Genusswoche: wanneer Baselland aas als delicatesse verkoopt

De 14e Baselbieter Genusswoche staat van 10 tot 20 september in het teken van het motto «Bos & Wild».

Meer dan 50 evenementen verspreid over alle vijf districten moeten het «genot» op de voorgrond stellen, met wildgerechten in restaurants, cursussen en een belevingsmobiel van Jagd Baselland. Voorzitter Martin Thommen ziet daarin een welkom platform om het publiek de «veelzijdige» recreatieve jacht dichterbij te brengen.

Maar sinds wanneer is aas genot? Wat tijdens de Genusswoche als delicatesse wordt geserveerd, is geen vlees uit een steriel slachtbedrijf met vakpersoneel, maar het resultaat van recreatieve jagers die in het bos werken zonder koeling, zonder hygiënenormen en zonder vakkundige slachting. Zoals «Wildvlees van de recreatieve jager is aas» vaststelt, blijven geschoten dieren bij drijfjachten vaak urenlang liggen voordat ze worden geborgen, terwijl rituelen zoals het blazen van het jachtsignaal over de buit of het jachtmaal (Schüsseltreiben) worden gevierd. Dat is geen levensmiddelenproductie, dat is aas op het bord.

Onkritische jacht-PR in plaats van journalistiek

Het artikel van Simon Tschopp in de bz Basel neemt de zelfpresentatie van Jagd Baselland vrijwel ongecontroleerd over: «veelzijdig», natuurbescherming, onderhoud van het cultuurlandschap, in touw «wanneer anderen slapen». Geen enkele kritische vraag over dierenwelzijn, over wetenschappelijk bewijs of over de talrijke gedocumenteerde incidenten in datzelfde kanton is in de tekst te vinden. Hoe dit patroon precies werkt, laat het dossier «Media en jachtthema's: hoe taal, beelden en ‹experts› het debat vormgeven»: Begrippen als «hegen», «regulering» of «veelzijdig» klinken zorgzaam en vakkundig, maar dragen ongenoemd het wereldbeeld van de jachtlobby over zodra media ze zonder commentaar overnemen. Wie een persconferentie van Jagd Baselland één op één in een artikel omzet, bedrijft geen journalistiek, maar publiceert een mededeling.

Veelzeggend is ook het beeld van de persconferentie zelf: naast Martin Thommen poseren daar Liestals stadspresident Daniel Spinnler, Gastro-Baselland-voorzitster Fabienne Ballmer, Baselland-Tourismus-projectleidster Romona Walter, de voorzitter van de bakkers- en banketbakkersvereniging Reto Ziegler en Baselland-Tourismus-directeur Michael Kumli gezamenlijk voor de camera. Een stadsbestuur, de toeristische organisatie en de horecabranche hebben zich daarmee voor de kar van de jachtlobby laten spannen en haar een officieel, onpolitiek podium bezorgd dat zij zelf nauwelijks ooit had kunnen organiseren.

Dat is geen eenmalig optreden, maar structureel verankerd: op de officiële website van Baselland Tourismus staat Jagd Baselland vermeld bij de «partners» van de Genusswoche, op gelijke voet naast de stad Laufen, de fruittelersvereniging van Baselland en energieleverancier ebl. Een belangenorganisatie die leeft van het doden van wilde dieren, is daarmee officieel opgenomen in de toeristische marketing van het kanton, met logoplaatsing en legitimatie door publieke en semipublieke instellingen. Wie zich zo laat inschakelen, moet zich niet verbazen als de eigen pr ongecontroleerd in de krant belandt.

Hoe diep die verwevenheid gaat, laat het programma zelf zien: de openingsavond op 10 september staat onder de titel «Weidmannsheil!» in het teken van jachthoornblazers en «info over de jacht». Meteen twee «bos- en wildcursussen», rechtstreeks georganiseerd door de jachtgezelschappen van Sissach en Therwil, waren weken van tevoren al volgeboekt. Op de truffelmarkt van Liestal treedt bovendien het jachtgezelschap Chutzenkopf op met een eigen stand. De Genusswoche verschaft de jachtlobby daarmee niet alleen een podium, maar levert haar ook directe, onkritische toegang tot een publiek dat eigenlijk bakkerijen, fruitteelt en regionale producten wilde ontdekken.

