Auerhoen: wereldrecord in het kanton Schwyz

Toen Pierre Mollet van de Vogelwarte de vogelmest opraapte, vermoedde hij nog niet dat hij een sensationele vondst in handen had: de uitwerpselen waren afkomstig van het tot nu toe oudste auerhoen ter wereld. Dit wereldrecord werd behaald in het kanton Schwyz. Dit kanton voert beschermingsmaatregelen voor het auerhoen uit en houdt de aantallen in de gaten met een speciale monitoringmethode.

De aantoonbaar oudste auerhoenders ter wereld zijn minstens 10 jaar en 9 maanden oud en leven in het kanton Schwyz. Dit weet men omdat hun mest al in 2009 een keer werd gevonden tijdens een populatiemonitoring, die de Vogelwarte Sempach samen met het kanton Schwyz uitvoert.

Met moleculairbiologische methoden is het mogelijk om DNA uit mestmonsters te halen. Daarmee kunnen genetische 'vingerafdrukken' worden gemaakt en individuele dieren worden geïdentificeerd. Deze genetische informatie maakt het ook mogelijk conclusies te trekken over de grootte van een populatie. Het observeren en tellen van de vogels is dus niet meer nodig. 'Juist bij het schuwe auerhoen is het verzamelen van mest een heel goede methode, omdat de dieren nauwelijks worden gestoord', legt Pierre Mollet uit, auerhoenspecialist bij de Vogelwarte Sempach.

Het auerhoen leeft namelijk niet alleen teruggetrokken, maar is ook bedreigd. Al tientallen jaren neemt de Zwitserse populatie af. Veel bossen zijn voor deze veeleisende vogel te dicht en te donker geworden. Bovendien reageert het schuwe auerhoen zeer gevoelig op verstoring. Doordat outdooractiviteiten steeds verder de natuur in dringen, nemen ook de verstoringen toe.

Het auerhoen is inmiddels in alle Alpenregio's beschermd, met uitzondering van Oostenrijk, dat de grootste populatie heeft. Liechtenstein (1962), Zwitserland (1971), Italië (1989) en Slovenië (1993) hebben de bejaging stopgezet. In Zwitserland is de soort ingedeeld als sterk bedreigd en in de provincie Zuid-Tirol is hij sinds 2007 beschermd. In Duitsland staat het auerhoen landelijk als met uitsterven bedreigde vogelsoort op de 'Rode Lijst'.

In het kanton Schwyz liggen enkele van de belangrijkste gebieden van het land voor het auerhoen. Het kanton voert daarom sinds 2009 regelmatig populatieschattingen uit met genetische methoden en steunt het auerhoen met gerichte maatregelen in het bosbeheer. Daarnaast zet het zich in voor bescherming tegen verstoring door bindende voorschriften voor bezoekersgeleiding.

Met succes: „In 2019 konden we met behulp van de genetische monitoring in het tot nu toe onderzochte deel van het kanton bijna 90 auerhoenders vinden. Dat zijn er zoveel als nooit sinds het begin van de monitoring tien jaar geleden!”, zegt Pierre Mollet verheugd. En niet alleen dat: de nieuw aangetoonde maximumleeftijd laat zien dat de vogels erg oud kunnen worden als de leefomgeving in orde is. In het kanton Schwyz is dat duidelijk het geval.