Ontmanteling van windturbines: controverses en erfenissen

De ontmanteling is niet alleen een kwestie van het recyclen van de rotorbladen.

Het eigenlijke probleem zit onder de grond. De verwijdering van de funderingen jaagt de kosten voor de exploitanten flink omhoog. Niet zelden blijft het beton in de grond achter. Milieuactivisten eisen de volledige verwijdering van deze erfenis.

Districten in Nedersaksen reageren blijkbaar flexibel. Daarbij moet de grote ontmanteling nog beginnen. Alleen al in Nedersaksen zal in de komende jaren naar verwachting de helft van de meer dan 6000 windturbines op land door nieuwe worden vervangen. “De ontmanteling staat onder voorbehoud van proportionaliteit”, zegt Andreas Eickmann, hoofd van de bouwdienst van het districtshuis in Cuxhaven.

De hoge kosten waren niet doorslaggevend voor het feit dat de funderingen in het district Cuxhaven slechts tot een diepte van 2,5 meter verwijderd hoeven te worden. Veeleer vormde de ontmanteling een gevaar voor het grondwater. De paalfunderingen reikten tot wel 40 meter diep en doorboorden verschillende waterhoudende lagen. Als de palen zouden worden verwijderd, bestond niet alleen het risico dat zout water in het drinkwater terechtkwam, maar ook pesticiden uit de landbouw. Eickmann: “De gaten zijn een snelweg naar de ondergrond.”

Exploitanten van windturbines zijn volgens het bouwrecht verplicht om de oude toestand te herstellen zodra de installaties zijn uitgediend. “Bij verwijdering van de funderingen tot 2,5 meter kunnen de percelen weer landbouwkundig worden gebruikt”, benadrukt Eickmann, “dieper komt geen ploeg.” De gedeeltelijke ontmanteling is eveneens voldoende om de neerslag op te vangen.

Toch weet ook het hoofd van de bouwdienst dat de grote sloopoperatie nog moet beginnen. De ondiepe funderingen van oudere installaties, die momenteel worden vervangen door nieuwe, krachtigere installaties, vormen niet het probleem, maar wel de nieuwere paalfunderingen van de grote installaties. Het district Wittmund, thuisbasis van Nedersaksens minister van Milieu Olaf Lies (SPD), ziet geen enkele sloopverplichting voor oude funderingen die vóór de wijziging van de bouwwet in 2004 zijn goedgekeurd.

Bovendien vervalt de sloopverplichting voor alle windparken met een bestemmingsplan. De nieuwe funderingen moeten daarentegen tot boven de paalfundering worden verwijderd, aldus het bestuur. “Van de in de bodem achterblijvende betonpalen gaat geen noemenswaardige bodemaantastende werking uit”, verklaart districtswoordvoerder Ralf Klöker. Tot dusver zijn in het districtsgebied 119 oude installaties ontmanteld.

Subsidie eindigde in 2020

Milieuactivisten van de Wattenrat in Oost-Friesland bekritiseren de in hun ogen laksere houding van de autoriteiten. Woordvoerder Manfred Knake meent: “Men mag vermoeden dat het niet gaat om de naleving van geldend recht, maar om het sparen van de portemonnee van de windmolenexploitanten, die tientallen jaren lang de vetste rendementen hebben opgestreken via de Wet Hernieuwbare Energie (EEG).”

Het valt nog te bezien of de grondeigenaren, op wier grond de windturbines zijn gebouwd, ooit voor de volledige verwijdering van de funderingen zullen moeten opdraaien. Feit is dat de subsidie via de EEG in 2020 afloopt. Met het einde van de subsidie eindigt vaak ook de gebruiksduur van de installaties.

De sector gaat ervan uit dat landelijk elke vierde windmolen, en in Nedersaksen zelfs elke tweede windmolen, wordt ontmanteld om plaats te maken voor nieuwe, grotere en vooral efficiëntere installaties. Een voormalig medewerker van het ministerie van Milieu in Kiel ziet het probleem van de slechts gedeeltelijke verwijdering van de funderingen vooral in de bodemverzegeling.

Milieuactivisten maken zich zorgen

Kuno Veit verklaarde tegenover NDR: “Als ik maar één meter van de fundering verwijder, blijft het oppervlak verzegeld.” Alleen al in Sleeswijk-Holstein gaat het om drie miljoen vierkante meter. Het Nedersaksische ministerie van Milieu ziet echter geen problemen bij de ontmanteling van windturbines. Het ministerie laat er geen twijfel over bestaan dat alle windturbines die vanaf 2004 zijn goedgekeurd, volledig moeten worden ontmanteld.

Dat geldt ook voor de funderingen. Woordvoerster Justina Lethen legt uit dat de districten uitzonderingen kunnen goedkeuren wanneer het verwijderen van de fundering meer schade aan het milieu toebrengt dan het achterlaten in de bodem. Lethen: “Het ministerie van Milieu geeft geen algemene aanbeveling.” Voor oudere installaties bestaat geen verplichting tot ontmanteling.

In internetforums maken milieuactivisten zich zorgen. Ze vrezen dat regenwater niet meer kan wegzakken, dat diepwortelende planten geen houvast meer vinden en dat vooral Noord-Duitsland onopgemerkt ondergronds wordt dichtgestort met beton. 1300 personen hebben een online petitie ondertekend om de ontmanteling van windturbines in het district Cuxhaven, inclusief de funderingen, af te dwingen – tot nu toe zonder succes.