Kantonaal volksinitiatief – kanton Appenzell Innerrhoden

«Voor professionele bescherming van wilde dieren»

Verzoek aan de Landsgemeinde van het kanton Appenzell Innerrhoden

Op grond van art. 7 van de Grondwet voor het eidgenössische kanton Appenzell I.Rh. van 24 wintermaand 1872 en op grond van de verordening over de Landsgemeinde

Ingediend door [Naam], [Woonplaats AI], [Datum]

Opmerking: Het kanton Appenzell Innerrhoden is een Landsgemeinde-kanton. Tijdens de Landsgemeinde kunnen alle stemgerechtigde inwoners van Innerrhoden rechtstreeks over grondwets- en wetsvoorstellen stemmen. Een voorstel kan door elke individuele stemgerechtigde persoon worden ingediend. Er zijn geen handtekeningen vereist.

Voorstel

De Landsgemeinde van het kanton Appenzell Innerrhoden besluit tot de volgende wijziging van de grondwet voor het Eidgenössische Stand Appenzell I.Rh. van 24 wintermaand 1872:

Art. [nieuw] Professionele bescherming van wilde dieren

1 Het uitoefenen van de jacht door particuliere personen (patentjacht, hobbyjacht) is op het gehele grondgebied van het kanton Appenzell Innerrhoden verboden.

2 De bescherming, de verzorging en, voor zover nodig, de regulering van in het wild levende dieren berusten uitsluitend bij vakkundig opgeleide wilddierbeheerders in dienst van het kanton.

3 Het afschieten van wilde dieren is alleen als laatste maatregel toegestaan, wanneer alle andere geschikte maatregelen ter voorkoming van schade of afwending van gevaar zijn uitgeput of ontoereikend zijn. Het vereist de voorafgaande goedkeuring van de wilddierencommissie.

4 Het kanton stelt een onafhankelijke wilddierencommissie in, die bestaat uit vertegenwoordigers van de dieren- en natuurbeschermingsorganisaties, de wetenschap en de betrokken autoriteiten. De commissie houdt toezicht op het wilddierbeheer en beslist over reguleringsmaatregelen.

5 Het kanton bevordert de natuurlijke regulering van de wilddierbestanden, de verbinding van leefgebieden en de coëxistentie van mens en wild dier.

6 Het overige wordt bij wet geregeld.

Art. [nieuw] Bescherming van bedreigde en beschermde wilde diersoorten

1 Het kanton ziet af van verzoeken tot preventieve bestandsregulering van beschermde wilde diersoorten volgens de federale wet inzake de jacht en de bescherming van in het wild levende zoogdieren en vogels, in het bijzonder van wolf, lynx, beer, bever, otter, goudjakhals, steenarend, grote zaagbek en andere volgens het federale recht beschermde soorten.

2 Het zet in op de bevordering van de coëxistentie van mens en wild dier, passieve schadepreventie, de ecologische opwaardering van leefgebieden en de wetenschappelijke begeleiding van de aanwezigheid van wilde dieren.

3 Maatregelen tegen individuele wilde dieren die een onmiddellijke en aanzienlijke bedreiging voor mensen vormen, blijven voorbehouden. Zij dienen tot het minimum te worden beperkt en door de bevoegde vakdienst van het kanton te worden uitgevoerd.

4 De kanton zet zich in het kader van de interkantonale samenwerking en tegenover de Bondsstaat actief in voor de bescherming en het behoud van bedreigde wilde diersoorten.

Overgangsbepaling

1 De Standeskommission vaardigt binnen twee jaar na aanneming van deze grondwetswijziging de noodzakelijke uitvoeringsbepalingen uit.

2 Bestaande jachtvergunningen vervallen bij de inwerkingtreding van de uitvoeringsbepalingen. Reeds betaalde vergunningskosten voor het lopende jachtseizoen worden naar rato terugbetaald.

3 De Standeskommission waarborgt de continuïteit van het beheer van wilde dieren tijdens de overgangsfase.

Toelichtingen

1. Uitgangssituatie

In de kanton Appenzell Innerrhoden, de kleinste kanton van Zwitserland met circa 16’000 inwoners op 173 km² oppervlakte, is de huidige hobbyjacht een systeem dat noch de soortenbescherming noch een eigentijds beheer van wilde dieren dient. Het is de uitoefening van een bloedig vrijetijdsvermaak ten koste van gevoelige levende wezens, gelegitimeerd door achterhaalde verhalen die een wetenschappelijke toetsing niet doorstaan. De bewering dat zonder hobbyjacht het ecologische evenwicht instort, wordt door het Genèefse model sinds meer dan 50 jaar empirisch weerlegd (vgl. het uitgebreide Dossier over het Genèefse jachtverbod op wildbeimwild.com).

