Nachtjacht en hightech: het sprookje van het eerlijke weidwerk

Ongeveer 30’000 hobbyjagers en hobbyjaagsters zijn in Zwitserland actief. Velen van hen zetten tegenwoordig technologieën in die nog een generatie geleden uitsluitend waren voorbehouden aan het leger en opsporingsdiensten: warmtebeeldcamera's die de lichaamswarmte van wilde dieren in volledige duisternis zichtbaar maken, nachtrichtkijkers die precieze schoten zonder enig daglicht mogelijk maken, drones die wilde dieren vanuit de lucht opsporen en opdrijven, en digitale lokroepen die instincten misbruiken die miljoenen jaren oud zijn.

Wat door de hobbyjagers als «eigentijdse jachtuitoefening» en «efficiënte bescherming van wilde dieren» wordt aangeprezen, ontpopt zich bij nadere beschouwing als een systeem van technologische overweldiging dat wilde dieren de enige overgebleven beschermzones ontneemt: de nacht, het hol, het struikgewas, en het narratief van traditie, verbondenheid met de natuur en «eerlijke jachtkunst» wordt definitief weerlegd.

De Zwitserse rechtssituatie is op dit gebied een nauwelijks controleerbaar lappendeken: kantons regelen het verschillend, handhaving is structureel nauwelijks mogelijk, en op federaal niveau ontbreekt elk samenhangend antwoord op de technologische opvoering. Dit dossier documenteert de feiten, benoemt de problemen op het gebied van dierenwelzijn en toont aan waarom technologisch opgevoerde hobbyjacht het tegenovergestelde is van jachtkunst.

Wat je hier te wachten staat

Warmtebeeldcamera's: Hoe wilde dieren al voor de schemering worden opgespoord, waarom zelfs de jagers in Wallis een verbod eisten en wat dit zegt over de evenredigheid.
Nachtrichtkijkers: Waarom het nachtschot vanuit het oogpunt van dierenwelzijn bijzonder problematisch is, welke verwondingspatronen ontstaan en wat er gebeurt met aangeschoten dieren in de duisternis.
Drones: Hoe drones als «opdrijvers vanuit de lucht» worden ingezet, waarom het kanton Glarus al heeft gereageerd en waar de grens loopt tussen reekalf-redding en jachtwerktuig.
Digitale lokroepen: Hoe de hobbyjacht evolutionaire instincten als val inzet, welke apparaten vrij verkrijgbaar zijn en waarom het narratief van de «eerlijke wedstrijd» wordt ontmanteld.
Het lappendeken Zwitserland: Waarom 26 kantons 26 verschillende regelingen produceren, hoe de parlementaire reactie op federaal niveau eruitziet en waarom handhaving structureel nauwelijks mogelijk is.
Het sprookje van de eerlijke jachtkunst: Waarom hightech-jacht en jachtkunst een onoplosbare tegenstelling vormen.
Wat er zou moeten veranderen: Zes concrete eisen voor een evenredige regulering.
Argumentarium: Antwoorden op de meest voorkomende rechtvaardigingen van de hobbyjagers.
Quicklinks: Alle relevante bijdragen, studies en dossiers in één oogopslag.

Warmtebeeldcamera's: verdreven uit de bescherming van de duisternis

De warmtebeeldcamera heeft zich ontwikkeld van een specialistengereedschap tot een standaardapparaat voor de hobbyjacht. «Dergelijke nachtkijkers hebben een ware boom beleefd. Bijna elke jachtgroep heeft er een bij zich. Daardoor groeit de concurrentie onder de jagers en neemt de druk op het wild toe», zegt Sven Wirthner van de Walliser dienst voor jacht, visserij en wilde dieren. Met de camera worden jachtgebieden al vóór de schemering naar dieren afgezocht; de schoten vallen bij het eerste daglicht op de 's nachts geïdentificeerde reeën en herten. De nacht, die voor wilde dieren evolutionair de belangrijkste beschermingszone is, wordt daarmee systematisch opgeheven.

Zelfs binnen de jagerij is de acceptatie van deze praktijk beperkt. Het kanton Wallis heeft warmtebeeldcamera's op initiatief van de eigen jagerij verboden – niet omdat een wet dit vereiste, maar omdat de druk op het wild te groot was geworden. «Dieren moeten ook hun kans hebben om met hun instinct aan de jagers te ontkomen», luidt de motivering uit Wallis. Het is opmerkelijk: wanneer de hobbyjagers zelf een gereedschap als te doeltreffend en daarmee als oneerlijk inschatten, zou elke serieuze discussie over dierenwelzijn juist dat als uitgangspunt moeten nemen – en niet als losse mening moeten afdoen.