Drijfjacht betekent doodsangst, geen kwaliteit

Een groot deel van het tijdens de Genusswoche aangeprezen wildvlees is afkomstig van drijfjachten, waarbij dieren urenlang worden opgejaagd voordat ze worden doodgeschoten. In hun doodsstrijd scheiden de dieren stresshormonen als adrenaline en cortisol af, die het hele organisme overspoelen en aantoonbaar in het spierweefsel achterblijven. «Drijfjacht in het Willbrigwald – angst, bloed en de daders» beschrijft dit proces indringend. Vakinhoudelijk is dat allang gedocumenteerd: «Wildvlees: risico's, lood en jachtmythes» houdt vast dat juist drijf- en drukjachten het minderwaardigste vlees produceren dat er bestaat, vaak bovendien belast met munitiedeeltjes.

Ook de loodbelasting is geen voetnoot. Het Federaal Bureau voor Levensmiddelenveiligheid raadt zwangere vrouwen, kinderen en vrouwen in de vruchtbare leeftijd uitdrukkelijk af om wildbraad te eten dat met loodhoudende munitie is geschoten, zoals wordt samengevat in het dossier «Instap in de jachtkritiek». Wie kadavers verkoopt van een doodgejaagd dier dat doorspekt is met loodsplinters, verkoopt geen kwaliteitsproduct, maar het resultaat van dierenmishandeling en daarbovenop een gezondheidsrisico, zie ook «Let op: waarschuwing voor wildvlees van de recreatieve jager». Hoe weinig controle er bij zulke drijfjachten heerst, laat een geval uit Muttenz zien: «Recreatieve Jacht Basel-Landschaft: jachthonden jagen op een wild zwijn» documenteert hoe een wildzwijnenkind ruim acht minuten lang door jachthonden werd opgejaagd en gebeten, terwijl de aanwezige recreatieve jagers werkeloos toekeken.

700 vossen per jaar: regulering zonder grondslag

Per jaar worden in het kanton Baselland ongeveer 1200 reeën, 1000 wilde zwijnen en zo'n 600 vossen geschoten. De officiële rechtvaardiging luidt vrijwel altijd: populatieregulering. Voor de rode vos is die rechtvaardiging wetenschappelijk weerlegd. Meer dan 30 jaar wildbiologisch onderzoek toont eensluidend aan dat de vossenjacht geen duurzaam regulerend effect heeft, omdat compensatie-effecten zoals hogere geboortecijfers en immigratie de afschot snel weer opvangen. Het kanton Luzern, dat als enige de gezondheidstoestand van geschoten vossen systematisch registreert, komt uit op meer dan 98 procent gezonde dieren onder de geschoten exemplaren, een aanwijzing dat ook de bestrijding van ziekten als argument geen stand houdt.

Uitgerekend Baselland zelf heeft deze tegenstrijdigheid al blootgelegd: de autoriteiten kwamen in een tweede standpuntbepaling over de kantonale vossenjacht-petitie terug op hun eerdere woorden, nadat een eerder antwoord het zonder ook maar één wetenschappelijk bewijs had gesteld, «Basel-Landschaft komt terug op zijn woorden: eerst regulatie, nu ‹geen doel›». Wie zelf geen duidelijke doelstelling meer kan formuleren, zou een praktijk niet met een genotsweek moeten vieren.

Gevaar reikt verder dan het bos

De bevolking wordt tijdens de recreatieve jacht in het bos al blootgesteld aan extra risico's, en de genotsweek verscherpt dit probleem in plaats van het aan de orde te stellen. Keer op keer raken onbetrokkenen gewond door recreatieve jagers. Zulke gevallen zijn geen uitschieter, maar een aangetoond patroon: «De grote jachtleugen: hoe recreatieve jagers de ongevallencijfers van Europa oppoetsen en hun doden verzwijgen» laat zien hoe systematisch verwondingen en sterfgevallen in de omgeving van de recreatieve jacht in heel Europa worden gebagatelliseerd.

Gevaar lopen daarbij niet alleen toevallig aanwezigen, maar ook mensen die de recreatieve jacht kritisch observeren. In Baselland zelf werd een Hunt-Watch-activiste tijdens een observatie van een drijfjacht in Füllinsdorf en Arisdorf door een drijver lichamelijk geweld aangedaan, zoals «Gewelddadige aanval op activiste bij drijfjacht» documenteert. Ook dierenrechtenactivist Olivier Bieli werd in Baselland al doelwit van intimidatie: «Recreatieve Jagers tegen dierenbeschermers in Basel-Landschaft» beschrijft hoe bij een observatie van een drijfjacht de banden van zijn voertuig werden lekgestoken. Wie tijdens de genotsweek uitnodigt tot een boswandeling of een fietstocht terwijl in hetzelfde gebied wordt geschoten en waarnemers worden geïntimideerd, neemt een reëel gevaar voor de bevolking op de koop toe in plaats van het aan te kaarten.