De hobbyjacht wordt in Appenzell Innerrhoden als vergunningsjacht georganiseerd. Particulieren nemen een kantonale vergunning en jagen zonder vaste revierverantwoordelijkheid (vgl. de Psychologie van de hobbyjacht in de kanton Appenzell Innerrhoden alsook de kritische analyse van de jachtopleiding op wildbeimwild.com).

Het Alpstein-gebergte is het bepalende landschapselement van de kanton. De steenbok, de gems en de steenarend zijn in het Alpstein-gebergte inheems. De lynx is in de regio aanwezig. De bever mag sinds februari 2025 op kantonaal verzoek worden afgeschoten. Het Alpstein-gebergte is een leefgebied van nationaal belang (vgl. de Analyse van het jachtbeleid op wildbeimwild.com en het Wolvenbeleid op wildbeimwild.com).

De kanton Appenzell Innerrhoden heeft de mogelijkheid om hier een duidelijk signaal te geven. De Landsgemeinde biedt daarvoor het ideale democratische instrument: één enkele persoon kan het voorstel indienen, en de gehele stemgerechtigde bevolking beslist rechtstreeks. Als kleinste kanton van Zwitserland zou Appenzell Innerrhoden pionier kunnen worden.

2. Het voorbeeld: kanton Genève

Op 19 mei 1974 stemde ongeveer twee derde van de stemmers in het kanton Genève voor de afschaffing van de milicie-hobbyjacht. De ervaringen zijn eenduidig:

– De biodiversiteit is aanzienlijk toegenomen. Het aantal overwinterende watervogels is van enkele honderden tot circa 30’000 vervielvoudigd. Genève herbergt vandaag de grootste haaspopulatie en een van de laatste patrijzenpopulaties van Zwitserland.

– De reepopulatie heeft zich op een gezond niveau gestabiliseerd, met een jaarlijkse speciale afschot door professionele wildhoeders van slechts 20 tot 36 dieren.

– In 2005 sprak 90 procent van de Geneefse kiezers zich uit voor het behoud. In 2009 werd een voorstel tot herinvoering met 70 tegen 7 stemmen verworpen.

– De totale kosten bedragen circa 1,2 miljoen frank per jaar, ongeveer 2.40 frank per inwoner per jaar.

De Geneefse fauna-inspecteur Gottlieb Dandliker bestempelt het hobbyjachtverbod als het financieel voordeligste alternatief. Uitvoerige beschrijving in het dossier «Genève en het jachtverbod» op wildbeimwild.com. De doeltreffendheid van het Geneefse model blijkt uit de directe vergelijking: een professionele wildhoeder in Genève heeft voor een sanitaire afschot van een wild zwijn gemiddeld 8 uur en hoogstens 2 patronen nodig. Een hobbyjager in het kanton Zürich heeft daarvoor 60 tot 80 uur en tot 15 patronen nodig. De haasdichtheid in Genève bedraagt 17,7 dieren per 100 hectare (hoogste van Zwitserland), in het kanton Zürich slechts 1,0 per 100 hectare (vgl. feitencheck regeringsraad Zürich).

3. Het concept: professionele wildhoede in plaats van hobbyjacht

Het voorstel vervangt de hobbyjacht door een professioneel wildbeheer volgens het wildhoeder-model:

Vakbekwaamheid in plaats van vrijetijdsplezier. Professionele wildbeheerders handelen op wetenschappelijke grondslag (vgl. de kritische analyse van de jachtopleiding).

Ultima-ratio-principe. Een afschot is alleen toegestaan wanneer alle niet-letale maatregelen zijn uitgeput.

Democratische controle door een wildcommissie.

Natuurlijke zelfregulatie als leidend beginsel. Aangetoond door Genève, nationale parken en studies.

4. Waarom Appenzell Innerrhoden?

Landsgemeinde: de meest directe democratie van Zwitserland. Een enkele stemgerechtigde persoon kan een voorstel indienen. Geen handtekeningen nodig. De laagste drempel van heel Zwitserland. De Landsgemeinde biedt de mogelijkheid om het voorstel direct, persoonlijk en openbaar te motiveren.

Kleinste kanton van Zwitserland. Appenzell Innerrhoden heeft een oppervlakte van 173 km². Genève heeft 282 km² en voert al 50 jaar professioneel wildbeheer. Appenzell Innerrhoden is zelfs kleiner dan Genève. Wat in Genève werkt, werkt op een kleinere oppervlakte des te beter.

