Het wildhoedersmodel – professioneel wildbeheer met erecode

Het wildhoedersmodel geldt als het op feiten gebaseerde alternatief voor de hobbyjacht. Maar om te voorkomen dat het een jachtsysteem in een nieuw jasje wordt, is er één ding nodig: een bindende erecode die het fundamentele verschil met de tot nu toe gangbare jachtpraktijk niet alleen beschrijft, maar juridisch en institutioneel verankert.

Wat je hier te wachten staat

Het probleem met de status quo: Waarom het huidige wildhoederssysteem structureel verweven is met de hobbyjacht en wat dat betekent voor de geloofwaardigheid.
Wat een erecode moet leveren: Zes grondbeginselen die een professioneel wildhoedermodel onderscheiden van een jachtsysteem in staatsuniform.
Afbakening ten opzichte van de hobbyjacht: Vergelijking in tabelvorm op basis van motivatie, legitimatie, transparantie, controle en ingrijpprincipe.
Het Geneefse model als voorbeeld, met beperkingen: Wat Genève goed doet en waar een consequent wildhoedermodel verder zou moeten gaan.
Opleiding opnieuw doordenken: Welke disciplines een wildhoederopleiding zonder verplicht jachtbekwaamheidsbewijs zou moeten omvatten.
Wat er zou moeten veranderen: Politieke eisen voor de wettelijke verankering op bondsniveau.
Argumentarium: Antwoorden op de meest voorkomende bezwaren tegen het wildhoedermodel.
Quicklinks: Alle relevante bijdragen, dossiers en externe bronnen.

Het probleem met de status quo

De Zwitserse Wildhoederbond (SWHV) leidt vandaag de dag staatsambtelijk aangestelde wildhoedsters en wildhoeders op, in zeven modules over drie jaar, met certificaatexamen en eidgenössisch vakdiploma. De opleiding omvat ecologie, wildbiologie, wapenhantering en natuurbehoud.

Het probleem: wie vandaag de dag als wildhoeder wordt toegelaten, heeft dwingend een jachtbekwaamheidsbewijs nodig. Dat betekent: het huidige wildhoedersysteem is structureel verweven met het jachtsysteem. Wie wildhoeder wil worden, moet eerst hobbyjager worden. Precies deze verbinding moet worden doorgesneden als het model een echt alternatief moet zijn.

Meer daarover: Argumentarium voor professionele wildhoeders en Initiatief eist «wildhoeders in plaats van jagers»

Wat een erecode moet leveren

Een modern wildhoedersysteem heeft een bindende erecode nodig die de volgende grondbeginselen institutioneel verankert:

1. Geen afschot voor het plezier

Wilde dieren worden niet «geoogst», bejaagd of als hulpbron beheerd. Ingrepen in wilddierpopulaties zijn uitsluitend toegestaan wanneer ze ecologisch, dierenwelzijnsrechtelijk of veiligheidstechnisch gemotiveerd en gedocumenteerd zijn. Het Geneefse model leeft dit principe sinds 1974: «In Genève worden geen dieren uit jachtbelang onttrokken, maar uitsluitend daar waar het ecologisch, dierenbeschermend of veiligheidstechnisch gemotiveerd is.»

2. Het principe van het mildste middel

Voordat een wild dier wordt gedood, moeten alle niet-letale methoden worden onderzocht en gedocumenteerd: verjaging, leefgebiedinrichting, omheining, verplaatsing. De dood door schot of val is het laatste, niet het eerste middel. Prof. Rudolf Winkelmayer formuleert het treffend: «Het doel moet een modern wildbeheer respectievelijk biodiversiteitsbeheer zijn dat in alle gevallen steeds naar het mildste middel ter probleemoplossing zoekt. De dood door val of schot is daar het exacte tegenovergestelde van.»

3. Verbod op trofeeëndenken en selectief afschot

Geen enkele wildhoeder mag dieren selecteren op basis van trofeewaarde, gewicht of esthetische criteria. Leidende dieren, moederdieren en sociale verbanden genieten bijzondere bescherming, omdat hun functie voor de populatiestabiliteit wetenschappelijk is aangetoond. De Zwitserse dierenbescherming STS stelt vast: «Dieren jagen uit puur jachtplezier of om trofeeën te verkrijgen, is ethisch niet te rechtvaardigen.»

