Spreitenbach criminaliseert het recht op petitie

Het petitiesysteem was zo opgezet dat elke vrijwillige, actieve ondertekening automatisch een e-mail naar het gemeentebestuur en naar de vier gemeenteraadsleden stuurde: gemeentevoorzitter Markus Mötteli (Die Mitte), vicevoorzitter Doris Schmid-Hofer (FDP) en de partijloze raadsleden Adrian Mayr en Mike Heggli. En naar de Umwelt Arena Spreitenbach.

In vier dagen tijd, tussen 13 en 17 november 2025, kwamen er langs deze weg 850 e-mails binnen. Geen dreigementen, geen beledigingen, geen valse beweringen. Alleen burgers die hun zorgen bij de bevoegde instanties kenbaar wilden maken.

De reactie van de gemeente Spreitenbach: strafrechtelijke aangifte bij het openbaar ministerie in Baden. De Umwelt Arena Spreitenbach hield zich stil. In maart 2026 vaardigde officier van justitie Valentina Tuoni van het ministerie van het kanton Ticino een strafbevel uit tegen de beheerder van wildbeimwild.com wegens vermeend «misbruik van telecommunicatie-installaties» volgens art. 179septies van het Zwitsers Wetboek van Strafrecht. Geëist werden 30 dagboetes van CHF 30,– (totaal CHF 900,–, voorwaardelijk gedurende 3 jaar), een boete van CHF 100,– en gerechtskosten van CHF 300,–. Tegelijkertijd werd tijdig bezwaar aangetekend. De zaak komt daarmee voor de rechter en zal daar leiden tot een principiële uitspraak over de toelaatbaarheid van digitale burgerbetrokkenheid in Zwitserland.

Opmerkelijk is wat de gemeenteraad daarbij niet deed: hij blokkeerde het afzenderadres niet, stelde geen filter in (beide zouden met een paar muisklikken geregeld zijn geweest), en nam ook geen contact op met wildbeimwild.com. In plaats daarvan koos hij de weg naar het openbaar ministerie. Dat is geen technisch onvermogen. Dat is een politieke keuze. Wie burgerlijke betrokkenheid beantwoordt met strafrecht, zendt een onmiskenbare boodschap uit: kritiek is ongewenst. Deze werkwijze heeft een naam. Deskundigen spreken van “SLAPP”, Strategic Lawsuit Against Public Participation: aanklachten die niet gericht zijn op het winnen van een rechtszaak, maar op het monddood maken van criticasters.

Ter vergelijking: het onderhavige geval staat in een flagrante wanverhouding tot de Zwitserse rechtspraktijk: ten eerste lanceerde het Zwitserse platform Campax (campax.org) in december 2025 een e-mailactie waarbij ongeveer 1.180 individuele personen via een aangeboden sjabloon handmatig e-mails verstuurden naar geselecteerde leden van de Kantonsraad, structureel identiek aan het petitiesysteem van wildbeimwild.com. Tegen Campax of de afzenders werd geen strafklacht ingediend.

Ten tweede werd het Bundeshaus in diezelfde maand overspoeld met circa 500.000 e-mails van afzenders, door de bestuursdelegatie van het parlement aangeduid als “cyberaanval”. SVP-Kantonsraadslid Werner Salzmann alleen al ontving ongeveer 1.700 van dergelijke mails. Noch het Bundeshaus, noch individuele parlementariërs dienden een strafklacht in. De gemeente Spreitenbach diende daarentegen wel een strafklacht in wegens 850 bewijsbaar authentieke e-mails van echte personen die vrijwillig een dierenwelzijnspetitie hadden ondertekend. Een coherente rechtstoepassing in de zin van art. 8 van de Zwitserse Grondwet (gelijkheid voor de wet) en art. 5 lid 2 van de Zwitserse Grondwet (proportionaliteit) is onder deze omstandigheden niet waarneembaar.

De omgang met burgerlijke betrokkenheid behoort tot de kerntaak van gekozen politici.