In het kanton Bern zijn warmtebeeldcamera's voor observatie legaal, zolang ze niet direct als richthulp bij het schieten worden ingezet. In andere kantons gelden andere regels. Het resultaat is een technologisch voordeel dat de facto rond de klok jachtdruk creëert en wilde dieren geen rustfasen meer laat. Vanuit het oogpunt van dierenwelzijn is chronische jachtdruk geen randprobleem: blijvende stress verhoogt het cortisolniveau, verstoort voortplantingscycli, verhoogt ongevalsrisico's bij vluchten en verzwakt het immuunsysteem.

Meer hierover: Psychologie van de jacht en Jachtmythen: 12 beweringen die je kritisch zou moeten onderzoeken

Nachtrichtkijkers: wanneer het dier geen kans meer heeft

Terwijl warmtebeeldcamera's voor verkenning dienen, gaan nachtzichtrichtkijkers en warmtebeeldrichtkijkers nog een stap verder: ze maken het mogelijk om direct in volledige duisternis te schieten. De jachtwettelijke situatie is daarbij innerlijk tegenstrijdig. In Duitsland zijn warmtebeeldrichtkijkers als voorzetapparaten in meerdere deelstaten toegelaten voor de bejaging van zwartwild; volledig geïntegreerde warmtebeeldrichtkijkers blijven daarentegen verboden. In Zwitserland regelen kantonale voorschriften wat is toegestaan – met als gevolg dat hetzelfde apparaat in kanton X legaal en in kanton Y verboden is. In het kanton Appenzell Ausserrhoden bestaat een officiële infofiche die nachtzichtapparaten expliciet als verboden hulpmiddelen vermeldt. Andere kantons zwijgen.

Vanuit het oogpunt van dierenwelzijn is het nachtelijke schot bijzonder problematisch. Het veilig bepalen van een diersoort is met warmtebeeldapparaten in het donker aanzienlijk moeilijker dan bij daglicht, wat verkeerde schoten waarschijnlijker maakt. Nog ernstiger is de situatie bij aangeschoten, maar niet onmiddellijk gedode dieren: het nazoeken kan in de regel op zijn vroegst de volgende ochtend beginnen. Het gewonde dier brengt urenlang door in doodsstrijd, alleen, in het donker, zonder enige mogelijkheid op hulp. Wildtierschutz Deutschland stelt vast: «Dieren die 's nachts worden aangeschoten, kunnen bij het nazoeken vaak niet meer worden gevonden – met als gevolg een kwellende dood.» Dat is geen waidwerk. Dat is georganiseerd lijden.

Op federaal niveau werd in de Zwitserse Nationale Raad een motie ingediend voor het verbod op nachtzichtapparaten voor de jacht. Ze toont aan dat het probleem politiek is aangekomen. Een coherente federale regeling ontbreekt desondanks. De lobby van de hobbyjacht voert aan dat nachtzichtrichtkijkers onmisbaar zijn voor een «efficiënte zwartwildregulatie». Het argument draait in een cirkel: de hobbyjacht draagt zelf in belangrijke mate bij aan het probleem van het te reguleren zwartwild, doordat ze natuurlijke predatoren decimeert, en eist vervolgens meer techniek om het op te lossen.

Meer hierover: Dossier Wilde dieren, doodsangst en ontbrekende verdoving en Dierkwellende jachtmethoden – gedoogd en bevorderd

Drones: De «drijver uit de lucht»

Drones bij de jacht worden door voorstanders aangeprezen als nuttig om reekalfjes te redden van maaimachines. Dat is legitiem en vanuit het oogpunt van dierenwelzijn toe te juichen. Maar het gebruik van drones als actief jachtwerktuig is een volkomen andere categorie. In het kanton Glarus heeft de regeringsraad vastgesteld dat drones als “drijvers vanuit de lucht” kunnen worden ingezet, dat ze het wild “onmiddellijk verstoren”, wat in strijd is met de weidelijkheid, en heeft hij aangedrongen op een herziening van de jachtvoorschriften. Dat is een opmerkelijke bekentenis: de staat erkent dat drones bij de jacht problematisch zijn – maar onderneemt geen actie.

