Wanneer het «Institut» de recreatieve jacht verdedigt: een feitencheck

Onder de kop «Ethiek van de jacht – sprakeloosheid van de jachtverenigingen!» verscheen in mei 2026 een artikel dat in jachtkringen veel aandacht kreeg.

Het is geschreven door dr. Wolfgang Lipps, directeur van het «JUN.i Institut für Jagd, Umwelt und Naturschutz». De tekst verwijt de Deutscher Jagdverband (DJV) te falen in het rechtvaardigen van de recreatieve jacht, en levert meteen zelf de zogenaamd betere argumenten. Wij hebben ze gecontroleerd.

Het resultaat vooraf: de kritiek op de DJV is opmerkelijk, omdat ze uit het eigen kamp komt. De aangeboden tegenargumentatie voor de recreatieve jacht houdt echter op meerdere cruciale punten geen stand bij een zakelijke toetsing.

Wie hier spreekt: geen neutraal instituut

De term «instituut» wekt verwachtingen van wetenschappelijke onafhankelijkheid. Die verwachting is misleidend. Het «JUN.i Institut» is een geregistreerde GmbH met zetel in Liepe bij Eberswalde, opgericht in 2009, met als bedrijfsdoel het opstellen van rapporten en het verlenen van adviesdiensten op het gebied van jacht en jachtrecht. Er is een commercieel adviesbureau aan verbonden. Directeur Lipps was bijna vijf decennia lang advocaat in het bedrijfsleven, is een gepassioneerd recreatieve jager, opleider van jonge jagers en auteur van meerdere jachtvriendelijke boeken.

Hier spreekt geen neutraal onderzoeksinstituut, maar een uitgesproken voorstander van de recreatieve jacht, die ook economisch profiteert van advies en publicaties rond de recreatieve jacht. Wie de term «instituut» leest en academische afstand verwacht, trapt in een slimme zelfetikettering.

Hetzelfde geldt voor de tweede autoriteit waarop het artikel zich baseert: het "Forum Lebendige Jagdkultur". Het klinkt als een denktank, maar is in werkelijkheid een in 1996 opgerichte vereniging van jachtschrijvers, kunstenaars en "vrienden van de jacht", die zich volgens haar statuten heeft toegelegd op het koesteren van de "jachtcultuur" en zich uitdrukkelijk verzet tegen een nuchter beheer van wilde dieren. Lid kan worden wie zich enthousiast toont voor jachtcultuur. Ook dit is belangenbehartiging, geen wetenschap.

De cijfers: ongeveer correct, maar misleidend gekaderd

Het artikel opent met het beeld van "471.000 mensen" die "gewapend door bos en veld mogen zwerven", als bewijs voor een zogenaamd "toenemende populariteit" van de jacht. Het officiële cijfer ligt iets lager: volgens de statistieken van het Duitse ministerie van Landbouw waren er in 2024 ongeveer 460.770 personen in het bezit van een jachtakte.

Doorslaggevender is echter wat het cijfer verzwijgt. Een jachtakte is een officieel bekwaamheidsbewijs, geen activiteitenbewijs. Naar schatting jagen slechts ongeveer 250.000 tot 300.000 mensen daadwerkelijk regelmatig; een aanzienlijk deel haalt de akte "uit voorzorg" of om andere redenen. Uit een groeiend aantal afgegeven jachtaktes een groeiende "populariteit van de jacht" afleiden, is daarom statistisch onzuiver. Wie het nauwkeuriger wil bekijken, vindt de uiteenzetting hierover in ons artikel Hoeveel recreatieve jagers in Duitsland werkelijk actief zijn.

De genoemde afschotcijfers (ongeveer 1,3 miljoen reeën, ongeveer 550.000 wilde zwijnen in het jachtjaar 2023/24) komen daarentegen overeen met de officiële gegevens.

Denkfout 1: De natuur als zedenmeester

De kern van de argumentatie is tegelijk haar grootste zwakke plek. Het artikel verklaart het principe "eten en gegeten worden" tot "grondbeginsel van de natuur" en leidt daaruit een "ethisch verplichte oer-legitimatie van de jacht" af.

Dit is een klassieke naturalistische denkfout: uit wat er in de natuur gebeurt, volgt niets over wat de mens zou moeten doen. Ziekte, parasitisme en de sterfte van jonge dieren zijn eveneens 'natuurwetten', zonder dat iemand ze tot ethische geboden verheft. Wie het doden rechtvaardigt met een verwijzing naar de loop der natuur, ondermijnt bovendien de eigen eis die de tekst enkele alinea's eerder zelf formuleert: dat de jacht 'ethisch verdedigbaar' moet zijn. Ethiek begint juist daar waar de mens zich losmaakt van het pure natuurgebeuren.