Alpstein: leefgebied van nationale betekenis. De Alpstein is de thuisbasis van steenbok, gems, steenarend en talrijke andere soorten. Professioneel wildbeheer zou dit unieke leefgebied consequenter beschermen (vgl. wildbeimwild.com over beschermde gebieden).

Lynx in de regio. De lynx is aanwezig in de regio en reguleert op natuurlijke wijze de reepopulatie (vgl. wildbeimwild.com over predatoren).

Patentjacht = eenvoudige systeemwijziging. Geen pachtcontracten, geen gemeentelijke vergoeding.

Pioniersrol. Als kleinste kanton van Zwitserland zou Appenzell Innerrhoden pionier kunnen worden: het bewijs dat professioneel wildbeheer ook op de kleinste schaal werkt (vgl. wildbeimwild.com over wilde dieren in bewoond gebied).

5. Over de tekst van het voorstel

De zes alinea's van het eerste artikel en de vier alinea's van het tweede artikel komen exact overeen met het Genève-model en de patentjacht-variant van de gehele initiatiefreeks. In overeenstemming met het federaal recht volgens art. 3 lid 1 JSG. Genève sinds 1974 zonder bezwaar. De wildcommissie voorkomt dat de Standeskommission zelfstandig uitzonderingen toestaat (vgl. wildbeimwild.com/jagd-fakten).

6. Over het tweede artikel: bescherming van bedreigde en beschermde wilde diersoorten

Steenarend, lynx, steenbok aanwezig in het kanton. De formulering met «in het bijzonder» beschermt ook toekomstige terugkeerders, met name de wolf, die in toenemende mate in de regio aanwezig is (vgl. het wolvenbeleid op wildbeimwild.com).

7. Kostengevolgen

In Genève (282 km², 500’000 inwoners): 1,2 miljoen frank per jaar. Voor Appenzell Innerrhoden (173 km², 16’000 inwoners) resulteert dit in de volgende bewust conservatieve raming, die de bijkomende alpine kosten voor de Alpstein ruimhartig in aanmerking neemt:

Personeelskosten: 240’000 tot 420’000 frank. Er zijn 2 tot 3 voltijdse functies nodig. Appenzell Innerrhoden ligt midden in de Alpstein met de Säntis. De alpine topografie vereist vakmensen met terreinkennis. Het hogere aantal functies houdt rekening met het beheer van grote roofdieren (de wolf is in de Alpstein gedocumenteerd).

Materiële kosten: 50’000 tot 90’000 frank. Schadevergoeding: 20’000 tot 50’000 frank.

Startinvestering kuddebescherming: 200’000 tot 350’000 frank. Eenmalige investering voor het Alpsteingebied over drie tot vijf jaar: programma's voor kuddebeschermingshonden, mobiele afrasteringen, nachtkralen. Appenzell Innerrhoden heeft een belangrijke alpenveeteelt die professionele kuddebescherming vereist.

Wegvallende inkomsten

Met de afschaffing van de hobbyjacht vervallen de patentgelden van naar schatting 80’000 tot 150’000 frank per jaar. Daartegenover staan echter de nooit in de boeken opgenomen externe kosten van de militiejacht – wildongevallen, jachtgerelateerde vraatschade in het beschermingsbos, administratieve lasten, politie- en rechtbankinzet – die een veelvoud van deze inkomsten bedragen. In het kanton Genève vervallen deze inkomsten al sinds 1974 – zonder financiële problemen: vóór het jachtverbod waren meer dan 400 hobbyjagers actief, vandaag doen drie voltijdse banen hetzelfde werk beter. Sanitaire en therapeutische afschotten door professionele wildhoeders zijn niet hetzelfde als een regulerende bejaging op basis van jagerslatijn of een verkeerd begrepen «natuurbeleving» van de hobbyjagers. Een volledige kostenberekening toont aan: de militiejacht kost de belastingbetaler aanzienlijk meer dan ze opbrengt (vgl. «Wat de hobbyjacht Zwitserland werkelijk kost» op wildbeimwild.com).

Hobbyjagers in de politiek stemmen tegen natuurbescherming. De hobbyjachtlobby bestrijdt systematisch biodiversiteits- en soortenbeschermingsbelangen. In 2024 bestreed ze het biodiversiteitsinitiatief (63 procent nee). In 2020 strandde de mede door haar vormgegeven jachtwet bij de stembus (51,9 procent nee). In 2016 torpedeerde de Tessiner jagersvereniging het nationaal park Parc Adula. In de legislatuurperiode 2015 tot 2019 politiseerden hobbyjagers in het parlement overwegend tegen milieubelangen. Wie beweert dat hobbyjagers natuurbeschermers zijn, negeert hun stemgedrag (vgl. Tessiner jagersvereniging: 30 jaar onzin en Kostendossier).

