De otter heeft het niet gemakkelijk in Zwitserland

De Euraziatische otter keert terug naar Zwitserland en moet hier op lange termijn weer inheems worden. Een belangrijke basis voor de bescherming en bevordering van elke soort is goede kennis over het voorkomen, de verspreiding en de ontwikkeling van de omvang van de populatie. Karteringen behoren dan ook tot het meest fundamentele werk in de soortbescherming.

Sinds 2011 is in het kanton Bern het voorkomen van otters aan de Aare tussen Thun en Bern bekend. Sinds 2014 wordt daar herhaaldelijk nageslacht waargenomen. In 2017 startten de stichting Pro Lutra, WWF Bern en WWF Solothurn het project "Otterspotter". Met behulp van vrijwilligers moet daarbij om de twee jaar de verspreiding van de otter in de kantons Bern en Solothurn in kaart worden gebracht.

Bij de eerste kartering in de winter van 2017/18 werden stromende wateren binnen 73 vierkanten van 5×5 kilometer onderzocht. In negen vierkanten konden otters worden aangetoond.

In de winter van 2019/20 werd de tweede kartering van de Otterspotters uitgevoerd. In totaal zochten 37 Otterspotters in 80 vierkanten naar otterspoor. In zeven van deze vierkanten werden otterspoor ontdekt. In vier van deze zeven vierkanten waren in de winter van 2017/18 al otters aangetoond; bij de overige drie vierkanten is het de eerste vaststelling binnen het Otterspotter-project. Daarentegen ontbraken er dit keer aanwijzingen in vijf vierkanten waar bij de eerste kartering otterspoor waren gevonden.

Tussen de twee karteringen werd een verandering in het gebruik van het leefgebied vastgesteld: het voorkomen langs de Alte Aare werd niet meer bevestigd, terwijl aan het Wohlensee nu wel de aanwezigheid van minstens één otter kon worden vastgesteld. Dat laat zien hoe belangrijk een nauwgezette documentatie is om het verspreidingsproces van de otter beter te begrijpen. Een derde kartering in 2021/22 wordt nagestreefd.

Otter zijn territoriaal en worden, althans in stromend water, grotendeels als eenlingen beschouwd. Jonge dieren moeten daarom op een leeftijd van negen tot 13 maanden het leefgebied van hun moeder verlaten en een eigen territorium vestigen. Genetische studies wijzen erop dat jonge dieren zich bij voorkeur in de buurt van hun geboorteplaats vestigen. Onder gunstige omstandigheden kan het voorkomen van de otter zich zo over vier tot 20 kilometer rivierlengte uitbreiden. Maar waar de otterpopulaties klein zijn, herstellen ze zich slechts langzaam. Daarvoor zijn onder meer de lange grootbrengtijd van meer dan een jaar en de over het algemeen hoge sterfte van de jonge dieren in hun eerste levensjaar verantwoordelijk.

De voorzichtige terugkeer van de otter naar Zwitserland heeft ertoe geleid dat de soort op de nationale Rode Lijst tegenwoordig niet meer als uitgestorven wordt vermeld, maar “nog maar” als ernstig bedreigd. Het doel is nu een gezonde en duurzame otterpopulatie in Zwitserland. Een belangrijke basis voor de bescherming en bevordering van de soort is goede kennis over het voorkomen, de verspreiding en de ontwikkeling van de omvang van de populatie. Deze informatie is bovendien onmisbaar bij het oplossen van conflictsituaties die rond de otter kunnen ontstaan. Kartering behoort daarom tot de meest fundamentele werkzaamheden in de soortbescherming. Tegelijkertijd levert fijnmazige en actuele kartering belangrijke informatie op over hoe otters zich in nieuwe gebieden verspreiden en welke leefgebieden ze bij voorkeur uitkiezen voor herkolonisatie, schrijft de Stichting Pro Lutra.

De otter werd in Zwitserland tientallen jaren lang bejaagd vanwege zijn bijzonder dichte vacht. Hij gold als concurrent van de vissers en een wet uit 1889 bevorderde zijn actieve uitroeiing. In 1952 werd hij beschermd, maar dat kon hem niet meer redden. Sinds 1989 gold hij in Zwitserland als uitgestorven. Sinds ruim tien jaar wordt hij in Zwitserland steeds weer waargenomen. Om zich op de lange termijn te kunnen vestigen, zijn levende wateren met een gezonde visstand de belangrijkste voorwaarde.