Zwerfafval bedreigt wilde dieren: houd de omgeving schoon

Juist in tijden van de coronalockdown trekt het nog meer mensen de natuur in; de warme lentetemperaturen en de aanstaande paasdagen versterken dat nog.

Dat is verheugend, want frisse lucht doet lichaam en geest goed. Elke recreant moet zich er echter van bewust zijn dat het prachtige natuur- en cultuurlandschap ook zorg en aandacht nodig heeft. Daartoe behoort onder meer dat je je afval niet zomaar in de natuur achterlaat. Het moet ons aller doel zijn om zwerfafval helemaal niet te laten ontstaan.

Risico voor mens en dier

Plastic verpakkingen, sigarettenpeuken, glazen flessen en blikjes, carrosserieonderdelen, elektronisch afval en chemisch afval – dit alles wordt in onze natuur gedumpt. Afval langs paden en wegen is niet alleen een optisch probleem, maar vermindert zowel de kwaliteit als de veiligheid van voedsel en veevoer. Elk afval dat op de velden terechtkomt, kan worden versnipperd en in de bodem worden ingewerkt. Het gevolg is besmetting van het geoogste gewas en uiteindelijk afvalbesmetting in voedingsmiddelen, die mogelijk niet te scheiden is en bij weggegooide chemicaliën ook niet te herkennen of vast te stellen valt. Daardoor kan ook een gezondheidsrisico voor consumenten ontstaan. Voor wilde dieren en bodemorganismen vormt afval eveneens een gevaar, en ook de gevolgen voor landbouwdieren zijn groot: verontreinigd veevoer kan dieren ziek maken, en door scherven van blik, plastic of glas neemt het risico op verwondingen toe.

Kleine visjes spartelen in achteloos weggegooide plastic handschoenen, die voor hen aan de waterkant een dodelijke val zijn geworden. De kuikens van zangvogels wurgen zichzelf met de elastiekjes van FFP2-maskers die de vogelouders als «nestmateriaal» naar het nest hebben gesleept, en egels raken met hun pootjes verstrikt in maskerafval of stikken in het PP-vlies van wegwerpjassen.

Kleine vogels zoals roodborstjes en mussen, maar ook valken en zwanen, klemmen hun vleugels vast in de elastiekjes van wegwerpmaskers of raken met hun poten verstrikt. De elastiekjes wikkelen zich bovendien gemakkelijk om de snavel. Dat alles belemmert de vogels bij het zoeken naar en opnemen van voedsel. Meeuwen, eenden en zwanen, maar ook zoogdieren zoals vossen en wilde zwijnen, eten onbedoeld resten van vervuilde beschermende kleding. Het komt voor dat plastic onderdelen, filterdelen en resten van gelaatsschermen in de maag van het dier de hongerdood veroorzaken. Ook in het spijsverteringsstelsel van huisdieren zoals honden en katten vinden dierenartsen steeds vaker plasticresten die kunnen worden geïdentificeerd als covid-19-beschermingsmateriaal.

Daar komen nog schade aan landbouwmachines bij, en de extra werklast voor de boeren om onze natuur van afval te ontdoen is niet te onderschatten. Achteloos weggegooid afval heeft dus niet alleen een negatieve invloed op mens en dier, maar kost ook tijd en geld.

Eigenlijk weten we allemaal dat afval niet in de natuur thuishoort. Toch belandt er uit gemakzucht of onachtzaamheid veel afval in de natuur. Voor vogels zijn vooral touwtjes en draden gevaarlijk, omdat ze daarin verstrikt kunnen raken. Rondslingerend afval moet daarom consequent worden opgeruimd.

Net als de aankoopbeslissing en het juiste gebruik van een product is ook dit een belangrijk onderdeel van de verantwoordelijkheid van de consument: de juiste afvalverwijdering.

Wie zijn afval in de daarvoor bestemde afvalbakken gooit, beschermt onze natuur, het klimaat en uiteindelijk ons toekomstige voedsel en het voer voor de dieren.