4. Geen koesterplicht ter verhoging van de wildstand

Wildpopulaties worden niet «gekoesterd» om ze voor latere ingrepen te maximaliseren. Koestering in de zin van bijvoederen buiten noodtijden, kunstmatige standsverhoging of habitatmanipulatie ten gunste van bepaalde soorten is verboden. Het doel is ecologisch evenwicht, niet maximale wilddichtheid.

5. Op wetenschap gebaseerde beslissingen

Elke ingreep berust op een gedocumenteerd beheersplan dat door onafhankelijke wildecoólogen wordt getoetst. Afschotplannen zijn openbaar, standsgegevens transparant, resultaten worden jaarlijks geëvalueerd en gepubliceerd.

6. Democratische verantwoordingsplicht

Wildhoedsters en wildhoeders zijn werknemers van de gemeenschap – niet van een private lobby. Zij rapporteren aan parlementair gecontroleerde instanties, niet aan jachtverenigingen of grondeigenaren.

Meer hierover: Genève en het jachtverbod en Jacht en dierenwelzijn: wat de praktijk met wilde dieren doet

Afbakening ten opzichte van de hobbyjacht

Criterium	Hobbyjacht	Wildhoedersmodel met erecode
Motivatie	Vrijetijdsplezier, traditie, trofee	Ecologische noodzaak
Legitimatie	Privé, patentrecht, verenigingsstructuur	Statelijk, democratisch gecontroleerd
Beslissingsgrondslag	Persoonlijk oordeel, jachtgebruiken	Wetenschappelijk beheersplan
Ingreepprincipe	Afschot als regel	Afschot als laatste middel
Transparantie	Geen openbare rapportageplicht	Volledige openbare documentatie
Trofeeëndenken	Structureel verankerd	Expliciet verboden
Sociale verbanden	Worden verstoord en gericht bejaagd	Bescherming van leidende dieren en familieverbanden
Controle	Jachtvereniging, kantonnale autoriteiten	Parlement, onafhankelijke vakinstanties

Meer hierover: Jachtwetgeving en controle: waarom zelftoezicht niet volstaat en Jachtmythen: 12 beweringen die je kritisch zou moeten onderzoeken

Het Genève-model als voorbeeld – met beperkingen

Het kanton Genève toont sinds 1974 aan dat overheidsgestuurd wildbeheer zonder hobbyjacht werkt. Maar ook het Genève-model is geen ideaal: wildhoeders schieten daar nog steeds dieren – echter uitsluitend in het kader van plannen die onder verantwoordelijkheid van de overheid vallen, zonder jachtgenot als motief.

Een consequent wildhoedersmodel met erecode zou nog een stap verder gaan: het zou het afschieten niet alleen door de overheid reguleren, maar het definiëren als uitzondering die onderworpen is aan een strenge motiveringsplicht – vergelijkbaar met het evenredigheidsbeginsel in de rechtsstaat.

Meer hierover: Genève en het jachtverbod en Alternatieven voor de jacht: wat echt helpt, zonder dieren te doden

De opleiding opnieuw bedenken

Een geloofwaardig wildhoedersmodel vereist een nieuwe opleidingslogica. In plaats van het verplichte jachtbekwaamheidsbewijs als voorwaarde, zou de opleiding moeten voortbouwen op de volgende disciplines:

Wildecologie en populatiebiologie – wetenschappelijke grondslagen van de bestandsregulering
Dierethiek en dierenbeschermingsrecht – juridische en filosofische grondslagen van de omgang met gevoelvolle wezens
Niet-letale conflictoplossing – verjaging, omheining, habitatinrichting, herplaatsing
Gedragsbiologie – sociale structuren, stressreacties, leervermogen van wilde dieren
Democratische communicatie – public relations, parlementaire verslaglegging, burgerparticipatie
Schietpraktijk – alleen als noodinstrument, niet als kerndiscipline

Meer hierover: Psychologie van de jacht en Het jachtdiploma

Politieke eisen

Een wildhoedersmodel met erecode vereist wettelijke verankering op federaal niveau:

Scheiding van jachtbekwaamheidsbewijs en wildhoedersberoep – wildhoeders zijn geen jagers in overheidsdienst
Bindend federaal kader voor ingrijpdrempels en motiveringsplichten
Onafhankelijke vakcommissie voor de evaluatie van alle kantonnale beheersplannen
Openbaar register van alle ingrepen in wildbestanden, digitaal toegankelijk
Stapsgewijze uitbreiding per kanton naar Genève-voorbeeld, te beginnen met pilotkantons

