduceerd, waarvan ongeveer 20 miljoen ton als vervuiling in het milieu terechtkomt.

Een concreet tijdschema voor de voortzetting van de onderhandelingen is nog niet vastgesteld. Inger Andersen benadrukte echter dat het proces zal doorgaan – al staat het voor nieuwe uitdagingen, niet in de laatste plaats de vraag naar inclusievere en transparantere procedures.