Over alfamannetjes in het dierenrijk

Als je afgaat op definities in online gidsen, herken je een «alfamannetje» wanneer je er een ziet.

Naar verluidt komt het idee dat een mens als «alfamannetje» zou kunnen gelden, voort uit waarnemingen die bioloog gedaan hebben bij andere diersoorten. Een van de eerste academische toepassingen van het «alfa»-label dook op in 1921. Een onderzoeker besprak toen hiërarchieën bij kippen, ook bekend als de pikorde.

Schrap wolven van de lijst

Bij wolven is er in elk geval niets in hun hiërarchie dat op mensen van toepassing is. Alfadieren bestaan bij deze roofdieren niet. Dave Mech, een wolvenonderzoeker bij de United States Geological Survey, ontdekte later dat het «alfawolf»-gedrag alleen voorkwam bij gevangen wolven die samen in een groep met uiteenlopende achtergronden werden geplaatst. In het echte leven ontstaat een roedel wanneer een mannetje en een vrouwtje jongen krijgen. Sinds Mech de realiteit van de roedeldynamiek heeft leren kennen, probeert hij uitgevers zover te krijgen dat ze stoppen met het herdrukken van zijn boek.

Gelden dezelfde regels?

Hoewel Mech het idee bij wolven heeft ontkracht, zijn alfamannetjes bij sommige primaten wel een reîel concept. «Ik zou u mee kunnen nemen naar het bos in Costa Rica en u een groep apen kunnen laten zien», zegt Kathy Jack, een gedragsecologe aan de Tulane University.

«Ik denk dat alle mannetjes de potentie hebben om een alfa te zijn, en het is een kwestie van op het juiste moment op de juiste plaats zijn», zegt ze.

Wij zijn even nauw verwant aan bonobo's, die duidelijk vreedzamer samenleven. Als mensen zich dus op de natuur baseren om hun eigen gedrag te verklaren, is er geen enkele verplichting om uitgerekend te kijken naar soorten met duidelijke alfamannetjes.