Recreatieve Jagers: een groep met opvallend geweldspotentieel

Martin Thommen benadrukt dat recreatieve jagers in touw zijn «wanneer anderen slapen». Dat klinkt als een uniek kenmerk, maar is het niet: hulpdiensten, verplegend personeel en vele andere beroepsgroepen zijn 's nachts eveneens actief, geheel zonder vuurwapen. Het werkelijk opvallende ligt elders. De toegang tot vuurwapens en een omgeving die doden als vrijetijdsbesteding normaliseert, hangen herhaaldelijk samen met zwaar geweld. Actuele gevallen zoals «Opnieuw femicide door recreatieve jager: 90-jarige doodt echtgenote» of «Femicide in Faido, explosie in Leontica: geen op zichzelf staand geval, maar een patroon bij recreatieve jagers» tonen een patroon dat niet als een reeks op zichzelf staande gevallen kan worden weggeredeneerd.

Dat er in Baselland jaarlijks 20 tot 25 nieuwe hobbyjaagsters en -jagers worden opgeleid en er «geen probleem met de aanwas» bestaat, is vanuit het oogpunt van de wilde dieren geen reden tot vreugde, maar aanleiding tot zorg.

Natuurbescherming heeft geen vuurwapens nodig

Wie werkelijk aan natuurbescherming wil doen, kan zonder geweer. Wilde bloemenstroken, hagen en natuurlijke tuinen leveren voor biodiversiteit en grondbroeders meer op dan welke drijfjacht dan ook, en dat zonder één enkel gedood dier. Dat uitgerekend een «genots»-evenement de recreatieve jacht neerzet als een veelzijdige, sympathieke vrijetijdsbesteding en het kadaver ervan als delicatesse verkoopt, gaat volledig voorbij aan dierenleed, wetenschappelijk bewijs én een aangetoond geweldsrisico.

Hoe een wetenschappelijk onderbouwd alternatief voor de huidige vossenjachtpraktijk eruit zou kunnen zien, laat het kanton Zug zien, dat als enige kanton een onafhankelijke studie heeft laten uitvoeren (zie het overzicht «Stop met de vossenjacht»). Totdat ook Baselland die stap zet, blijft de «genotsweek» een marketinglabel voor een praktijk die een kritische toetsing niet doorstaat.

Genève laat zien dat het ook anders kan

Dat een «genotsweek» uitgerekend met recreatieve jacht adverteert, is ook daarom opmerkelijk omdat er in Zwitserland allang een werkend tegenmodel bestaat. Het kanton Genève heeft de recreatieve jacht al in 1974 per volksstemming afgeschaft en zet sindsdien in op een professioneel, door de overheid geleid wildbeheer met opgeleide wildhoeders in plaats van met vrijetijdsschutters. Er zijn daar geen drijfjachten, geen hoogzitten die het landschap ontsieren, en geen „regulering» van soorten als vos of das alleen maar omdat het toevallig jachtseizoen is. In plaats daarvan zet Genève in op verjaging, gerichte preventie en wetenschappelijk onderbouwde afzonderlijke maatregelen.

Als Baselland een «genotsweek» aan het thema bos en wild wil wijden, had een blik richting Genève meer voor de hand gelegen dan een podium voor Jagd Baselland. Daar zou getoond kunnen worden hoe wildbeheer eruit kan zien zonder dierenmishandeling, zonder gevaar voor onbetrokkenen en zonder de verheerlijking van kadaver als delicatesse.

Zodra een wild dier is doodgeschoten, begint zijn lichaam te veranderen: het bloed stolt, koeling ontbreekt in eerste instantie, en bij vertraging nemen de hygiënische risico's toe. Voor Wild beim Wild is het duidelijk: wat na lang in het bos te hebben gelegen als regionale delicatesse wordt vermarkt, is aas – geen genot.

In plaats van dat de dieren onverwijld worden geborgen, ontweid en gekoeld, hoort bij gezelschapsjachten vaak eerst het «verblazen van het tableau» tot het ritueel: de geschoten dieren worden naast elkaar uitgelegd, jachthoornblazers spelen de doodsignalen van de betreffende soorten, en de jagers bewijzen zichzelf de «laatste eer». Het jachtgebruik spreekt van respect voor het wild. Vanuit het oogpunt van de dierenbescherming blijft het echter een sektarische enscenering rond de gedode dieren, terwijl de voor de vleeshygiëne doorslaggevende verzorging op de achtergrond moet wachten.

Wat geen enkele professionele slagerij of slachterij zich zou kunnen permitteren, wordt bij de recreatieve jacht verkocht als natuurromantiek. In een slachthuis moet het verbloeden zo snel mogelijk na de bedwelming plaatsvinden; daarna volgen vastgelegde hygiëneprocedures, vleeskeuring en koeling.