Totale kosten bruto: 310’000 tot 560’000 frank. Na besparingen (geen patentbeheer, jachttoezicht, afschotplanning; een zinloos gedode wolf kost 35’000 frank): Netto meerkosten 150’000 tot 350’000 frank per jaar. De compensatoire reproductie – de door jachtdruk kunstmatig verhoogde voortplantingssnelheid – ebt na de systeemwijziging binnen enkele jaren weg. Voor een kanton met een budget van ongeveer 188 miljoen frank (staatsrekening 2024, EFV) bescheiden (vgl. Jachtmythen-feitencheck).

8. Verenigbaarheid met hogere wetgeving

In overeenstemming met federaal recht (Art. 3 lid 1 JSG, drie gelijkwaardige jachtsystemen, Genève sinds 1974). Art. 7a JSG maakt preventieve regulering mogelijk, maar verplicht er niet toe. Eenheid van materie gewaarborgd.

9. Anticiperen op te verwachten bezwaren

«Appenzell Innerrhoden is te klein voor een eigen wildbeheer»

De feiten: Appenzell Innerrhoden heeft 173 km². Genève heeft 282 km². Appenzell Innerrhoden is zelfs kleiner dan Genève. Wat in Genève op 282 km² sinds 50 jaar werkt, werkt op 173 km² des te meer. 1 tot 2 voltijdfuncties volstaan (vgl. de Psychologie van de hobbyjacht in het kanton Appenzell Innerrhoden).

Beknopte communicatieformule: «173 km². Genève heeft 282 km² en doet het al 50 jaar. Wij zijn kleiner – dat maakt het eenvoudiger, niet moeilijker.»

«De Alpstein heeft de hobbyjacht nodig»

De feiten: Professioneel wildbeheer beschermt de Alpstein consequenter dan hobbyjagers. De steenbok en de gems reguleren zichzelf in de alpiene zone. De lynx reguleert de reepopulatie.

Beknopte communicatieformule: «De Alpstein heeft professionele bescherming nodig, geen hobbyschutters.»

«De kosten zijn te hoog»

De feiten: 150’000 tot 350’000 frank absoluut. De laagste kosten van de gehele reeks. Voor een kanton met een budget van ongeveer 100 miljoen frank draaglijk.

Beknopte communicatieformule: «150’000 tot 350’000 frank. De laagste kosten van alle kantons.»

10. Samenvatting

Dit voorstel geeft de Innerrhoder Landsgemeinde de mogelijkheid zich uit te spreken voor een modern, op bewijs gebaseerd wildbeheer. De Landsgemeinde is het ideale democratische instrument: één enkele persoon dient het voorstel in, de stemgerechtigde bevolking beslist rechtstreeks. Als kleinste kanton van Zwitserland zou Appenzell Innerrhoden pionier kunnen worden: 173 km² – kleiner dan Genève, eenvoudiger uit te voeren, laagste kosten. De laagste democratische drempel en de laagste kosten van de gehele reeks.

Indiener/indienster: [Naam], [Adres], [Woonplaats AI]

(Iedere in het kanton Appenzell Innerrhoden stemgerechtigde persoon kan een voorstel bij de Landsgemeinde indienen.)

Bijlage: Verdere documentatie

Het Genève-model in detail: wildbeimwild.com/dossiers/genf-und-das-jagdverbot

Wetenschappelijke studies: wildbeimwild.com/studien

Jacht in Zwitserland: wildbeimwild.com/jagd-in-der-schweiz

Psychologie van de hobbyjacht in het kanton Appenzell Innerrhoden: wildbeimwild.com – Psychologie van de hobbyjacht in het kanton AI

Nationale parken: wildbeimwild.com/category/nationalpark

Jachtmythes: wildbeimwild.com/dossiers/jagdmythen

Kantonaal volksinitiatief Basel-Stadt: Modeltekst Basel-Stadt

Opmerking over de procedure

Een verzoek aan de Landsgemeinde kan door elke afzonderlijke stemgerechtigde persoon in het kanton Appenzell Innerrhoden worden ingediend. Het verzoek moet tijdig bij de Ratskanzlei worden ingediend. Het verzoek wordt gepubliceerd in het Landsgemeinde-mandaat. De Standeskommission neemt een standpunt in. Op de eerstvolgende gewone Landsgemeinde (telkens op de laatste zondag van april) wordt over het verzoek gestemd. De verzoeker heeft het recht het verzoek persoonlijk toe te lichten.