Bovendien is de recreatieve jacht geen voedselnoodzaak, maar een vrijetijdsbesteding. De vergelijking met het natuurlijke roofdier dat uit honger doodt, gaat daarmee al bij voorbaat niet op.

Denkfout 2: 'Aan het begin stond de jacht' – een achterhaalde stelling

Het artikel baseert de legitimatie van de jacht op een groot verhaal: 1,7 miljoen jaar geleden zou de jacht de mensworing hebben ingeluid ('venatorische revolutie'). In dezelfde adem geeft de auteur toe dat 'talrijke vakdisciplines' deze zogenaamde 'Man the Hunter'-these bekritiseerd of in twijfel getrokken hebben, om haar vervolgens toch te redden met de formule dat ze 'het argument van de historische plausibiliteit' voor zich heeft.

Dat is precies het punt: plausibiliteit is geen bewijs. De these geldt in de moderne antropologie als grotendeels achterhaald, onder andere omdat de betekenis van het verzamelen, het aandeel van vrouwen in de voedselvoorziening en de rol van het gebruik van aas lange tijd zijn onderschat. Zelfs als het verhaal zou kloppen, blijft de logische breuk bestaan: dat onze voorouders jaagden, rechtvaardigt geen recht op recreatieve jacht in het heden. Dit is opnieuw de conclusie van zijn naar behoren.

Hetzelfde patroon zien we bij de beweerde 'genetisch bepaalde jachtdrift': ongefundeerd geïntroduceerd en meteen weer gerelativeerd met de toegeving dat ze 'de jacht op zich niet kan legitimeren'. Een argument dat zichzelf in dezelfde zin weer intrekt, draagt niets bij.

Denkfout 3: De grondwet als eenzijdige kroongetuige

Ten slotte beroept het artikel zich op de grondwet: de jacht zou via het jachtrecht dat aan het grondeigendom is verbonden, deelnemen aan de bescherming van art. 14 van de Duitse grondwet en 'het algemeen belang dienen'.

Deze uitleg is niet fout, maar selectief. De tekst citeert artikel 20a van de Duitse Grondwet, dat de natuurlijke levensgrondslagen en dieren onder staatsbescherming stelt, maar verzwijgt dat dit artikel juist de eigendomsvrijheid kan beperken. Ook het geciteerde artikel 14 van de Grondwet bevat de zin «Eigendom verplicht» en staat de wetgever toe het gebruik ervan te beperken in het belang van het algemeen welzijn. De sociale gebondenheid van eigendom, die het artikel als argument voor de jacht aanvoert, werkt in de praktijk in beide richtingen: ze kan de jacht evengoed beperken als mogelijk maken. Uit de Grondwet een vrijwel onaantastbare positie van de recreatieve jacht afleiden, gaat te ver.

Het retorische kader

Opvallend is ten slotte de toon. Tegengeluiden worden afgedaan als «weinig deskundige platitudes en goedkope loze frasen», het zwijgen van de DJV wordt vergeleken met de «verdedigingsstrategie van de Bundeswehr». De dierethiek verschijnt alleen in haar «extreme vorm» als dierenrechtenbeweging, dus als karikatuur, waartegen gemakkelijk valt te argumenteren. Het hele brede veld van dierethische posities, dat nuchter vraagt naar de rechtvaardiging van het doden, komt niet aan bod. En midden in het zogenaamd ethische debat maakt de auteur reclame voor zijn eigen forum, zijn eigen lezingnota en een boek uit eigen kring.

Het artikel is veelzeggend, maar anders dan bedoeld. Het toont dat zelfs binnen de recreatieve jagerskring ontevredenheid heerst over de zelfpresentatie van de verenigingen. En het laat tegelijk zien waarop een rechtvaardiging van de recreatieve jacht vastloopt zodra die verder wil gaan dan sentiment: ze verwart natuur met ethiek, oergeschiedenis met heden, en een eenzijdige grondwetlezing met bindende kracht. Een «instituut» in de naam en een vereniging in de rug vervangen geen houdbaar argument.

De eigenlijke vraag die het artikel zelf oproept, blijft onbeantwoord: waarom een vrijetijdsbesteding die wilde dieren doodt, in een samenleving met een gegarandeerd voedselaanbod nog ethisch geboden zou zijn. Sprakeloos is hier niet alleen de DJV, maar ook het instituut.