Drones maken het systematisch opsporen, opjagen en dirigeren van wilde dieren vanuit de lucht mogelijk. Voor de betrokken dieren betekent dat een nieuw element van totale bewaking van hun leefgebied: geen struikgewas biedt nog veiligheid wanneer er een drone boven cirkelt. Juist reeën en reekalfjes, die bij gevaar instinctief “drukken” – dus roerloos in het hoge gras of struikgewas blijven liggen – zijn door drones bijzonder blootgesteld. Het drukken als evolutionaire beschermingsstrategie wordt door de dronejacht doelgericht uitgebuit en ontkracht.

Het Bundesamt für Zivilluftfahrt (BAZL) reguleert het luchtruim, maar niet het jachtgebruik van drones in detail. De Duitse jachtvereniging heeft haar leden aanbevolen drones niet te gebruiken voor het drijven of verontrusten van wild – maar dat is geen bindende grens. Het blijft aan de eigen verantwoordelijkheid van de hobbyjagers overgelaten om een technologie die de jacht een verpletterend voordeel verschaft, niet te misbruiken. De geschiedenis van de jachttechnologie laat zien dat op vrijwillige terughoudendheid geen staat valt te maken.

Meer hierover: Dossier Jacht in Zwitserland: feitencheck, jachtsoorten, kritiek en Alternatieven voor de jacht: wat echt helpt, zonder dieren te doden

Digitale lokroepen: misleiding als systeem

Digitale lokroepen imiteren met hoge precisie de geluiden van prooidieren, soortgenoten of jongen in nood. Ze worden afgespeeld via Bluetooth-luidsprekers en kunnen dieren van honderden meters afstand lokken. De vos die een digitale muizenkreet volgt, heeft geen enkele mogelijkheid om te herkennen dat het om een val gaat. De reebok die reageert op een schreeuwende-reekalfroep en zijn jong vermeend voor gevaar wil behoeden, wordt precies op het moment gedood waarop hij een beschermingsinstinct uitleeft. Dat is geen jacht op gelijke voet. Dat is de systematische uitbuiting van instincten die miljoenen jaren oud zijn en geen bescherming tegen een luidspreker hebben voorzien.

In Zwitserland is het gebruik van geluidsapparaten om wild te lokken in veel kantons verboden, maar nauwelijks gecontroleerd. In de onlinehandel zijn digitale lokroepapparaten met honderden opgeslagen dierengeluiden vrij verkrijgbaar, inclusief geluiden van beschermde soorten. Controleren of een hobbyjager in het veld een digitale lokroep gebruikt, is praktisch onmogelijk. Wat niet gecontroleerd wordt, vindt plaats.

De hobbyjagers rechtvaardigen digitale lokroepen als «natuurlijk instrument», omdat jagers vroeger immers ook lokinstrumenten gebruikten. De vergelijking gaat mank: een met de mond geblazen blaadjesinstrument vereist vaardigheid, produceert een beperkt geluidsbereik en is allesbehalve precies. Een digitaal apparaat met GPS-luidspreker en 300 opgeslagen dierengeluiden in HD-kwaliteit is het tegenovergestelde van natuurlijkheid. Het is de inzet van consumententechnologie tegen dieren die geen kans hebben om het verschil te herkennen.

Meer hierover: Jachtmythen: 12 beweringen die je kritisch zou moeten onderzoeken en Hobbyjagers en hun plezier in dierenmishandeling

Het lappendeken Zwitserland: regelgeving zonder handhaving

Wat Zwitserland bij jachttechnologie bijzonder kenmerkt, is de volledige inconsistentie in de regelgeving. De kantonale soevereiniteit over het jachtrecht leidt ertoe dat voor dezelfde technologie in 26 kantons tot 26 verschillende regelingen kunnen bestaan. Warmtebeeldcamera's zijn in het kanton Wallis op initiatief van de jagers verboden, in het kanton Bern voor observatie toegestaan, in andere kantons helemaal niet vermeld. Nachtrichtkijkers zijn in Appenzell Ausserrhoden als verboden hulpmiddel uitdrukkelijk vermeld, in andere kantons zwijgt de wetgeving. Digitale lokroepen zijn kantonaal deels verboden, deels gedoogd, deels ongereguleerd.

