Internationaal Jaar van de Weiden 2026: Meer wolvenjacht of eindelijk beter weidebeleid?

De VN heeft 2026 uitgeroepen tot «International Year of Rangelands and Pastoralists».

Centraal staan weidelandschappen als leefgebied voor biodiversiteit, op grasland gebaseerde veehouderij en de sociale realiteit van herders wereldwijd. In Zwitserland proberen de boerenbond en de hobby-jachtlobby deze gelegenheid nu al te benutten om oude eisen voor meer wolvenafschot in een modern jasje te steken.

Wat de VN werkelijk wil

Volgens de FAO beslaan weidelandschappen ongeveer de helft van het landoppervlak van de aarde. Ze waarborgen levensgrondslagen, voedsel, klimaatbestendigheid en uiteenlopende ecosysteemdiensten. Centraal in het VN-jaar staan vaak gemarginaliseerde gemeenschappen die op schaarse en klimatologisch gevoelige gebieden moeten overleven. Het doel is politieke kaders te bevorderen die toegang tot land, eerlijke waardecreatie en ecologische draagkracht waarborgen. Internationaal wordt het jaar benut om aandacht te vragen voor de kwetsbaarheid van herdersgemeenschappen, de bedreiging van rangelands door de klimaatcrisis en landroof, evenals voor het belang van traditionele gebruikssystemen.

Zwitserse weide-narratieven: schutsschilden voor een probleempolitiek

In Zwitserland springen de boerenbond en aan de landbouw verwante organisaties zoals verwacht op de VN-trein, zij het met een zeer selectieve lezing. Campagnes als «Weideland voedt ons» stellen weiden en alpenlandbouw voor als een quasi natuurgegeven succesmodel dat voedselzekerheid, biodiversiteit en klimaatbescherming zou garanderen. Des te duidelijker wordt verzwegen dat juist de huidige praktijk van gesubsidieerde weidehouderij systematisch conflicten met predatoren voortbrengt en in veel regio's op een wankel ecologisch fundament staat.

Tegelijkertijd eisen landbouwvertegenwoordigers in het parlement verdere versoepelingen bij de wolvenregulering: moties moeten afschot vereenvoudigen, verdedigingsafschot door gewapende herders wordt onderzocht, en jachtvrije gebieden komen als vermeend veiligheidsrisico in het vizier. De wolf wordt tot projectievlak voor structurele problemen die politiek nooit serieus zijn aangepakt: onuitgewerkte kuddebegeleiding, ontbrekende kuddebeschermingshonden, slechte arbeidsomstandigheden op de alpen, afhankelijkheid van directe betalingen.

Weiden, herders en wolf: wat de VN bedoelt en wat Zwitserland verdringt

Het VN-jaar van de weiden en herders is geen uitnodiging om predatoren selectief te demoniseren, maar een oproep tot aangepaste, sociaal eerlijke en ecologisch duurzame begrazingssystemen. Daartoe behoren: toegang tot land en hulpbronnen die niet door eenzijdige belangen wordt geblokkeerd. Aangepaste veebestanden in plaats van overbenutting van kwetsbare alpenweiden. En eerlijke arbeidsomstandigheden voor herders, die niet als «goedkoop veiligheidsdispositief» mogen dienen voor een politiek gewenste vijandigheid jegens de wolf.

In het Zwitserse discours gaat het daarentegen verbazend zelden over arbeidsrechten, sociale normen of ecologische belastingsgrenzen en bijna altijd over afschotcontingenten, dreigende risico's en zogenaamd «oncontroleerbare» wolvenbestanden. De wolf moet de rol van zondebok op zich nemen, zodat een begrazingsbeleid dat de klimaatcrisis, verlies van biodiversiteit en dierenwelzijnsproblemen verergert, onaangetast kan blijven.

Wanneer de wolf het symptoom is en niet de oorzaak

Voorbeelden zoals Wallis tonen aan waartoe deze logica leidt: in plaats van begrazing en kuddebescherming serieus te hervormen, worden wolven bij dozijnen gereguleerd en hele roedels uitgeroeid, politiek verkocht als nuchter «beheer». De officiële balans somt afschotten op als succescijfers, terwijl jonge dieren tot collaterale schade worden van een strategie die conflicten eerder cementeert dan oplost.

Juist dat is in strijd met de geest van het VN-jaar: wie weiden werkelijk als ecologische en sociale levensgrondslag wil veiligstellen, moet begrazingssystemen zo vormgeven dat ze met predatoren kunnen coëxisteren, in plaats van die te gebruiken als voorwendsel voor steeds nieuwe uitzonderingsregels in het hobbyjacht- en beschermingsrecht. Het gaat om veerkrachtige landschappen met diverse functies, niet om zo roofdiervrij mogelijke voedergronden voor een steeds intensievere vlees- en melkproductie.

VN-jaar als kans of als pr-façade?

Wetenschappelijke netwerken en ngo's wereldwijd benadrukken de noodzaak om investeringen in duurzame begrazing te sturen, mobiliteit van herders mogelijk te maken en governancestructuren inclusiever vorm te geven. In Zwitserland bestaat het gevaar dat deze mondiale agenda wordt gereduceerd tot een nationaal imageprogramma: mooie beelden van weiden, alpenherders en kaas, geflankeerd door eisen tot verdere wolvenafschotten.

Juist organisaties voor de bescherming van wilde dieren en kritische stemmen worden uitgedaagd om het officiële weidenarratief te confronteren met de schaduwzijden: subsidielogica, diertransporten, overbegrazing, hobbyjachtprivileges en de systematische afwenteling van risico's op wilde dieren.

Wat een eerlijk weidebeleid zou moeten presteren

Een weidebeleid dat het UNO-jaar werkelijk recht doet, zou niet eerst het afschieten veiligstellen, maar: kuddebescherming als standaard invoeren, technisch, financieel en arbeidsrechtelijk verankerd. Veestapelgroottes en productiedoelen koppelen aan ecologische draagkracht en klimaatdoelen. Directe subsidies verbinden aan concrete biodiversiteitsprestaties en dierenwelzijn, niet aan algemene aanwezigheid op de alm. En het hobbyjachtbeleid ontwarren van lobbybelangen, zodat conflicten met predatoren niet reflexmatig uitmonden in afschotprogramma's.

Het Internationale Jaar van de Weiden en Herders is een kans om dit debat openlijk te voeren, of het te begraven in de schaduw van nieuwe wolvenjacht-initiatieven. Wie zich serieus op de UNO beroept, kan zich niet langer verschuilen achter de mythe van de «boze wolf», terwijl de eigenlijke structurele problemen van de weide-economie onaangetast blijven.