Malaise in de landbouw: oorzaken en protest

De boeren in Zwitserland en Europa zijn terecht woedend.

Ze staan onder grote economische druk en worden tegelijkertijd geconfronteerd met steeds hogere eisen. De oorzaak van de malaise ligt echter niet bij nieuwe milieuvoorschriften, maar bij een al decennialang mislukt landbouwbeleid. Hoopgevend is dat er nu ook protesten zijn tegen degenen die profiteren van het huidige landbouwsysteem.

In Zwitserland en overal in Europa staat de landbouw onder enorme druk: hoge prijsdruk, steeds meer administratieve lasten en daarbovenop nog eens toenemende en tegenstrijdige eisen vanuit politiek en samenleving zetten de bedrijven steeds meer onder druk. De wanhoop over deze misstanden slaat om in woede en drijft de boeren de straat op. De frustratie en ook de woede van de boeren zijn begrijpelijk. Maar anders dan vaak wordt beweerd, ligt de oorzaak van de malaise niet bij nieuwe milieubeschermingsvoorschriften. Integendeel: die zijn dringend nodig als we onze natuurlijke hulpbronnen willen behouden om ook in de toekomst de voedselproductie veilig te stellen.

De industriële landbouw stuit op haar grenzen

De oorzaak van deze misstanden in ons landbouw- en voedselsysteem ligt bij een al decennialang mislukt landbouwbeleid. Het Zwitserse en het Europese landbouwbeleid kennen al lange tijd maar één richting: steeds groter, steeds intensiever, steeds meer produceren. Maar de laatste jaren is steeds duidelijker geworden dat deze industriële landbouw in een doodlopende weg terechtkomt. De negatieve gevolgen van de intensieve productie worden steeds voelbaarder: de stikstofoverschotten door de grote hoeveelheden kunstmest en de hoge veebestanden belasten het grond- en drinkwater. Het soortenverlies als gevolg van het verlies aan leefgebieden en de belasting van de overgebleven ecosystemen met pesticiden en nitraten heeft dreigende vormen aangenomen.

«Groeien of wijken»: de escalatie naar boven

De almaar dalende producentenprijzen die de detailhandel en de verwerkende industrie voor landbouwproducten betalen, leiden tot een steeds verdere intensivering van de productie. Dit gaat gepaard met langetermijninvesteringen in kapitaalintensieve productiemiddelen zoals meer land, nieuwe stallen of grotere machines. Kleinere boerderijen die deze opwaartse spiraal niet kunnen bijbenen, moeten hun deuren sluiten en het bedrijf staken. De landbouwbedrijven staan onder economische druk en met de rug tegen de muur.

Winsten vloeien naar de speklaag van de landbouw

De profiteurs van dit mislukte landbouwbeleid zijn de detailhandelaren en de verwerkende industrie, die de producentenprijzen voor landbouwproducten steeds verder drukken, maar zelf vorstelijke marges binnenhalen. En natuurlijk profiteren de landbouwconcerns van deze ontwikkeling, want hoe intensiever de productie, hoe groter hun winsten uit de handel in kunstmest, veevoer, pesticiden en landbouwmachines.

Landbouwbeleid ten gunste van de concerns

Dit mislukte landbouwbeleid wordt uiteindelijk ook ondersteund en bevorderd door de boerenorganisaties en de vele «agrarische» politici. Zij doen weliswaar graag alsof ze opkomen voor de belangen van boeren en boerinnen, maar hun verwevenheid en verstrengeling met de landbouwconcerns, verwerkers en detailhandelaren is te duidelijk. Zo staan tegenover de veertig leden van de door de Schweizerischer Bauernverband georganiseerde «Conferentie van agrarische parlementariërs» meer dan 200 mandaten in raden van bestuur, besturen en directies van detailhandelaren, verwerkers, landbouwconcerns en brancheverenigingen.

Protesten moeten zich richten tot de profiteurs

Deze verstrengeling van de ‘agrarische’ verenigingen en politici met de grote concerns is geen Zwitsers fenomeen, maar geldt voor heel Europa. Dat steeds meer boerinnen en boeren echter niet meer bereid zijn zich voor het karretje van de concerns te laten spannen, laten de protesten van de alliantie ‘Wir haben es satt’ in Duitsland en de beweging ‘Révolte agricole Suisse’ van boerinnen en boeren in West-Zwitserland zien. Geconfronteerd met dezelfde economische problemen richten zij hun blik op de eigenlijke oorzaken en richten zij hun protest tegen de profiteurs van het huidige landbouwbeleid. Deze inzet geeft hoop dat verandering mogelijk is en daarom verdient dit protest steun.