Handhaving is structureel nauwelijks mogelijk. Wildhoeders zijn dun gezaaid, de jachtgebieden zijn groot en de duisternis waarin de nachtjacht plaatsvindt, beschermt de hobbyjagers bovendien. Een controle of er 's nachts met een warmtebeeld-richtkijker is geschoten, is zonder vaststelling van de feiten ter plaatse in realtime nauwelijks uit te voeren. Het gevolg is een juridische situatie die op papier bestaat, maar in de praktijk de technologische opwaardering feitelijk gedoogt.

Op federaal niveau is een motie ingediend om nachtzichtapparatuur voor de jacht te verbieden. Het valt af te wachten of het parlement handelt. Zolang er geen federale regeling bestaat, blijft de bescherming van wilde dieren tegen technologische overweldiging overgelaten aan de goede wil van afzonderlijke kantonnale verenigingen. Dat is geen systeem. Dat is toeval.

Meer hierover: Modelteksten voor jachtkritische voorstellen in kantonparlementen en Dossier Jacht in Zwitserland

Het sprookje van het eerlijke jachtbedrijf

De hobbyjacht rechtvaardigt zich publiekelijk met traditie, verbondenheid met de natuur en het beginsel om het wild een eerlijke kans te laten. Het begrip «waidgerechtigheid» staat daarbij centraal: het suggereert een respectvolle omgang met wilde dieren, een ethische grondhouding die de hobbyjacht onderscheidt van louter de wil om te doden. De technologische realiteit weerlegt dit narratief op alle niveaus.

Warmtebeeldcamera's maken het mogelijk dieren al voor zonsopgang op te sporen en ontnemen hun de nacht als beschermende ruimte. Nachtrichtkijkers maken schoten in volledige duisternis mogelijk en maken van het nazoeken een urenlange doodsstrijd. Drones drijven wild uit veilige schuilplaatsen, waartegen er evolutionair geen afweerstrategie bestaat. Digitale lokroepen misbruiken beschermingsinstincten en paringsreflexen die honderdduizenden jaren oud zijn. Geen enkel van deze hulpmiddelen heeft iets met traditie of verbondenheid met de natuur te maken. Ze hebben allemaal één ding gemeen: ze maximaliseren het voordeel van de mens en minimaliseren de overlevingskans van het wilde dier tot nul.

Het kanton Genève toont sinds 1974, Luxemburg sinds 2015, aan dat het beheer van wilde dieren zonder enige vorm van hobbyjacht functioneert. Wie dieren met militaire technologie jaagt, heeft het recht verspeeld om zich op traditie en waidgerechtigheid te beroepen.

Meer hierover: Genève en het jachtverbod: 50 jaar zonder hobbyjacht en Jachtverbod Zwitserland: Waarom een einde aan de hobbyjacht overtijd is

Wat er zou moeten veranderen

Federaal verbod op warmtebeeld-richtkijkers en nachtrichtkijkers voor hobbyjagers: De technologische ontwikkeling heeft de kantonale lappendeken ingehaald. Een op federaal niveau verankerd verbod op warmtebeeldrichtkijkers en nachtzichtapparatuur zou een uniforme grondslag voor heel Zwitserland scheppen en handhaving mogelijk maken.
Duidelijke wettelijke definitie van drones als verboden jachtmiddel: Drones die worden ingezet om wild op te sporen, op te jagen of te drijven, moeten jachtrechtelijk op federaal niveau als verboden hulpmiddelen worden gekwalificeerd.
Verbod op digitale lokroepen in heel Zwitserland: Het gebruik van digitale geluidsapparatuur om wilde dieren te lokken moet in heel Zwitserland worden verboden. De onlinehandel in dergelijke apparaten hoeft niet te worden tegengegaan, maar het gebruik op openbaar en privaat jachtgebied moet strafbaar zijn.
Meldplicht voor nachtelijke afschoten en nazoekacties: Elk afschot in de nacht moet worden gemeld, inclusief het begin van de nazoekactie en het resultaat daarvan. Daarmee zou de werkelijke omvang van gestorven, niet teruggevonden dieren voor het eerst statistisch in kaart kunnen worden gebracht.
Verplichte opleiding voor het gebruik van nieuwe technologieën: Wie warmtebeeldapparatuur voor observatie wil inzetten, waar dat is toegestaan, moet een aantoonbare opleiding in het veilig determineren van dieren kunnen overleggen. Dat vermindert foutieve afschoten op beschermde soorten.
Transparantieplicht voor de jachtlobby: Fabrikanten en handelaren in jachttechnologie moeten worden verplicht verkoopcijfers aan de autoriteiten te melden. Alleen zo kan de verspreiding van nieuwe technologieën tijdig worden gereguleerd. Voorbeeldvoorstellen: Voorbeeldteksten voor jachtkritische voorstellen en Parlament.ch: Motie verbod op nachtkijkers voor de jacht

