Dierenfokkerij begon al 4’500 jaar geleden

In het huidige Aleppo in Syrië hebben onderzoekers botten opgegraven van een buitengewone ezelsoort.

Al voordat gedomesticeerde paarden zo'n 4'000 jaar geleden in Mesopotamië werden geïntroduceerd, fokten de mensen daar hoefdieren die ze voor oorlogswagens en ploegen spanden en inzetten voor diplomatieke en ceremoniële doeleinden: de zogenaamde Kunga's.

In de loop van de geschiedenis hebben paarden en andere paardachtigen een sleutelrol gespeeld bij de ontwikkeling van culturen, maar ook bij oorlogsvoering. Een ongeveer 4'500 jaar oud Sumerisch mozaïek toont aan dat de Sumeriërs al in die tijd oorlogswagens op het slagveld gebruikten, getrokken door paardachtige dieren. Huispaarden werden echter pas zo'n 500 jaar later in deze regio geïntroduceerd.

Genetisch onderzoek toont aan dat de 4500 jaar oude fossielen het tot dusver oudst bekende voorbeeld zijn van gerichte dierenfokkerij door de mens.

De archeologen vermoeden dat het gaat om de legendarische «Kunga's», een zeldzame ezelsoort, zoals ze in het vaktijdschrift «Science Advances» berichten. In kleitabletten met spijkerschrift uit de tijd waarin de botten werden gevonden, staat vermeld dat deze dieren zeer geliefd waren bij de Mesopotamische elites, omdat ze sterk, stevig en snel waren.

Dat het hierbij ging om hybriden van gedomesticeerde en wilde dieren, vermoedde de wetenschap al langer. Alleen om welke soorten het precies ging, was onbekend. Genetici hebben nu kunnen aantonen dat het gaat om kruisingen tussen vrouwelijke huisezels en – inmiddels uitgestorven – mannelijke Syrische wilde ezels.

Mesopotamiërs waren slimme fokkers

Het feit dat vrouwelijke huisezels werden gekozen, getuigt van een geavanceerd fokkerijmanagement, aldus de onderzoekers. Deze gedomesticeerde moeders zorgden namelijk voor een probleemloze opfok van de Kunga's, terwijl de wilde-ezelvaders vermoedelijk notoir koppig waren.

Hoewel de menselijke fokkers van de eerste gedomesticeerde dieren deze steeds weer met hun wilde verwanten gekruist moeten hebben, is dit het eerste gedocumenteerde voorbeeld van een half wild, half gedomesticeerd dier. De muilezel – een kruising tussen paard en ezel – is mogelijk het op één na oudste dier van dit soort, maar verscheen pas meer dan 1’000 jaar later ten tonele.

Zo waardevol dat ze een begrafenis kregen

De fossielen werden in 2006 ontdekt in de 4500 jaar oude koninklijke begraafplaats Umm el-Marra in Aleppo. Op basis van de indeling en positionering van de graven vermoedden de archeologen dat het bij deze wezens om de mythische kunga's zou kunnen gaan.

Ze werden als individuen begraven, wat in de archeologie een zeldzaamheid is, aangezien dierlijke resten normaal gesproken gewoon weggegooid worden. Veel van de dieren lijken ook geofferd te zijn, vermoedelijk om zich in het hiernamaals bij hun mensen te voegen. «Deze dieren moeten iets heel bijzonders zijn geweest«, zegt Eva-Maria Geigl, genetica aan het Institut Jacques Monod in Parijs.