Alpengems: wanorde in het beheer

Nationale alleingangen zijn in het verenigde Europa helaas aan de orde van de dag – dat blijkt niet pas sinds de covid-19-crisis.

Ook voor de omgang met wilde dieren, die onder bijzondere EU-bescherming staan, geldt dat. Een goed voorbeeld daarvan is de alpengems. Zij valt onder de bijzondere bescherming van de Habitatrichtlijn van de EU en staat bovendien vermeld in het Verdrag van Bern.

De EU-lidstaten rond de Alpen zijn daarom verplicht om de toestand van hun gemzenpopulaties regelmatig in kaart te brengen en te beoordelen. Pas bij een gunstige staat van instandhouding van de populaties mag de gems worden bejaagd.

Aanzienlijke verschillen in de monitoring

Een gezamenlijk onderzoek van de Deutsche Wildtier Stiftung en de Internationale Raad voor het Behoud van de Alpengems (CIC) toont nu aan: tussen de afzonderlijke staten van het Alpengebied bestaan aanzienlijke verschillen in de monitoring en het beheer van hun gemeenschappelijke beschermde soort, de Alpengems. «Terwijl Frankrijk, Italië en Slovenië de staat van instandhouding van de gems schatten via een uitgebreide monitoring van de levende gemzenpopulatie, melden Duitsland en Oostenrijk eenvoudigweg alleen het aantal afgeschoten dieren aan de EU», bekritiseert Hilmar Freiherr von Münchhausen, directeur van de Deutsche Wildtier Stiftung. «Gegevens en analyses over de leeftijds- en sociale structuur van de gemzenpopulaties worden volledig buiten beschouwing gelaten, terwijl juist deze gegevens een professioneel jachtgebruik kenmerken.»

Bij de planning van jachtingrepen worden de verschillen nog duidelijker: in bijna alle EU-landen wordt het afschotniveau vastgesteld met inachtneming van biologische gegevens zoals de natuurlijke wintersterfte; in Beieren wordt het afschotniveau uitsluitend afgeleid uit de toestand van de bosvegetatie. «De gebrekkige uitvoering van de EU-voorschriften bereikt in Beieren een hoogtepunt met de aanwijzing van gebieden waarin de Alpengems helemaal geen gesloten seizoen meer heeft», aldus Münchhausen. Onderzoeken van de Deutsche Wildtier Stiftung wijzen er bovendien op dat de gemzenpopulaties in Beieren veel te intensief worden bejaagd. Daarmee is hun staat van instandhouding in Duitsland niet gunstig en zijn de toekomstperspectieven somber. De recreatieve jacht als populatiebeheersing faalt ook hier.

De Deutsche Wildtier Stiftung en de CIC eisen daarom een uitgebreide monitoring van de gems in Beieren, geen lokale verlenging van jachtseizoenen en de aanwijzing van gebieden met jachtrust, zodat de populaties zich regionaal kunnen herstellen.

Alpengemzen in Zwitserland

De ontwikkeling van de gemzenbestanden in Zwitserland is waarschijnlijk in vergelijking met andere Alpenlanden het nauwkeurigst onderzocht. In een langetermijnoverzicht lijken de gemzenbestanden, zoals ze door de verantwoordelijke wildbeheerders in de afzonderlijke kantons worden geteld, al 40 jaar stabiel te zijn. Tussen de kantons bestaan echter deels duidelijke verschillen, die niet alleen kunnen worden toegeschreven aan een andere methodiek of gegevensverzameling.

De evaluatie op kantonniveau maakt echter duidelijk dat de trends in de verschillende kantons – ongeacht het jachtsysteem – zeker uiteenlopen. Afbeelding 15 uit IMESCH (2015) toont de trends in detail en benoemt de mogelijke oorzaken. Naast overbejaging spelen ook ziekten, verstoring, verlies van leefgebied en predatie, vooral door de lynx, een rol. De methoden voor bestandsopname omvatten, naast tellingen en schattingen door wildbeheerders, deels samen met recreatieve jagers, slechts in enkele kantons (Wallis, Waadt, Schwyz) aanvullende gegevensverzameling (bijv. cohortanalyse).

In het Zwitserse Nationaal Park in het Engadin wordt al meer dan 100 jaar niet meer gejaagd en daar ligt de gemzenpopulatie sinds 1920 constant rond de 1.350 dieren.