Argumentatie

«Warmtebeeldapparatuur maakt de jacht veiliger, omdat foutieve afschoten worden vermeden.» Het tegendeel is bewezen: het determineren van diersoort en geslacht bij temperaturen rond het nulpunt, waarbij warmtebeeldsignaturen op elkaar lijken, is foutgevoelig. Bovendien verleidt de vermeende precisie tot schoten die bij daglicht niet zouden worden gewaagd. Wildtierschutz Deutschland documenteert toenemende foutieve afschoten op beschermde soorten bij het gebruik van warmtebeeldapparatuur.

«Nachtjacht is noodzakelijk voor de regulatie van zwartwild.» De bewering dat meer afschot de zwijnenpopulatie blijvend zou verlagen, is wetenschappelijk niet houdbaar. Studies tonen aan dat wilde zwijnen verliezen compenseren door verhoogde voortplanting. De eigenlijke oorzaak van de zwijnendruk – intensieve landbouw, mais-monoculturen, ontbrekende predatoren – wordt door nachtjacht niet weggenomen, maar verhuld.

«Drones redden reekalfjes – dat is toch positief.» Het inzetten van drones om reekalfjes voor maaimachines te redden, valt nadrukkelijk toe te juichen. Dat verandert niets aan het feit dat dezelfde technologie als jachtmiddel wordt gebruikt om wild op te jagen en op te drijven. Beide tegelijk verdedigen is een dubbele moraal die ten koste gaat van de wilde dieren.

«Digitale lokroepen gebruikten jagers vroeger ook – dat is niets nieuws.» Een mondgeblazen reefluitje en een bluetooth-luidspreker met 300 opgeslagen HD-dierengeluiden verschillen zo fundamenteel dat de vergelijking niet opgaat. Het doorslaggevende verschil is niet de bedoeling, maar het effect: digitale lokroepen zijn zo nauwkeurig en verreikend dat het dier geen mogelijkheid heeft de imitatie te herkennen. Dat is geen traditioneel handwerk, maar inzet van technologie tegen een structureel onderlegen dier.

«De hobbyjacht reguleert zichzelf – Wallis bewijst het.» Wallis bewijst het tegendeel: zelfregulering werkte pas toen de druk op het wild al zo hoog was dat de jagers zelf reageerden. Inzetten op vrijwillige terughoudendheid zonder wettelijk kader is dierenwelzijnspolitiek onverantwoord.

«Technologie is waardeneutraal – het komt aan op het gebruik.» Technologie is niet waardeneutraal wanneer ze asymmetrische machtsverhoudingen schept. Tussen een wild dier dat is aangewezen op evolutionaire instincten en een hobbyjager met warmtebeeldrichtkijker, drone en digitale lokroep bestaat geen competitie meer. Er is sprake van een executie.

Quicklinks

Bijdragen op Wild beim Wild:

Verwante dossiers:

Onze ambitie

Wilde dieren zijn geen schietschijven. De technologische bewapening van de hobbyjacht is geen vooruitgang, maar een capitulatie voor het beginsel van evenredigheid: wat wilde dieren als enige beschermingszone restte – de nacht, het struikgewas, het instinct – wordt door warmtebeeldcamera's, drones en digitale lokroepen systematisch ondermijnd. De Zwitserse rechtssituatie is een oncontroleerbaar lappendeken dat ten koste gaat van de wilde dieren. De hobbyjagers ensceneren zichzelf als natuurverbonden en weidelijk – maar wie dieren met militaire precisietechnologie bejaagt, heeft het recht op dit narratief verspeeld. Dit dossier wordt voortdurend bijgewerkt wanneer nieuwe gegevens, juridische ontwikkelingen of technische trends dit vereisen.

Meer over het thema hobbyjacht: in ons dossier over de jacht bundelen wij feitenchecks, analyses en achtergrondrapporten.