Strategische briefing voor activisten

Verzoek «Voor professionele bescherming van wilde dieren» – Kanton Appenzell Innerrhoden Intern werkdocument – Stand maart 2026

Samenvatting

Appenzell Innerrhoden is een Landsgemeinde-kanton en het kleinste kanton van Zwitserland. Eén enkele persoon kan het verzoek indienen. Er zijn geen handtekeningen nodig. 173 km², 16’000 inwoners. Kleiner dan Genève (282 km²). Laagste kosten van de reeks: 80’000–200’000 frank. Het Alpstein-gebied als waardevol leefgebied. De Standeskommission als uitvoerende macht.

1. Bijzonderheid: Landsgemeinde-procedure

Geen handtekeningen. Eén enkele stemgerechtigde persoon kan het verzoek indienen.

Persoonlijke toelichting. De verzoeker licht het verzoek persoonlijk toe op de Landsgemeinde (3–5 minuten).

Directe stemming. De stemgerechtigde bevolking beslist door handopsteking.

Datum. De Landsgemeinde vindt telkens plaats op de laatste zondag van april. Dien het verzoek tijdig in bij de Ratskanzlei.

2. Tegenstanderanalyse

«AI is te klein»: «173 km². Genève heeft 282 km². Wij zijn kleiner – dat maakt het eenvoudiger.»

«Het Alpstein-gebied heeft de hobbyjacht nodig»: «Het Alpstein-gebied heeft professionele bescherming nodig, geen hobbyschutters.»

«De kosten zijn te hoog»: «150’000 tot 350’000 frank. De laagste kosten van alle kantons.»

3. Kernboodschappen

«Kleiner dan Genève. Eenvoudiger uit te voeren.» 173 vs. 282 km².

«Genève laat het al 50 jaar zien.» 90 procent instemming.

«De Landsgemeinde beslist rechtstreeks.» Geen omweg via partijpolitiek.

4. Tijdschema

Fase	Inhoud	Tijdsbestek
Verzoek voorbereiden	Juriste/jurist inschakelen; tekst afronden	Maand 1–3
Indiening	Ratskanzlei, tijdig vóór de Landsgemeinde	Volgens Ratskanzlei
Mediawerk	Appenzeller Zeitung, Appenzeller Volksfreund	Na indiening
Kring van ondersteuners	Pro Natura AI; BirdLife; lokale dieren- en natuurbeschermingsverenigingen	Doorlopend
Landsgemeinde-toespraak	3–5 min., helder, op feiten gebaseerd, persoonlijk	Voor de Landsgemeinde
Landsgemeinde	Laatste zondag in april; verzoek motiveren; handopsteken	Landsgemeinde-dag

5. Tips voor de Landsgemeinde-toespraak

Kort en helder. 3 tot 5 minuten. Persoonlijk beginnen. Genève als bewijs. «Genève doet het al 50 jaar. 90 procent wil het behouden.» Argument van de grootte. «Wij zijn kleiner dan Genève – 173 tegen 282 km². Wat daar werkt, werkt bij ons des te meer.» Kosten concreet. «150’000 tot 350’000 frank.» Afsluiten met een oproep. «Stem voor professionele wilddierbescherming. Voor de Alpstein. Voor ons Innerrhoden.»

6. Bijzondere uitdagingen

Kleine kanton, hechte verhoudingen. In een kanton met 16’000 inwoners kent men elkaar. De indiener moet er rekening mee houden persoonlijk op het verzoek te worden aangesproken.

Conservatieve grondhouding. Appenzell Innerrhoden is conservatief van aard. De campagne moet met feiten werken, niet met emoties. Het Genève-argument («kleiner dan Genève») en het kostenargument («laagste kosten van alle kantons») zijn de sterkste troeven.

7. Bronnen

Dit document is een modeltekst van de IG Wild beim Wild. Het kan door activisten, organisaties of indieners vrij worden gebruikt en aan de omstandigheden in het kanton Appenzell Innerrhoden worden aangepast.

Feitencheck: De beweringen van de hobbyjacht-lobby

De brochure «Die Jagd in der Schweiz schützt und nützt» van JagdSchweiz leest als een reclamefolder – maar de centrale beweringen houden geen stand bij een feitencheck. Tien narratieven onder de loep, van «staatstaak» via «soortenrijkdom» tot «80 % instemming»: Dossier: Feitencheck JagdSchweiz-brochure →