Eikensterfte Zwitserland: nieuwe wortelziekte ontdekt

Vijf jaar geleden werd de bacteriële complexziekte acute eikensterfte ook in Zwitserland ontdekt.

In 2023 werd bovendien een nieuwe wortelziekte bij eiken ontdekt, zoals Waldschutz Schweiz meldt in het nieuwe Waldschutz Aktuell. Het is bijzonder zorgwekkend wanneer beide ziekten eiken tegelijkertijd aantasten.

Eik als toekomstboom in gevaar

Eiken gelden als toekomstige boomsoorten, omdat ze in vergelijking met andere veelvoorkomende loofboomsoorten weinig last hebben van de gevolgen van klimaatverandering zoals hitte of droogte. Sinds enkele jaren wordt de eik echter getroffen door een ziekte genaamd acute eikensterfte, die wordt veroorzaakt door verschillende soorten bacteriën. Mogelijk bevorderen extreme gebeurtenissen zoals lange droogteperiodes de ziekte. De betrokken bacteriesoorten zijn inheems.

Sinds acute eikensterfte in 2017 voor het eerst in Zwitserland werd aangetoond, heeft Waldschutz Schweiz uit alle delen van het land talrijke meldingen over deze ziekte ontvangen. Het is momenteel de belangrijkste reden voor meldingen van eiken met slijmvloed op de stam en ijlere kronen. Waldschutz Schweiz onderzoekt alle gemelde eiken ook op de wortel- en stamziekten van het geslacht Phytophthora, omdat de symptomen van deze ziekten lijken op de symptomen van acute eikensterfte. Tot nu toe waren alle eiken die aan acute eikensterfte leden vrij van Phytophthora. In de lente en zomer van 2023 heeft Waldschutz Schweiz echter in twee gevallen ook Phytophthora aangetoond bij eiken met acute eikensterfte. Beide gevallen kwamen uit stedelijk gebied en in beide gevallen was de soort Phytophthora cinnamomi aanwezig, die tot nu toe alleen bekend was als veroorzaker van de inktziekte bij tamme kastanje in Ticino.

Welke gevolgen heeft de dubbele aantasting?

Niet alleen voor Zwitserland is het nieuw dat eiken tegelijkertijd door acute eikensterfte en door Phytophthora cinnamomiaangetast zijn. Wereldwijd zijn er tot nu toe nog geen meldingen dat beide ziekten samen bij dezelfde boom zijn vastgesteld. Daarom staan er nog veel vragen open. De belangrijkste is welk effect dit heeft op eiken. Zijn de symptomen ernstiger en sterven eiken sneller af wanneer ze door beide ziekten in plaats van slechts één worden geïnfecteerd? Hiervoor start Waldschutz Schweiz samen met de groep Phytopathologie van de WSL begin 2024 een nieuw onderzoeksproject.

Phytophthora cinnamomi: een warmteminnend pathogeen

Verontrustend is dat een van de gevallen afkomstig is van de noordkant van de Alpen. Tot nu toe ging men ervan uit dat dit pathogeen zich niet kon vestigen aan de noordkant van de Alpen, omdat de temperaturen in de winter daarvoor doorgaans te laag zijn. Dit verklaart ook waarom het pathogeen al lang aanwezig is in Ticino als verwekker van de inktziekte, maar zich niet kon verspreiden naar de noordkant van de Alpen. Phytophthora cinnamomi is oorspronkelijk afkomstig uit Zuid- tot Oost-Azië en wordt vooral verspreid via de plantenhandel. De klimaatverandering, met name mildere winters, zou ertoe kunnen leiden dat het pathogeen in de toekomst ook vaker voorkomt aan de noordkant van de Alpen. Aangezien hier tot nu toe slechts enkele zieke bomen zijn gevonden, adviseert Waldschutz Schweiz om eiken met slijmvloed en andere symptomen altijd te melden. Beide ziekten, Phytophthora cinnamomi en de acute eikensterfte, kunnen alleen met een laboratoriumanalyse met zekerheid worden vastgesteld.