Klimaatcrisis 2024: voor het eerst 1,5-gradendoelstelling overschreden

De hoogste geregistreerde temperaturen leidden tot extreme weersomstandigheden – en het wordt nog erger, zoals EU-gegevens laten zien.

Door de klimaatineenstorting steeg de gemiddelde jaarlijkse mondiale temperatuur het afgelopen jaar voor het eerst boven de internationaal overeengekomen doelstelling van 1,5 °C, wat heeft geleid tot extreme weersomstandigheden en miljoenen mensen in ellende heeft gestort.

Copernicus-gegevens tonen recordwaarden

Gegevens van de Copernicus Climate Change Service (C3S) van de EU laten zien dat de gemiddelde temperatuur in 2024 1,6 °C hoger lag dan het pre-industriële niveau. Dat is een stijging van 0,1 °C ten opzichte van 2023, een jaar met recordtemperaturen dat voor de moderne mens een tot dan toe ongekende hitte betekende.

De opwarming wordt in de eerste plaats veroorzaakt door de verbranding van fossiele brandstoffen, en de schade aan levens en levensonderhoud zal wereldwijd verder escaleren totdat kolen, olie en gas worden vervangen. De in het Akkoord van Parijs vastgelegde doelstelling van 1,5 °C wordt gemeten over een periode van een of twee decennia, zodat een enkel jaar boven deze waarde niet betekent dat de doelstelling is gemist, maar wel aantoont dat de klimaatcrisis zich verder verscherpt. Elk jaar van het afgelopen decennium behoorde tot de 10 warmste jaren sinds het begin van de metingen, die teruggaan tot 1850.

De C3S-gegevens laten ook zien dat op 10 juli 2024 een recordwaarde van 44% van de planeet werd getroffen door zware tot extreme hitte, en dat de heetste dag in de geregistreerde geschiedenis op 22 juli plaatsvond. Ook de gletsjers in de Arctis krimpen in een alarmerend tempo.

Ongekende hittegolven en extreme regenval

«Er is nu een extreem hoge waarschijnlijkheid dat we het in het Akkoord van Parijs vastgelegde langetermijngemiddelde van 1,5 °C zullen overschrijden», zei dr. Samantha Burgess, adjunct-directeur van de C3S. «Deze hoge mondiale temperaturen, gecombineerd met de recordhoeveelheden waterdamp in de atmosfeer in 2024, betekenen ongekende hittegolven en hevige regenval die miljoenen mensen in nood brengen.»

Dr. Friederike Otto van het Imperial College London zei: «Dit record moet een realitycheck zijn. Een jaar vol extreme weersgebeurtenissen heeft laten zien hoe gevaarlijk het leven bij 1,5 °C is. De overstromingen in Valencia, de orkanen in de VS, de tyfoons op de Filipijnen en de droogte in het Amazonegebied zijn slechts vier rampen van het afgelopen jaar die door de klimaatverandering zijn verergerd. Er zijn er nog veel, veel meer.»

«De wereld heeft geen magische oplossing nodig om te voorkomen dat de dingen in 2025 nog erger worden», zei Otto. «We weten precies wat we moeten doen om van fossiele brandstoffen af te stappen, de ontbossing te stoppen en samenlevingen weerbaarder te maken.»

Geen overgang weg van fossiele brandstoffen in zicht

Verwacht wordt dat de koolstofuitstoot in 2024 een nieuw record zal bereiken, wat betekent dat er nog geen tekenen zijn van de overgang weg van fossiele brandstoffen die de landen van de wereld tijdens de VN-klimaatconferentie in Dubai in december 2023 hebben beloofd. De wereld koerst af op een catastrofale opwarming van 2,7 °C tegen het einde van de eeuw.

De volgende grote gelegenheid om te handelen doet zich voor in februari, wanneer de landen van de VN nieuwe toezeggingen moeten indienen om de uitstoot te verminderen. De kans dat de grens van 1,5 °C ook op langere termijn kan worden aangehouden, lijkt steeds kleiner te worden. De uitstoot van fossiele brandstoffen moet tegen 2030 met 45 % dalen om een kans te hebben de opwarming tot 1,5 °C te beperken. De gevolgen voor Milieu en natuurbescherming zijn ernstig.

De temperaturen werden in de eerste helft van 2024 opgestuwd door het natuurlijke klimaatfenomeen El Niño, maar bleven ook in de tweede helft van het jaar zeer hoog, zelfs toen El Niño wegtrok. Sommige wetenschappers vrezen dat er een onverwachte factor in het spel is gekomen die een zorgwekkende versnelling van de opwarming van de aarde heeft veroorzaakt, hoewel ook een ongewone natuurlijke schommeling van jaar tot jaar de oorzaak zou kunnen zijn.

Een afname van de vervuiling door de scheepvaart en van laaghangende wolken, die beide zonlicht weerkaatsen, hebben bijgedragen aan bijkomende opwarming, maar wetenschappers zoeken nog naar een volledige verklaring voor de extreme temperaturen in 2024.

Verwoestende gevolgen voor mens en ecosysteem

Warmere lucht bevat meer waterdamp, en het door C3S in 2024 vastgelegde record is betekenisvol, omdat het extreme regenval en overstromingen versterkt. In combinatie met hoge oppervlaktetemperaturen van de oceaan, die grote stormen aandrijven, leidt dit tot verwoestende orkanen en tyfonen. De gemiddelde burger werd het afgelopen jaar zes weken lang blootgesteld aan extra gevaarlijk hete dagen, wat de dodelijke gevolgen van hittegolven wereldwijd versterkte. Ook de toename van hydroklimatologische extreme gebeurtenissen bevestigt deze trend.

De versterking van extreme weersgebeurtenissen door de klimaatcrisis was al duidelijk voelbaar: hittegolven van ongekende intensiteit en frequentie komen nu wereldwijd voor, net als steeds heftigere droogtes en bosbranden.

Prof. Joeri Rogelj van het Imperial College London zei hierover: «Elke fractie van een graad – of het 1,4 °C, 1,5 °C of 1,6 °C is – brengt meer schade voor mens en ecosysteem met zich mee en onderstreept de noodzaak van ambitieuze emissiereducties. De kosten voor zonne- en windenergie dalen snel en zijn tegenwoordig in veel landen goedkoper dan fossiele brandstoffen.»

Prof. Andrew Dessler, klimaatwetenschapper aan de Texas A&M University in de VS, reageerde op de temperatuurrecords die jaar na jaar worden verbroken: «Elk jaar voor de rest van uw leven zal een van de warmste zijn die ooit is opgetekend. Dat betekent op zijn beurt dat 2024 tot de warmste jaren in de geschiedenis zal behoren.»