Gemeenteraadsleden worden door het volk gekozen om zich in te zetten voor de belangen van de bevolking, niet om strafaangiften tegen hen in te dienen. Wie een politiek mandaat bekleedt, heeft de plicht om zorgen van burgers in ontvangst te nemen, ook ongemakkelijke, ook vervelende. Markus Mötteli (Die Mitte), Doris Schmid-Hofer (FDP), Adrian Mayr en Mike Heggli hebben in plaats daarvan het strafrecht ingezet tegen betrokken dierenbeschermers, tegen mensen die niets anders hebben gedaan dan gebruikmaken van hun grondwettelijke petitierecht. Dat is geen bestuur. Dat is intimidatie.

Het doorslaggevende juridische tegenargument komt uitgerekend van twee federale instanties. Het Bundesamt für Kommunikation (BAKOM) is ondubbelzinnig: «Het massaal versturen van politieke of religieuze mededelingen geldt in principe nooit als spam.» Alleen reclameberichten kunnen als zodanig worden aangemerkt. Het Staatssecretariat für Wirtschaft (SECO) bevestigt dit en verwijst naar de federale wet tegen oneerlijke concurrentie (UWG): spamregels gelden volgens deze wet alleen wanneer e-mails een economisch doel dienen. Op zijn website preciseert SECO: «Als uw reclame niet geschikt is om de economische concurrentie te beïnvloeden, hoeft u zich dus niet aan de spamregels te houden.» Naast politieke inhoud zijn volgens SECO ook religieuze mededelingen uitgezonderd.

Een dierenbeschermingspetitie is geen commerciële reclame. Ze beïnvloedt geen economische concurrentie. De e-mails vallen volgens de officiële beoordeling van beide bevoegde federale instanties dus simpelweg niet onder de spamwetgeving. Strafbaarheid volgens art. 179septies van het Zwitserse Strafwetboek kan niet worden gebaseerd op een handeling die niet eens het civielrechtelijke spamverbod overtreedt. BAKOM en SECO zeggen het duidelijk: dit was geen spam.

Daarbij komt dat art. 179septies van het Zwitserse Strafwetboek uitdrukkelijk vereist dat een daad «uit boosaardigheid of moedwil» wordt gepleegd. Elke afzonderlijke e-mail werd door een echte persoon actief, vrijwillig en met volledige kennis van het doel verstuurd. Van een schadelijke bedoeling is geen sprake en deze is ook niet aantoonbaar. Het platform maakte democratische participatie mogelijk rond een dierenbeschermingsthema, niet meer en niet minder.

Het petitierecht is verankerd in art. 33 van de Bondsgrondwet, de vrijheid van meningsuiting in art. 16 BV. Het automatisch doorsturen van petitiehandtekeningen naar bevoegde instanties is een erkende en wijdverbreide vorm van digitale participatie, die door talloze maatschappelijke platforms wereldwijd wordt toegepast. Het criminaliseren van deze praktijk zou het petitierecht in zijn digitale uitoefening op onevenredige wijze beperken. Bovendien had de gemeentelijke administratie van Spreitenbach de e-mails op elk moment kunnen filteren, naar een apart mapje kunnen doorsturen of de verzender met enkele klikken kunnen blokkeren. Een strafaanklacht is geen proportioneel middel, dat stelt art. 5 lid 2 BV uitdrukkelijk vast.

Wanneer een gemeente strafrechtelijke aangifte doet omdat een burgerinitiatief haar te lastig wordt, en een buitenkantonnaal openbaar ministerie daarop een strafbeschikking uitvaardigt die door BAKOM en SECO inhoudelijk wordt weerlegd, dan is dat geen toeval en geen kleine misstap. Dat is een aanval op het fundament van de digitale democratie. De zaak Spreitenbach wordt een precedentgeval: mag in Zwitserland een petitieplatform gecriminaliseerd worden omdat het te effectief is?

Het bezwaar is ingediend. Het antwoord komt van de rechtbank. En één vraag blijft: wat zegt het over de prioriteiten, de bekwaamheid en het democratische begrip van een gemeenteraad, als deze niet in staat is om een e-mailverzender te blokkeren, maar wel in staat is om een strafaanklacht in te dienen?

Meer achtergrondinformatie: Gemeente Spreitenbach doet aangifte tegen dierenwelzijnsplatform · FAQ: Is de recreatieve jacht in Zwitserland noodzakelijk? · Voorbeeldteksten voor jachtkritische moties · Alle dossiers