Argumentatie

«Wildhoeders zijn ook gewoon jagers in een overheidsuniform.» Precies dat is het gevaar, en precies daarom is er een bindende erecode nodig. Een wildhoedermodel zonder institutionele afbakening ten opzichte van de hobbyjacht zou inderdaad slechts een verandering van etiket zijn. Het verschil ligt in de motivatie (ecologische noodzaak in plaats van vrijetijdsplezier), in het ingrijpprincipe (laatste redmiddel in plaats van standaardmethode), in de controle (parlementair in plaats van binnen de vereniging) en in de transparantie (openbaar in plaats van gesloten). Deze verschillen moeten wettelijk verankerd zijn, niet alleen beweerd.

«Het model van Genève werkt alleen in een klein, stedelijk kanton.» Genève is dichter bevolkt en intensiever in landbouwgebruik dan veel kantons met patentjacht. Als het model daar sinds 1974 werkt, spreekt geen enkel structureel argument ertegen dat het ook in meer landelijke kantons werkt. Wat verandert, is de schaal, niet het principe. Proefprojecten in andere kantons zouden de basis aan bewijzen verbreden.

«Zonder hobbyjagers ontbreekt het personeel voor de populatieregulering.» In Genève doen 11 wildhoeders wat voorheen meer dan 400 hobbyjagers slecht deden. De kosten bedragen één miljoen frank per jaar. Professionele wildhoeders zijn efficiënter, omdat ze gericht en met onderbouwing ingrijpen, in plaats van vlak- en seizoensdekkend te schieten. 99,5 procent van de in Genève geschoten dieren is onmiddellijk dood, zonder nazoeken, zonder gewonde dieren.

«Wie moet dat betalen?» De totale kosten van de hobbyjacht, bossubsidies, kosten van wildongevallen, administratieve lasten, gerechtelijke procedures, worden nooit volledig in kaart gebracht. Alleen al de kosten van wildongevallen bedragen 40 tot 50 miljoen frank per jaar. Het model van Genève kost één miljoen. Een onafhankelijke totale kostenberekening zou aantonen dat professioneel wildbeheer niet duurder, maar goedkoper is.

«De opleiding tot wildhoeder vereist terecht jachtervaring.» Het huidige systeem vereist een jachtbekwaamheidsbewijs als toegangsvoorwaarde. Dat betekent: wie wilde dieren professioneel wil beschermen, moet eerst leren ze als hobby te doden. Dat is geen kwaliteitskenmerk, maar een structureel belangenconflict. De opleiding zou moeten voortbouwen op wildecologie, dierethiek, gedragsbiologie en niet-dodelijke conflictoplossing, niet op jachtpraktijk.

«Wilde dieren hebben beheer nodig, anders ontstaat er chaos.» JagdSchweiz heeft in 2011 zelf schriftelijk vastgelegd dat wilde dierenpopulaties zich ook in het cultuurlandschap in principe vanzelf reguleren. Waar predatoren aanwezig zijn, gebeurt dat zelfs effectiever dan door menselijk ingrijpen. Het wildhoedermodel vervangt de natuur niet, maar vult haar aan daar waar echte conflicten bestaan, en wel met het mildste middel.

Quicklinks

Bijdragen op Wild beim Wild

Verwante dossiers

Onze ambitie

Het wildhoedermodel is alleen dan een echt alternatief voor de hobbyjacht als het niet dezelfde logica reproduceert: wilde dieren als hulpbron, als prooi, als decor voor menselijke vrijetijdsbehoeften. Een erecode is geen optioneel accessoire, maar de basisvoorwaarde voor geloofwaardigheid en respect.

Het gedragsbiologisch onderzoek, de dierethiek en 50 jaar Geneefse ervaring tonen samen aan: wilde dieren hebben geen jager nodig en evenmin een quasi-jager in staatsuniform. Zij hebben vakmensen nodig die hun taak opvatten als bescherming en evenwichtsherstel, niet als vergunning voor populatiebeheer. Een wildhoedermodel met een echte erecode zou niet het einde van de jacht in een nieuw jasje zijn, maar het begin van een fundamenteel andere relatie tussen mens en wildernis.

Meer over dit onderwerp: in ons dossier over de jacht bundelen wij feitenchecks, analyses en achtergrondrapporten.